VOV4.Êđê - }ar Dak Lak ara\ anei mâo êbeh 20 êbâo ]ô hđeh amâo jăk asei mlei leh ana\n hđeh êr^t êrin, k[^n lu ti kr^ng [uôn sang lo\ hma, kr^ng taih kbưi. Lu hđeh mâo klei hd^p dleh dlan leh ana\n ]ia\ng êdi kơ klei đru mơ\ng êpul êya pioh g^r ktưn hlăm klei hd^p.

Thu\n anei mâo leh 13 thu\n, [ia\ amuôn Y Kiên Êban, ti [uôn mrô 7, să }ư\ Êbur, [uôn pro\ng {uôn Ma Thuột kno\ng ktro\ ma\ 10 k^ đui], asei mlei êwang êweh, jơ\ng kngan kua\t koeo, dôk đih sa anôk, amâo thâo kpư\ hlư\ ôh. Amai H Duyl Êban, am^ Y Kiên brei thâo: Y Kiên mse\ s’năn mơ\ng hla\k mrâo k’kiêng, asei mlei êwang awa\t, djăp mta brua\ mơ\ng Y Kiên amai s’a^ ngă brei . Mơ\ng điêt truh kơ ara\ anei, păt dah grăp mlan amai ăt ba nnao anak pô nao đih sang êa drao ]ia\ng mdrao mgu\n. Anak tal 2 mơ\ng amai ăt khăng ruă duam nnao mơh. Prăk kăk hlăm sang  tuh jih kơ êa drao, prăk mưn mdrao. Klei hd^p mda dleh dlan êdi, ung amai bi ngă djăp mta bruă ]ia\ng mâo mnơ\ng [ơ\ng hla\m grăp hruê. Amai H Duyl la]:  “

 Y Kiên grăp thu\n ăt nao đih nao kơ sang êa drao, nao đih kơ sang êa drao mơ\ng 1 mlan truh kơ 2 mlan., Y Kiên êngoh adei `u êngoh mơh. Adei `u ti sang ăt êwang êweh mơh. Lăn ala amâo mâo ôh, hjăn ung hiu duah [ơ\ng rông 3 ]ô am^ anak ti sang. Ung duah hruê ana\n [ơ\ng hruê ana\n mơh”.

Bi amai H’ Tlư] Ayu\n ti [uôn Tah A, să Êa Drơ\ng, kdriêk }ư\ M’gar, êr^t am^ ama mơ\ng điêt. Leh đ^ pro\ng, dôk ung leh ana\n k’kiêng 1 ]ô anak êkei. {ia\ ung đue# he\, lui amai leh ana\n Y Pin – anak êkei amai thu\n anei giăm 3 thu\n leh [ia\dah ăt ka thâo blu\, ka thâo êbat mơh, kno\ng dôk đih 1 anôk, hia kso\k ksiêk grăp bliư\ duah am^. Pap kơ anak, [ia\ amai ăt ba anak pô nao dôk ho\ng amai adei riêng gah dla\ng brei, ]ia\ng nao ngă bruă mưn, duah êsei huă hla\m grăp hruê kơ 2 am^ anak. Amai H Tlư] la]:“ Hla\m sang mâo kno\ng dua am^ anak. Anak kâo mâo leh giaưm 3 thu\n [ia amâo mao thâo êbat, amâo thâo blu\ ôh. Đa ta\p năng kâo ba anak nao mb^t ho\ng kâo, [ia du\m hruê anei kâo m’^t kơ amai riêng gah dla\ng brei kâo nao ma\ brua\ ara\ng, bi nao ma\ brua\ sna\n yơh.”

      Y Kiên leh ana\n Y Pin kno\ng 2 hlăm lu ênoh hđeh amâo mâo jăk asei mlei mâo klei hd^p dleh dlan h^n hlăm alu\ wa\l ]ar Dak Lak. Khă gơ\ mâo klei đru mơ\ng du\m anôk bruă dlăng ba, knu\k kna alu\ wa\l, [ia\ klei hd^p mda go\ êsei digơ\ ăt dleh knap  mơh.

            Wưng  êgao, du\m knơ\ng bruă kriê dlăng, răng mgang phung hđeh hlăm ]ar mse\ si: Knơ\ng prăk đru dlăng ba hđeh, Êpul hgu\m đru dlăng ba Mnuih amâo jăk asei mlei leh ana\n hđeh êr^t êrin, Êpul hgu\m brua\ gru bi kal hrah du\m gưl… bi hgu\m mko\ mjing hluê ngă lu hdră bruă klă s^t kriê dlăng, răng mgang, đru phung hđeh mâo klei hd^p dleh dlan êdi, hđeh êr^t êrin, hđeh amâo jăk asei mlei. Mse\ si hlăm thu\n 2014, Keh prăk dlăng ba phung hđeh ]ar Dak Lak iêu la] đru mguôp mnơ\ng dhơ\ng leh ana\n prăk ti ana\p mâo giăm 10 êklai prăk, đru mbla] mdrao mang amâo liê pra\k ôh kơ giăm 100 ]ô hđeh mâo klei ruă kboh mơ\ng tian am^, hđeh [ah k[uê, êdah êhưl, đru êbeh 600 hnư prăk đru hriăm hră ga\n hgao klei dleh dlan. Mơ\ng thu\n 2010 truh kơ ara\ anei, Êpul hgu\m đru dlăng ba Mnuih amâo jăk asei mlei leh ana\n hđeh êr^t êrin ]ar Dak Lak jing leh kdrông mduê, iêu la] đru mguôp mâo giăm 15 ton braih, mđup brei 15 drei êmô, du\m êtuh kruôp u\n mjeh brei kơ du\m go\ êsei [un rông ba hđeh êr^t êrin, hđeh amâo jăk asei mlei; duah dlăng leh ana\n đru brei êbeh 600 hnư prăk đru hriăm hră, êbeh 300 boh êdeh wai jơ\ng brei mđup kơ phung hđeh êr^t êrin,  hđeh amâo jăk asei mlei mâo klei hd^p dleh dlan êdimi kpưn đ^ hlăm klei hriăm hră.

Du\m bruă đru brei mơ\ng du\m êpul êya yang [uôn đru leh kơ lu hđeh ga\n hgao klei dleh dlan, ruă duam, hlai hd^p mb^t ho\ng êpul êya [uôn sang. Khă sơnăn, ênoh phung hđeh mâo tu\ mă klei đru brei mơ\ng du\m hdră bruă ka lu ôh leh ana\n klei đru brei anei adôk [ia\ mkă ho\ng klei c\ia\ng s^t êdi. Aduôn Nguyễn Thị Vân, Khua Êpul hgu\m đru ba Mnuih amâo jăk asei mlei leh ana\n hđeh êr^t êrin ]ar Dak Lak brei thâo: “Kâo [uh Đảng, knu\k kna leh ana\n du\m êpul êya yang [uôn bi mđing, kriê dlăng êdi, [ia\ boh s^t mkă ho\ng klei ]ia\ng ăt ka dja\p mơh. Du\m knơ\ng bruă, du\m êpul êya, phung mâo ai tiê kmah thâo pap đru brei lu h^n, [ia\ klei đru mơ\ng drei ara\ anei jing hlăk đru brei kơ du\m klei c\ia\ng êdi, klei [ơ\ng huă đui]. Bi klei đru ]ia\ng si ngă digơ\ ]o\ng rông hd^p mă digơ\ pô, klei ana\n ăt ka mâo lu ôh. Ara\ anei yang [uôn drei mâo lu êpul êya iêo lac\ đru mguôp amâo djo\ kno\ng 1 hlei êpul êya đui] ôh. Kyua ana\n, 1 ]ô mâo ai tiê kmah thâo pap, [ia\ mơ\ng 5, 6, 7 êpul êya iêu la] đru mguôp, s’năn s^t nik klei đru brei srăng tuôm ho\ng lu klei dleh dlan”.

}ar Dak Lak ara\ anei mâo giăm 9.700 ]ô hđeh êr^t êrin leh ana\n giăm 11 êbâo ]ô hđeh amâo jăk asei mlei, hđeh djo\ êa drao ruă Dioxin. Hlăm ana\n kno\ng mâo hlăm brô 1 êbâo ]ô hđeh dưi mu\t hlăm du\m anôk rông ba leh ana\n du\m anôk kriê dlăng, rông ba yang [uôn. Bi adôk, phung hđeh anei dôk hd^p hlăm go\ êsei ti kr^ng [uôn sang, kr^ng taih kbưi leh ana\n klei hd^p dleh dlan êdimi. Kyua ana\n, ]ia\ng êdi kơ klei thâo bi hgu\m kngan mơ\ng jih jang êpul êya [uôn sang ]ia\ng đru kơ phung hđeh mâo klei hd^p jăk siam h^n.

                                                            H’Nga Êban pô ]ih mkra.