VOV4. Êđê - Aê mdrao Đào Thị Hảo, K’ia\ng khua Anôk mdrao mgu\n, Anôk brua\ mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ HIV/AIDS ]ar DakLak brei thâo: Dôk nga\ brua\ sui thu\n ti nei, [uh lu mnuih rua\ hriê mdrao hla\k asei mlei êdu awa\t sna\k, klei rua\ truh leh kơ gưl 4, jing gưl knhal tui] mơ\ng mnuih rua\ AIDS, [ia\ leh mâo sa wưng dôk mdrao, mnuih rua\ hluê nga\ djo\ du\m klei ktrâo la] mơ\ng phung nai aê mdrao sna\n klei rua\ mâo leh klei bi mlih kla\ klơ\ng. Amai Nguyễn Thị H, dôk ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột jing sa klei bi êdah kla\. Aê mdrao Đào Thị Hảo ya\l dliê:“ Amai djo\ HIV gưl 4 leh ana\n amai hla\k mâo klei rua\ hnak buôr, mâo lu ênah hla\m buôr. Tal 2 jing asei mlei êdu awa\t sna\k, hua\ [ơ\ng ka\n dưi, asei mlei dlưh êwang, klei rua\ HIV pia anei jing klei dlưh awa\t. {ia\ ara\ anei ih [uh `u suaih pral leh, hd^p m’ak m`ai, sa kdrê] jing kyua êa drao djo\ guôp  mb^t ho\ng `u mna\m êa drao leh ana\n hluê ja\k - djo\ si hdra\ mdrao mgu\n. ~u w^t ti [uôn [ia\ amai `u a\t hriê nnao ti anei ma\ êa drao.”

        Amai Nguyễn Thị H mphu\n mdrao mơ\ng mlan 4/2012, truh kơ ara\ anei, klei suaih pral mơ\ng amai mâo leh klei bi mlih, klei rua\ mơ\ng gưl 4 lo\ w^t kơ gưl 1, ai bi kdơ\ng ho\ng klei rua\ lo\ đ^  ktang, asei mơ\ng 50 kg đ^ truh 60 kg. Klei suaih pral ja\k sna\n ai tiê klei m^n a\t ja\k m’ak mơh mka\ ho\ng êlâo adih, amai rông u\n mnu\, tu\k kna\ kpiê ma\ pra\k brei kơ anak mniê nao sang hra\. Lo\ w^t hdơr kơ du\m hruê tal êlâo mrâo  [uh pô djo\ klei rua\ kyua tưp mơ\ng ung. Amai H la]:“ Tal êlâo jing hu^ kơ ara\ng ti êngao dla\ng kơ pô, jih jang dja\p mta mnơ\ng hu^ s’a^, mmông ana\n amâo lo\ ]ia\ng hd^p ôh. {ia\ lo\ m^n pô dôk mơh anak mniê sna\n nao ba anak lông ksiêm dla\ng la\ng, [uh anak suaih pral, amâo mâo djo\ klei rua\ ôh ana\n yơh lo\ mtru\t ai kâo hd^p, hd^p kơ anak. Go\ sang a\t mđing dla\ng kơ kâo ja\k êdi leh ana\n mđing dla\ng lu  mơh. Ara\ anei, klei m^n kâo ja\k leh, m’ak hd^p yơh. Ara\ anei hd^p bi ja\k, lo\ w^t tla jih klei kha\p ]ia\ng mơ\ng go\ sang leh ana\n mđing kriê dla\ng anak pô ja\k yơh”.

        Du\m ]ô mnuih djo\ HIV/AIDS mdrao mâo klei tu\ dưn amâo mâo djo\ [ia\ ôh ti DakLak. Hluê si Aê mdrao ĐàoThị Hảo, K’ia\ng khua Anôk mdrao mgu\n, Anôk brua\ mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ HIV/AIDS ]ar DakLak: klei mnuih rua\ hluê nga\ djo\ si hdra\ mdrao mgu\n sra\ng mkhư\ klei bi kdơ\ng ho\ng êa drao, klei rua\ sra\ng mao klei bi mlih ja\k h^n.“ Klei ]ia\ng êdi ho\ng mnuih rua\ ana\n jing kla\ klơ\ng brei hluê nga\ djo\ si hdra\ mdrao mgu\n. Mnuih rua\ brei mna\m djo\ êa drao, djo\ mmông, djo\ hnơ\ng, nao mka\ dla\ng djo\ wưng bi k]ah, hluê nga\ djo\ mse\ si klei mta\ mta\n mơ\ng phung nai aê êa drao kơ brua\ ksiêm mka\ dla\ng, leh ana\n răng kriê klei suaih pral asei mlei pô, mse\ si klei hua\ [ơ\ng, mjua\t ktang asei mlei leh ana\n ai tiê klei m^n a\t yuôm mơh. La] mb^t jing mâo lu sna\k [ia\ ara\ anei kâo m^n klei đru yuôm kơ digơ\ jing si be\ nga\ ]ia\ng bi mhro\ klei bi kah amâo jho\ng mje\ mgia\m. Gra\p ]ô mnuih bi hgu\m kngan đru kơ digơ\ sna\n s^t n^k digơ\ sra\ng ja\k h^n”.

         DakLak ara\ anei mâo 3 anôk mdrao kơ mnuih mâo klei rua\ HIV/AIDS jing Sang êa drao pro\ng ]ar DakLak, Sang êa drao [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột leh ana\n Anôk brua\ mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ HIV/AIDS mơ\ng ]ar ho\ng ênoh mnuih rua\ dôk mdrao jih jang mâo 387  ]ô mnuih. Mnuih rua\ mâo ksiêm mka\ dla\ng klei rua\, mbha êa drao gra\p hruê leh ana\n nga\ du\m klei ksiêm mka\ dla\ng hluê si wưng kc\ah amâo mâo liê pra\k ôh ti du\m anôk mdrao anei. Du\m thu\n êgao, knơ\ng brua\ mdrao mgu\n ]ar DakLak a\t mđing dla\ng kơ brua\ hâo hưn, mtô mblang, mka\p klei hâo hưn hla\m du\m hdra\ kdra\p hâo hưn ]ia\ng kơ mnuih djo\ klei rua\ HIV/AIDS nao kơ anôk mdrao anei pioh mdrao. Thạc sĩ, Aê mdrao Nguyễn Đình Tuấn, K’ia\ng khua anôk brua\ mgang kdơ\ng ho\ng HIV/AIDS ]ar DakLak brei thâo:“ Lu thu\n ho\ng anei brua\ hâo hưn mtô mblang mâo klei mđing dla\ng lu, pa\t dah a\t mâo nanao hla\m đ^ng mmui`, hla\m hra\ klei mrâo la] kơ du\m hdra\ dôk po\k nga\ ti ]ar ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang thâo, di`u hriê mdrao. Đrông hla\m 4 thu\n, mơ\ng thu\n 2011 truh kơ ara\ anei sna\n ênoh mnuih djo\ HIV mrâo [uh hla\m gra\p thu\n tru\n, ênoh mnuih rua\ truh kơ gưl AIDS hro\, ênoh mnuih djiê a\t hro\ mơh. Klei ana\n bi êdah leh sa kdrê] hla\m hdra\ brua\ đru dla\ng kriê, đru mdrao mnuih mâo klei rua\ HIV mơ\ng ]ar hla\k mâo klei tu\ ja\k”.

      Thu\n 2011, DakLak [uh mâo 164 ]ô mnuih mrâo djo\ kman HIV, mâo 95 ]ô mnuih truh kơ AIDS leh ana\n mâo 24 ]ô mnuih djiê, truh kơ thu\n 2014 ênoh mnuih [uh djo\ klei rua\ hro\ leh gia\m mkrah wah, ênoh mnuih rua\ truh kơ AIDS hro\ 30% leh ana\n ênoh mnuih djiê hro\ gia\m 70%. Klei tu\ anei brei [uh klei g^r ktưn mơ\ng brua\ mdrao mgu\n hla\m brua\ mdrao mnuih rua\ HIV/AIDS leh ana\n klei m^n hd^p ja\k mơ\ng mnuih djo\ klei rua\ HIV. Klei ]ia\ng êdi ana\n jing klei thâo bi hgu\m kngan mơ\ng êpul êya yang [uôn, bi mhro\ klei bi kah amâo mâo jho\ng bi je\ gia\m, amâo mâo bi kah ka\m bia\t mje\ ho\ng phung djo\ HIV/AIDS ]ia\ng kơ digơ\ dưi hd^p mb^t, hd^p ja\k m’ak, hd^p mâo klei tu\ dưn.

                                                            BTV: H’Nga.