VOV4.Êđê - Ti sa\ kr^ng taih kbưi Dak Phơi, kdriêk La\k, ]ar Daklak, gru bi hmô nga\ brua\ ktrâo la], đru k]e\ kơ brua\ mta\p mđơr êkei mniê po\k hluê nga\ đru leh kơ mnuih [uôn sang lo\ mâo klei thâo sa\ng ]ia\ng ma\ ba yua hla\m go\ sang pô, đru mguôp kriê kơ go\ sang pô ja\k siam, yâo m’ak.      

          Êlâo dih, go\ êsei amai H’Yan C|il, djuê ana M’nông ti [uôn Liêng Keh, să Dak Phơi, kdriêk La\k khăng mâo klei amâo thâo bi djo\, ung mo# khăng bi mneh msao . Ung `u ai tiê êđăp jăk, [ia\ blu\, [ia\dah grăp bliư\ mnăm kpiê ho\ng [^ng găp, w^t kơ sang blu\ ăl, ]a\m biêng mo# anak yơh.

            Thu\n 2013, êpul đru k]e\ ktrâo, đru hla\m brua\ mtăp mđơr êkei mniê dưi mko\ mjing ti să Dak Phơi, khăng mko\ mjing du\m klei bi k[^n ti Sang k[^n [uôn. Leh du\m bliư\ nao klei bi k[^n, amai H’Yan jho\ng juh ai tiê ung hrăm mb^t nao kơ anôk k[^n. Mơ\ng ana\n, ung `u mâo lu klei bi mlih jăk, amâo mâo lo\ bi m[^n mnăm kpiê ruă ]ua\ êba ôh, thâo lo\ đru mo# ngă du\m mta bruă hlăm sang, dla\ng brua\ hria\m hra\ m’ar kơ anak aneh. Amai H’Yan yăl dliê: “ Ara\ng gơ\ bi mtô hriăm kơ klei mtăp mđơr êkei mniê wa\t kơ êkei, mniê, mơ\ng ana\n ung kâo mă klei hriăm, [ia\ mnăm kpiê, amâo mâo lo\ ]a\m biêng, tơdah kpiê ruă p^t đih yơh. Ung mo# [ia\ bi mneh msao, hrăm mb^t ngă bruă pưk sang. Kgu\ aguah ưm, kâo tu\k knă êsei djam, boh ]hum ao, bi ung kâo ]iêm u\n, kih pưk sang leh ana\n ata\t anak aneh nao sang hră”.

            Amai H’Yan brei thâo: ara\ anei grăp bliư\ mâo bruă yuôm bhăn mơ\ng go\ êsei, jih 2 ung mo# bi trông ]hai tu\ ư. Mơ\ng bruă điêt hlăm go\ êsei truh kơ bruă lo\ hma, bruă hriăm hră phung anak aneh, jih 2 ung mo# hrăm mb^t bi trông mtăp mđơr. Aara\ anei hlăm go\ êsei h’uh mđao, yâo m’ak h^n.

            Hlăm du\m gưl mtô mblang kơ klei Mtăp mđơr êkei mniê ti să Dak Phơi, amâo djo\ kno\ng phung amai adei mniê đui] ôh, [ia\, lo\ mâo lu phung êkei nao k[^n. Mta  klei ba mtô mblang lu jơr, mguôp mb^t mtô mblang kơ hdră bhiăn mse\ si: Hdră bhiăn Mtăp mđơr êkei mniê, Hdră bhiăn bi dôk ung mo#, kdơ\ng mgang klei ngă ju\ jhat go\ sang, Hdră bhiăn kriê dlăng, mtô mjuăt phung hđeh êlăk, bruă ênoh mnuih kmưn ngă mnê] [a\ k’kiêng anak [ia\. Y Ban {uôn Krông ti [uôn Liêng Keh, să Dak Phơi brei thâo: kyua nao hla\m du\m gưl bi k[^n,ânăn lo\ mâo lu klei thâo mrâo, bi mlih klei m^n, hdră ngă bruă; amâo lo\ bi kdơ\ng mse\ si êlâo dih ôh. Y Ban la]:“Klei mtăp mđơr êkei mniê ăt hriăm leh mơh, mă klei hria\m ana\n ]ia\ng ba yua hlăm go\ sang pô. Ung mo# bi đru bruă ktro\ amâo dah rao ]hiên mngan, kih pưk sang, ngă ya mta bruă mo# ăt đru ung, ung ăt đru mo#, s’năn gơ\ dưi kriê kjăp klei yâo m’ak hlăm go\ sang pô. Jih 2 ung mo# hlei pô bi mklă dưi s’a^, klah ]u\n jing mo# ăt mse\ ho\ng ung, ung mse\ ho\ng mo# mơh, hlei blu\ jing yuôm bhăn s’a^, bi trông ]hai yơh. Bruă ngă hruê anei amâo dah bruă ngă hruê mgi, s’năn ung mo# hra\m mb^t bi trông ]hai mb^t, tơdah amâo mâo bi trông ]hai, s’năn ung mdê, mo# mdê mơh amâo thâo bi djo\ ôh ngă bruă ”.

{uôn Liêng Keh, să Dak Phơi mâo 60 go\ êsei, ho\ng giăm 270 ]ô mnuih jing djuê ana M’nông. Hluê si klei bhiăn, grăp hruê leh w^t mơ\ng hma, phung êkei khăng bi m[^n mnăm kpiê tơl kơ ruă, lui tha la gô] bruă pưk sang, lo\ ]a\m biêng mo# anak lah đa. Phung mniê yơh bi nga\ dja\p mta brua\, hd^p dôk kriêp mliêp hlăm go\ sang amâo mâo klei blu\ ôh.

K`ăm msir mghaih klei anei, Êpul k]e\ ktrâo, đru kơ brua\ Mtăp mđơr êkei mniê dưi mko\ mjing ho\ng 3 ]ô mnuih, jing phung mniê s’a^. Êpul khăng mguôp mb^t ho\ng Mduôn [uôn, phung mâo k’hưm ]ia\ng mtô mblang, mtru\t mjhar djăp mnuih hluê ngă. Leh êbeh 2 thu\n hluê ngă, gru hmô anei ba w^t leh klei tu\ dưn jăk siam. Amai Bùi Thị Hiền, 1 ]ô mnuih hlăm Êpul k]e\ ktrâo, đru brei hla\m brua\ Mtăp mđơr êkei mniê să Dak Phơi brei thâo:  “ Klei ka djo\ lu yơh, [ia\ c\ia\ng msir mghaih klei dleh dlan, sna\n să ăt mjing leh klei găl ]ia\ng phung amai adei nao mtru\t mjhar, ana\n digơ\ mâo leh klei thâo [uh săng, hluê ngă hdră bhiăn knu\k kna jăk h^n. Si tô hmô đưm adih anak nao sang hră măng ai gơ\, amâo mâo klei bi mđing ôh, hră m’ar, hră hưn hruê k’kiêng amâo mâo yuôm ôh, [ia\, ara\ anei  leh pô bi iêo lac\ mtru\t mjhar s’năn digơ\ thâo [uh săng [ia\ leh, anak aneh nao sang hră bi mâo du\m mta hră m’ar ana\n, leh k’kiêng anak digơ\ nao ngă hră m’ar hưn mtam hruê k’kiêng. Ana\n jing 1 klei thâo [uh săng kla\ klơ\ng êdi kơ klei tu\ dưn mơ\ng mnuih [uôn sang ]ia\ng dưi hluê ngă”.

            Hluê ngă Hdră mtru\n mơ\ng Anôk bruă Djuê ana, ]ar Dak Lak ruah mă 2 boh [uôn mơ\ng să Dak Phơi, kdriêk La\k pioh hluê ngă gru hmô k]e\ ktrâo, đru brei hla\m brua\ mtăp mđơr êkei mniê. Leh giăm 3 thu\n hluê ngă, gru hmô mâo ba w^t leh boh tu\ dưn hlăm bruă mđ^ h^n klei thâo [uh săng mơ\ng mnuih [uôn sang kơ hdră bhiăn knu\k kna, hluê ngă hdră bhiăn knu\k kna, klei mtăp mđơr hlăm du\m mta bruă, đru mguôp mko\ mjing go\ êsei yâo m’ak, trei mđao. Nguyễn Trọng Hải, K’iăng khua Anôk bruă Djuê ana ]ar brei thâo: gru hmô anei srăng lo\ dơ\ng mđ^ lar hlăm wưng kơ ana\p: “ Ti anei kâo bi klă, klei mtăp mđơr êkei mniê hlăm mnuih [uôn sang djuê [ia\ amâo djo\ kno\ng mtăp mđơr êkei mniê kno\ng ho\ng phung mniê đui] ôh, [ia\, yap wa\t du\m gưl tal, boh nik gơ\ phung hlăk ai mniê, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma leh ana\n phung hđeh êlăk. Hlăm klei hluê ngă, sơnăn ti anei êpul bruă anei lu jing phung amai adei yơh phu\n. Mơ\ng du\m mta hră m’ar amâo mâo klei mtăp mđơr êkei mniê hlăm bruă duh mkra, hlăm klei hriăm hră, hlăm bruă ngă. Mđ^ klei ana\n ]ia\ng mtô bi hria\m kơ phung amai adei, ]ia\ng hluê ngă hdră bruă mtăp mđơr hlăm go\ êsei, ga\p djuê ti alu\ wa\l. Truh kơ ara\ anei, Anôk bruă g^t gai ti anei bi hgu\m leh ho\ng brua\ knu\k kna alu\ wa\l hlăk lo\ dơ\ng hluê ngă gru hmô anei pioh lo\ dơ\ng mtô bi hria\m ]ia\ng mnuih [uôn sang [uh klă hdră bruă ana\n, hmao [uh du\m klei k[ah hlăm hdră bruă amâo mâo bi mtăp mđơr ]ia\ng hmao [ư\ mgô mtô mjuăt hlăm wưng kơ ana\p”.

                                                                              H’Nga Êban pô mblang.