VOV4.Êđê - La\n dap kngư jing kr^ng mâo ênha\ pla kphê lu êdi hla\m kluôm ala ]ar ho\ng gia\m 540 êbâo ha, du\m thu\n ho\ng anei, ênoh ]h^ kphê tru\n nanao đrông mb^t ho\ng ana\n jing klei rua\ tưp Covid 19 dôk đ^ lar pral ti lu ala ]ar tar ro\ng la\n, boh nik jing kr^ng Châu âu dôk hma\i pro\ng êdi truh kơ anôk brua\ kphê la\n dap kngư, lu wa\l anôk mnia mblei kđa\l [a\ng, ênoh ]h^ kphê tru\n leh ti hnơ\ng [ia\ h^n êdi hla\m wang 10 thu\n êgao nga\ kơ [^ng nga\ lo\ hma lehana\n anôk brua\ duh mkra dleh dlan.

Yan boh mnga mrâo êgao go\ sang ayo\ng Lê Phước Ngà, ti alu\ 9, să Tân Sơn, [uôn pro\ng Plei Ku, ]ar Gia Lai hrui mă mâo 2 ton mkrah kphê asa\r mơ\ng 1 ha đang kphê. Êlâo kơ  Têt nguyên đán, `u ]h^ leh 1 ton mkrah ]iăng yua, tla nư. 1 ton adôk, `u m^n pioh ênoh kphê đ^, [ia\dah [rư\ dôk guôn ênoh [rư\ tru\\n. Amâo lo\ dưi guôn ôh, ayo\ng Lê Phước Ngà ]h^ ênoh kphê adôk ho\ng ênoh 30 êbâo/kg ]ia\ng mâo prăk lo\ duh bi liê kơ đang kphê:

“Ênoh kphê mse\ si ara\ anei snăn mnuih [uôn sang lui] liê lu snăk. Hbâo pruê, kdrăp mnơ\ng yuôm sơa^, prăk mưn mnuih mă bruă ăt yuôm mơh, djăp mta mnơ\ng yuôm [ia\dah ênoh kphê tru\n. Mse\ snei mnuih [uôn sang ngă hma bo\ ho\ng klei dleh dlan."

Mb^t ho\ng mnuih ngă lo\ hma, du\m anôk bruă mnia blei, ba ]h^ kphê ti Gia Lai ăt dleh dlan kyua hma^ mơ\ng klei ruă Covid 19. Nguyễn Minh Đường, Khua Knơ\ng bruă ]h^ mnơ\ng mơ\ng lo\ hma Lăn Dap Kngư (kdriêk Ia Grai, ]ar Gia Lai) brei thâo, ênoh kphê hlăk tru\n êdi, ara\ anei kno\ng hlăm brô 30 êbâo hlăm 1 kg, kgu\ h^n mkă ho\ng ênoh djo\ hlăm klei mnia mblei jing 32.000-33.000đ/kg. Ênoh ]h^ hro\ ngă kơ mnuih ngă lo\ hma amâo đei ba ]h^ ôh, anôk bruă mnia blei k[ah kphê ba ]h^ kơ ala ta] êngao.

Ênoh kphê tru\n na nao hlăm du\m thu\n êgao leh anăn wưng anei hlăk dôk ti hnơ\ng [ia\ h^n hlăm wang 10 thu\n ho\ng anei. Klei anei ngă kơ mnuih ngă lo\ hma m^n kơ bruă koh uă ana kphê bi hrô kơ ana pla mjing mkăn. Du\m anôk bruă mnia blei, hlăm anăn phung mnia blei kphê srăng hma^ kjham hlăm wưng kơ anăp. Kyua anăn, hluê si Nguyễn Minh Đường, ]iăng hơ^t kr^ng pla mjing kphê, anôk bruă mnia blei bi m^n mđing đru kơ mnuih ngă lo\ hma hrăm mb^t hgao klei dleh dlan:

“Ênoh kphê tru\n đei leh anăn wưng ara\ anei mnuih ngă lo\ hma pla kphê amâo mâo mnga ôh. Wưng anei, hdră êlan mơ\ng hmei jing brei kơ du\m go\ êsei pla mjing kphê tal êlâo ]ia\ng djăp klei găl kriê dlăng hbâo pruê kơ đang war leh anăn rơ\ng klei hd^p go\ sang. Hdră mơ\ng hmei jing mă êlâo 70% ênoh yuôm mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng mnuih ngă lo\ hma. Êla ênoh lo\ w^t đ^, rơ\ng mâo mnga snăn phung ngă lo\ hma srăng ]h^."

Ho\ng anôk bruă mnia blei ]h^ kơ ala ta] êngao kphê lu h^n ala ]ar, Lê Tiến Hùng, Khua knơ\ng bruă ]h^ kphê kơ ala ta] êngao 2-9 Dak Lak (Semexco), brei thâo, klei ruă tưp Covid-19 dleh đao\ knăl ti Châu Âu ngă kơ anôk ba ]h^ kphê mơ\ng knơ\ng bruă đuôm kpăk. Hlăm gưl 1 thu\n anei, anôk bruă mnia blei bi kla\ leh du\m hră kuôl kă ba ]h^ kơ ala ta] êngao ho\ng hnơ\ng 30 êbâo ton, [ia\dah klei ruă tưp dleh đao\ knăl ngă kơ [^ng hgu\m amâo lo\ blei mnơ\ng dhơ\ng. Hlăk êjai ênoh kphê tru\n kjham, du\m klei kuôl kă mnia blei mrâo ho\ng châu Âu amâo dưi bi kla\ ôh, knơ\ng bruă duah anôk ]h^ mkăn [ia\dah boh klei ăt kăn mâo klei bi mlih jăk h^n. Hlăk êjai anei, hluê si Lê Tiến Hùng, Knu\k kna brei hnưm mâo hdră êlan đru kơ mnuih pla kphê leh anăn anôk bruă mnia blei hgao klei dleh dlan:

“Klei ruă tưp sui, châu Âu jing phung blei lu h^n [ia\dah di`u mdei jih, ngă kơ ênoh kphê tru\n. Amâo djo\ kno\ng hjăn ti Dak Lak ôh, [ia\dah jih kr^ng Lăn Dap Kngư lui] liê mang. Knu\k kna tơdah đru snăn đru kơ mnuih ngă lo\ hma ]an sa hnơ\ng mnga hdjul ]ia\ng kơ mnuih ngă lo\ hma mâo prăk duh bi liê. Mb^t anăn, bi kriê dlăng jăk du\m bruă mse\ si hbâo pruê, êa drao krih, kdrăp mnơ\ng pioh mkra mjing, `e\ yua mnơ\ng mgưt, amâo jăk ngă lui] liê kơ boh mnga mơ\ng mnuih ngă lo\ hma."

Nguyễn Hoài Dương, Khua Knơ\ng bruă lo\ hma leh anăn mđ^ kyar kr^ng [uôn sang lo\ hma Dak Lak brei thâo, kphê jing sa hlăm du\m mta lo\ hma mơ\ng alu\ wa\l hma^ lu h^n kyua klei ruă Covid 19 kyua jưh knang hlăm anôk ba ]h^ ti ala ta] êngao mse\ si Châu Âu, Trung Quốc, Mỹ. Ară anei bruă ba ]h^ mơ\ng du\m anôk bruă mnia blei Dak Lak mse\ si hlo\ng mdei mtam. Nguyễn Hoài  Dương la] snei:

“Klei ruă Covid -19 hma^ kluôm kơ bruă duh mkra- yang [uôn, hlăm anăn ]ar Dak Lak leh anăn boh nik bruă kphê. Akâo kơ Knu\k kna hnưm mâo du\m klei đru kơ prăk mnga, prăk brei ]an ho\ng du\m anôk bruă po\k ngă du\m klei kuôl kă mnia blei tuôm ho\ng dleh dlan, amâo dah phung pla mjing, mkra mjing tuôm ho\ng klei dleh dlan. Anăn jing klei mđ^ ai ]ia\ng kơ di`u mđ^ lar bruă mkra mjing hơ^t kjăp."

Thu\n boh mnga 2018-2019 mrâo êgao dưi la] jing thu\n ngă bruă kjham h^n amâo boh mnga mơ\ng bruă kphê Lăn Dap Kngư, ala ]ar Việt Nam, kyua ênoh tru\n, prăk ba ]h^ kơ ala ta] êngao hro\ h^n 5 êtuh êklăk USD. Lu phung thơ\ng kơ bruă la], bruă ba ]h^ kphê đao\ knăl leh anăn ]ang hmang hlăm thu\n boh mnga thu\n anei srăng bi mlih. Khă dah, mơ\ng ako\ thu\n mtam, boh klei tuôm ho\ng klei dleh dlan snăn ênoh kphê lo\ dơ\ng tru\n ênoh ti gu\ h^n hlăm wang 10 thu\n êgao leh anăn đao\ knăl klei dleh dlan năng ai lo\ dơ\ng sui. Mnuih ngă lo\ hma leh anăn anôk bruă mnia blei pla mjing, mnia blei kphê hlăk dôk guôn du\m hdră êlan đru klă s^t mơ\ng Knu\k kna ]ia\ng hgao wưng dleh dlan.