VOV4.Êđê - Gru hmô bi hgu\m go\ sang pla mjing kphê h’^t kja\p ti Dak Lak ba w^t leh du\m klei tu\ tal êlâo. Brua\ nga\ anei [rư\ [rư\ bi mlih klei bhia\n nga\ brua\ duh mkra pla mjing kphê hđa\p, đru kơ mnuih [uôn sang thâo ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, dưi bi mkiêt mkriêm pra\k bi liê tal êlâo, mđ^ ênoh yuôm mơ\ng kphê. Mơ\ng ana\n, bi mjing kphê ja\k doh siam, bi mkla\ knhuih k’hưm kphê {uôn Ama Thuột hla\m sang c\ơ mnia.

            Mrâo mko\ mjing êbeh 1 thu\n, Êpul hgu\m bruă Lo\ hma Pla mjing kphê h’^t kjăp Êa Kma\t, să Hoà Đông, kdriêk Krông Pa] mâo leh giăm 100 ]ô mnuih mu\t hla\m êpul, lu êdi jing mnuih djuê [ia\, ho\ng boh pro\ng đang  kphê truh 140ha.

            Bruă mko\ mjing êpul hgu\m kbiă hriê mơ\ng klei ]ia\ng du\m mnuih hla\m êpul kơ bruă bi kah klei hâo hưn kơ hdra\ mnêc\ kdrăp mnơ\ng yua ngă bruă mrâo mrang, bi đru hdăng găp kơ prăk kăk, djuê mjeh, hbâo pruê, êa drao răng mgang mnơ\ng pla mjing leh ana\n ba ]h^ mnơ\ng mâo. Êpul hgu\m Mđ^ kyar kphê h’^t kjăp Êa Kmat bi mko\ mjing leh ana\n kna\l kphê leh ana\n mâo Êpul bruă Ana\n knăl Mnia mblei Mtăp mđơr quốc tế (FairTrade) brei hră tu\ yap duh mkra pla mjing kphê h’^t kjăp.

                                                  Pla kphê h’^t kjăp.

             Lê Văn Đường ti alu\ Tân Đông, să Êa Kênh, kdriêk Krông Pa] brei thâo: Mơ\ng leh hluê mu\t hla\m êpul hgu\m, `u mâo klei ktrâo la], bi kah lu klei thâo jăk hlăm bruă pla kphê. Klă klơ\ng mse\ si: krih mkiêt mkriêm êa, ba yua mnơ\ng hd^p đ’điêt mâo klei tu\ ]ia\ng kdơ\ng mgang klei hluăt [ơ\ng mnơ\ng ngă, dưm hbâo bi knar leh ana\n djo\ wưng. Kyua ana\n, hnơ\ng mâo boh kphê mơ\ng go\ êsei `u đ^ nnao:

            “ Êlâo dih ka mu\t hlăm êpul hgu\m, s’năn bruă pla kphê hluê si hdră pla bi kmlah, pla lar [ar bi tui hdăng găp, anăn boh mnga hlăk ana\n mâo kno\ng hlăm brô 2 ton hlăm 1 ha. Bi ara\ anei mse\ si thu\n mrâo êgao mâo truh 3 ton mkrah, thu\n êlâo djo\ boh mnga h^n mâo êbeh 4 ton 200 kg kphê asa\r”.

            Ho\ng hdră k`ăm mđ^ h^n boh yuôm kơ kphê, mđ^ h^n klei thâo bruă ]h^ mnia kơ mnuih pla kphê, thu\n 2011, giăm 50 go\ êsei ti să Êa Kiêt, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Dak Lak mko\ mjing Hợp tác xã ngă lo\ hma Mnia mblei Mtăp mđơr Êa Kiêt. Kyua hluê ngă du\m hnơ\ng ]ua\n pla mjing kphê ênuk mrâo mơ\ng dlông ro\ng lăn mse\ si: dưm hbâo, krih êa drao, lah knăt, mjing pum adhan djo\ hdră; hrui pe\ boh ksă êbeh 90%... boh kphê mơ\ng hợp tác xã  mâo FairTrade brei hră tu\ yap, anăn ênoh ]h^ đ^ h^n mkă ho\ng sang ]ơ ]h^ mnia mơ\ng 2 êbâo 500 truh kơ 3 êbâo prăk. Hnư hrui w^t mơ\ng mnuih hla\m êpul đ^ h^n mơ\ng 10 truh kơ 20 êklăk prăk grăp thu\n.

            Hợp tác xã ngă bruă mâo boh tu\ dưn, [rư\ hruê [rư\ mâo lu mnuih hluê ngă, truh kơ ara\ anei mâo leh giăm 100 ]ô mnuih, ho\ng boh pro\ng đang kphê êbeh 180ha, đ^ h^n 2 bliư\ mkă ho\ng hla\k mrâo mko\ mjing. Nguyễn Văn Phúc, Khua dlăng Hợp tác xã brei thâo:

 “ Grăp thu\n ho\ng hdră bruă pla kphê h’^t kjăp, sơnăn Hợp tác xã mko\ mjing mơ\ng 3 truh kơ 4 gưl krâo la] kơ mnuih [uôn sang hla\m êpul kơ klei ba yua kdrăp, hdră mnê] ngă bruă mrâo mrang, klei mnơ\ng [ơ\ng doh jăk, êđăp ênang hlăm klei ngă bruă ]ia\ng digơ\ thâo [uh săng. Boh nik gơ\ ho\ng gra\p go\ êsei, anăn grăp mlan mâo hdră k]ah klă s^t kơ mdê êpul hgu\m duh mkra, mtô mblang kơ mnuih [uôn sang thâo [uh săng kơ hdră bruă mđ^ kyar kphê h’^t kjăp rơ\ng mâo hnơ\ng jăk h^n”.

Pla kphê h’^t kjăp.

            Dak Lak ara\ anei mâo đang kphê pro\ng h^n hla\m kluôm ala ho\ng êbeh 200 êbâo ha, [ia\ lu êdi ba pla mjing  hliê hluôt đ’điêt. Hluê ngă Hdră bruă mđ^ kyar kphê h’^t kjăp wưng thu\n 2008 – 2015 leh ana\n tă ]ua truh kơ thu\n 2020, knơ\ng bruă djo\ tuôm ]ar Dak Lak mâo klei ksiêm dlăng leh, lo\ ]ua\l mkă kr^ng anôk ktrâo la] ba pla kphê {uôn Ma Thuột ho\ng boh pro\ng hlăm brô 80 êbâo ha ]ia\ng mđ^ kyar hluê hdră h’^t kjăp leh ana\n mâo ana\n knăl, mâo phu\n agha klă mnga].

            Mb^t ho\ng ana\n, ]ar mâo hdră êlan mtru\t mjhar mjing klei bi hgu\m ( 4 êpul bruă) hlăm klei mđ^ kyar kphê h’^t kjăp, hlăm ana\n mđing dlăng klei bi mje\ plah wah êpul bruă ngă lo\ hma leh ana\n mnia mblei. Truh kơ ara\ anei, kluôm ]ar mâo êbeh 132 hợp tác xã leh ana\n êpul hgu\m mguôp mb^t ho\ng du\m êpul bruă duh mkra mnia mblei kphê h’^t kjăp, ho\ng boh pro\ng giăm 5 êbâo 400 ha. Huỳnh Quốc Thích, K’iăng khua Knơ\ng bruă Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang ]ar Dak Lak brei thâo: “ Êngao kơ du\m hdră mơ\ng knu\k kna, Dak Lak ăt mâo lu mơh hdră bruă đru mdul kơ anôk bruă duh mkra mnia mblei duh bi liê kơ bruă lo\ hma, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, kr^ng [uôn sang lo\ hma. Mơ\ng ana\n Dak Lak mjing klei găl êlưih kơ du\m Anôk bruă duh mkra mnia mblei jưh dôk hlăm alu\ wa\l, boh nik gơ\ du\m Anôk bruă duh mkra mnia mblei mâo ênoh prăk FDI dưi hluê ngă bruă blei kphê pro\ng, s’năn hluê ngă mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ia\ng bi mjing êpul hgu\m ăt mse\ mơh du\m hdră pla kphê mâo klei tu\ yap ]iăng  dưi bi k[^n mb^t mnuih [uôn sang ngă lo\ hma. 1 hdră ngă [rư\ [rư\ ana\p nao truh kơ klei h’^t kjăp h^n ho\ng bruă pla mjing, ba ]h^ mnia kphê ana\n jing du\m hợp tác xã”.

            Bruă mko\ mjing du\m êpul hgu\m leh ana\n hợp tác xã pla mjing kphê h’^t kjăp ti Dak Lak tal êlâo mâo ba w^t leh boh tu\ dưn klă s^t. Mơ\ng ana\n, [rư\ [rư\ bi mlih knhuah bhiăn pla mjing kphê hđăp, đru mnuih [uôn sang ngă lo\ hma thâo ba yua kdrăp, hdră mnê] ngă mrâo mrang ênuk mrâo mrang, mkiêt mkriêm prăk duh bi liê hlăm bruă pla mjing, mđ^ h^n boh tu\ yuôm mơ\ng kphê, mjing phu\n mkăp kphê jăk doh, bi mklă knhuih k’hưm kphê {uôn Ma Thuột hlăm sang ]ơ mnia ala ]ar leh ana\n ala ta] êngao.

                                                                          H’Nga pô ]ih mkra.