VOV4.Êđê - Ti djiêu êman knô dôk guôn phung tuê nao hiu ]hưn dla\ng êa krông Sê-rê-pôk, pô mga\t êman Y Pral Êban ti sa\ krông Ana, kdriêk {uôn Đôn brei thâo: Sa hruê ka\m nga\ brua\ mdia\ng phung tuê hiu ]hưn ênguê, 1 hruê ka\m êman sra\ng dưi nao mdei hla\m dliê. Êman Ba Kha\m mơ\ng go\ sang ayo\ng 50 thu\n leh [ia\dah a\t mâo klei suaih pral, kyua mâo nao phưi tha hla\m dliê nanao. Hluê si ayo\ng Y Pral Êban, tơ amâo mâo [ơ\ng ôh du\m mta rơ\k ktơ\k, kyâo mtâo dliê, êman sra\ng êdu awa\t kha\ dưi tlo\ êa drao ja\k dưn:

        “Tơ kno\ng [ơ\ng kbâo leh ana\n mtei jing amâo mâo dja\p mnơ\ng tu\ ja\k kơ êman [ơ\ng ôh. Pô nao phưi tha hla\m kmrơ\ng dliê sna\n êman sra\ng pral lo\ kru\ w^t klei suaih pral, mâo nanao ai ktang. Brei êman [ơ\ng du\m mta mnơ\ng ]o\ng mâo sna\n kơh `u mâo klei suaih pral. Tơ tlo\ êa drao sna\n êman kno\ng suaih pral ma\ du\m hruê đui] amâo mâo sui truh 1 mlan ôh, mse\ si êman hla\m anôk brua\ hiu ]hưn ênguê nao mdia\ng hiu phung tuê kno\ng suaih du\m hruê leh ana\n êman êma\n êmik yơh, bi êman kâo nao 2 - 3 hruê ka\m a\t suaih pral mơh amâo mâo dih nei ôh”.

    Ayo\ng Y Rim Rơya, sa pô mga\t êman ti Anôk brua\ hiu ]hưn ênguê {uôn Đôn la], êman jing sia\ suôr ho\ng dliê, [ia\dah ara\ anei hla\m dliê mâo lu klei hu^ hyưt êdi. Phung tle\ a\t kha\ng ksiêm leh ana\n nga\ kơ êman ]ia\ng khăt ku, ua\ mla êman. Dliê [rư\ hruê [rư\ hro\, sna\n êman nao kbưi h^n ]ia\ng duah mnơ\ng [ơ\ng, hu^ ta\m le\ he\ hla\m mnê] [ê] kơ hlô mnơ\ng, hu^ hyưt êdi. Mâo lu blư\ tuôm ho\ng klei pui [ơ\ng dliê kyua mnuih [uôn sang ]uh dliê nga\ hma, amâo dah tla\ ana\p ho\ng êpul êman dliê hu^ hyưt, arưp aram klei djiê hd^p mơ\ng êman [uôn. Bi đa đa êman [uôn ksak jơ\ng leh tina\n djiê kyua kpa\k đuôm ho\ng klei săng đai tling hla\m mmông nao hiu duah mnơ\ng [ơ\ng. Ayo\ng Y Rim la]:

          “ Êman s^t suôr êdi ho\ng pô, đru kơ drei lu mta brua\, mse\ si duah pra\k. Mâo anôk brua\ hiu ]hưn ênguê anei sna\n êman nao hiu mdia\ng phung tuê nao hiu ]hưn ênguê, sna\n sa hruê ka\m nga\ brua\, sa hruê ka\m mdei. Tơ mdei sna\n pô phưi tha hla\m dliê brei `u hiu duah mnơ\ng [ơ\ng. Yan bhang mse\\ snei amâo mâo rơ\k ktơ\k ôh sna\n `u nao hiu duah kbưi sna\k, tơ tuôm ho\ng ara\ng ]uh dliê nga\ hma sna\n êman hu^ kơ pui `u lo\ nao kbưi h^n mơh”.

          Êpa leh ana\n lo\ nga\ brua\ hiu mdia\ng phung tuê hiu ]hưn êgao hnơ\ng, mb^t ho\ng du\m klei arưp aram hu^ hyưt mơ\ng yan adiê leh ana\n anak mnuih, nga\ kơ ênoh êman [uôn ti ]ar DakLak hla\k tru\n hro\ kjham êdi. 3 thu\n ho\ng anei, mâo 8 drei êman djiê, hla\m ana\n kno\ng mâo 1 drei djiê mduôn, bi adôk jing kyua klei ara\ng nga\, klei rua\ amâo dah ksak êbhơr le\ hla\m [a\ng êlam lehana\n đuôm ho\ng klei săng đai tling. Kno\ng hla\m 4 mlan êgao, mâo leh 4 drei êman [uôn leh ana\n 1 drei êman dliê ti DakLak djiê. 1 drei êman dliê dôk do\ng mdrao kyua djo\ [ưi. Kluôm ]ar ara\ anei kno\ng mâo 44 drei êman [uôn, pa\t jih jang mâo 35 thu\n kơ dlông leh. Êman [uôn tu\ klei kia\ kriê mơ\ng go\ sang pô êman ana\n jing si di`u ]ia\ng yua yơh hla\m brua\ hiu ]hưn ênguê ]ia\ng mâo hnư hrui w^t. Aê mdrao mnơ\ng rông Phạm Văn Thịnh ti Anôk brua\ krê pioh êman DakLak m`a\ kla\: K[ah mnơ\ng [ơ\ng jing phu\n agha arưp kơ klei djiê hd^p mơ\ng êman êpul [uôn. Ara\ anei hdra\ brua\ kriê pioh êman kno\ng jing mtô mhria\m mtru\t mjhar kơ pô êman leh ana\n pô êman mđing dla\ng kriê kơ êman.

        “Brua\ ]ia\ng êdi ara\ anei ana\n jing brei mâo anôk phưi tha êman, kyua tơ lui êman dôk ho\ng mnuih [uôn sang mse\ ara\ anei êman sra\ng djiê ram [rư\ [rư\ hla\m gra\p thu\n. Phu\n mka\p mnơ\ng [ơ\ng kơ êman, boh nik jing hla\m yan bhang mse\ si ara\ anei ti La\k amâo  dah {uôn Đôn sna\n amâo mâo ana kyâo rơ\k ktơ\k ôh, kno\ng adôk ma\ [ia\ ti djiêu êa krông, hnoh êa đui], brua\ mka\p mnơ\ng [ơ\ng kơ êman jing brua\ na\ng mđing tal êlâo [ia\dah ka dưi nga\ ôh”.

          Ti ana\p klei hu^ hyưt djiê ram jih êpul êman, thu\n 2011, Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar DakLak mko\ mjing leh anôk brua\ kriê pioh leh ana\n bi mkla\ “hdra\ brua\ mjê] kriê pioh êman ti ]ar DakLak truh kơ thu\n 2020”, ho\ng ênoh bi liê 85 êklai pra\k. Hla\m wưng êgao, Anôk brua\ kriê pioh êman DakLak hluê nga\ leh klei ksiêm mka\ dla\ng klei suaih pral gra\p gưl, hmao [uh leh ana\n pral mdrao klei rua\ kơ êpul êman [uôn. Mb^t ana\n ksiêm dla\ng brua\ nga\ ba yua êman hla\m du\m mta brua\ hiu ]hưn ênguê ho\ng hdra\ kah mbha hruê mmông ksiêm dla\ng hla\m hruê ka\m. }ar đru leh pra\k kơ du\m pô êman hla\m brua\ kriê dla\ng êman. Hdra\ mtô mblang, mjua\t, kriê dla\ng ho\ng êman [uôn, ra\ng mgang leh ana\n `e\ đue# mơ\ng klei bi nga\ ho\ng êman dliê a\t mâo bi êdah mơh.

         Phạm Văn Láng, K’ia\ng khua anôk brua\ kriê pioh êman DakLak brei thâo: wưng êgao, Knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar DakLak jao leh kơ êpul êya 200 ha dliê ti {uôn Đôn ]ia\ng mkuôm jing anôk phưi tha êman, [ia\dah [ia\ êdi 3 thu\n kơh kr^ng anei na\ng ai dưi phưi tha êman.

 “ Anei jing sa kr^ng wa\l mâo la\n ala êa juôr mnơ\ng dhơ\ng ja\k ga\l êdi ho\ng klei mưng mơ\ng êpul êman, jing mâo anôk mâo dliê êdrah leh ana\n hla\m ana\n lo\ mâo dliê srê, ti krah wah mâo ênao êa, klei êrô êbat a\t êlưih mơh… Kơ hdra\ sna\n m’ak mơh kyua thu\n anei dưi mâo gưl dlông duh bi liê 15 êklai pra\k, sna\n tal êlâo hmei sra\ng mtru\t mđ^ pral kơ anôk anơ\ng kdra\p mnơ\ng yua, du\m hdra\ brua\ na\ng mđing tal êlâo, blei mpra\p du\m kdra\p mnơ\ng dôk ]ia\ng êdi, na\ng ai dưi ba kr^ng anei dưi mu\t nga\ brua\ hnưm”.

       Hluê si Khajohnpap Boonprasert, pô thơ\ng kơ anôk brua\ kriê pioh êman Thái Lan, klei yuôm bha\n jing brei mâo klei m^n thâo uê` ra\ng mgang êman ho\ng mnuih [uôn sang hla\m kr^ng leh ana\n klei thâo sa\ng kơ du\m ]ô mnuih hla\k mjua\t rông êman [uôn. Kno\ng tơ anak mnuih amâo mâo tui duah klei [ơ\ng ai tiê êman êgao hnơ\ng đei, amâo mâo  ]hu\ lua\ anôk êman dôk hd^p, sna\n êpul êman sra\ng dưi mâo klei ga\l dưi hd^p. Brua\ anei knu\k kna alu\ wa\l brei lo\ mâo du\m hdra\ bi mtuôm, mtô mblang, đru kơ mnuih [uôn sang lu h^n. Khajohnpap Boonprasert la] snei:

       “Ti Thái Lan hmei mâo adu\ mtô mjua\t bi hria\m ]ia\ng kơ mgăt êman, pô êman hdra\ kriê dla\ng, amâo mâo djo\ kno\ng bi mdoh êman, brei êman [ơ\ng mnơ\ng, [ia\dah lo\ nga\ [^ng ga\p ho\ng êman. Gra\p gưl mjua\t bi hria\m mse\ si sna\n kha\ng sui hla\m 1 hruê ka\m, leh ana\n gra\p thu\n hmei mko\ mjing nanao 1 adu\ hria\m mse\ sna\n. đru kơ phung mga\t êman thâo sa\ng si we\ hdra\ kriê dla\ng jing ja\k, mb^t ana\n a\t đru kơ di`u mâo klei thâo sa\ng h^n hla\m brua\ dla\ng kriê pô s^t ma\ brua\ mb^t ho\ng êman”.

        Kriê pioh êman amâo mâo djo\ kno\ng jing ra\ng mgang sa mta mnơ\ng yuôm bha\n [ia\dah lo\ đru kriê pioh sa gru rup bi êdah dhar kreh mơ\ng kr^ng la\n DakLak – La\n dap kngư. Tơ amâo mâo du\m hdra\ msir kja\p leh ana\n tu\ dưn h^n, sna\n kno\ng hla\m wưng bhiâo đui], êpul êman [uôn ti ]ar DakLak na\ng ai kno\ng dôk hla\m klei bi yăl dliê đui].

                                                            H’Nga Êban mblang, răk dlăng.