Klei ]ih tal 1: Anôk hlơr mmơr ka h’^t ênang ôh.

VOV4.Êđê -Kr^ng bi sia\ knông plah wah dua sa\ Dak Ngo leh ana\n Quảng vTrực kdriêk Tuy Đức c\aê daknông mơ\ng lu thuưn ho\ng anei jing anôk hlơr mmơr kơ  klei bi mhia\ la\n ala,  êdah kdlưn êdi klei mnah phao hu^ hyưt nga\ 3 ]ô djiê leh ana\n 16 ]ô mka\n êka hlam knhal jing mlan 10 thu\n dih. Mta phu\n jing kyua  mơ\ng mnuih [uôn sang hriê dôk soh ho\ng hdra\ bhia\n bi kluh hriê nanao, ksi\ng mhia\ ma\ la\n dliê, êjai ana\n du\m anôk brua\ djo\ jao kia\ kriê le\ lui tha brua\ kia\ kriê, bi brua\ knu\k kna alu\ wa\l leh ana\n du\m brua\ djo\ tuôm le\ amâo dưi ksiêm dla\ng ôh. Ho\ng boh klei [rư\ dleh dlan, nga\ klei truh kjham,  K’ia\ng khua knu\k kna Trương Hoà Bình nao ksiêm dla\ng leh boh klei  leh ana\n g^t gai  c\ar Daknông  dja\l po\k nga\ hdra\ bi h’^t klei hd^p mda kơ mnuih [uôn sang ti Dak Ngo- Quảng Trực. Sna\n [ia\dah boh klei ti anei a\t ka mâo klei mkra mlih bi h’^t mơh./.

Dôk ti kngư ]ư\ dlông, Anôk bruă Knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn Mnia mblei Long Sơn dưi ru\ mdơ\ng h’^t kjăp, siam pro\ng ti wa\l anôk 1535 hlăm să Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức, ]ar Daknông. Mơ\ng anei, dưi trah dlăng lia\ lia sa kr^ng pro\ng, Khua kia\ kriê Knơ\ng bruă Long Sơn ara\ anei jing Phạm Công Thiện. Ho\ng đ^ng blu\ djă ti kngan ]ia\ng g^t gai mnuih ngă bruă, Phạm Công Thiện ktrâo kơ du\m anôk kngư ]ư\ hlăk mâo asa\p pui mtu\k mtu\l, ana\n jing anôk lăn mơ\ng knơ\ng bruă, [ia\ mnuih [uôn sang hriê dôk soh ho\ng hdra\ bhia\n plah mhiă ma\. Phạm Công Thiện brei thâo: leh êbeh 5 mlan yap mơ\ng mâo klei bi mnah phao hu\i mdu\i, ngă 3 ]ô mnuih djiê leh ana\n 16 ]ô mnuih êka, boh klei ti anei ăt ka mâo klei êđăp ênang mơh:“ Amâo mâo êđăp ênang ôh. Mơ\ng ana\n truh kơ ara\ anei mnuih [uôn sang plah mhiă ]uh ênah ngă hma jih 4 boh kngư ]ư\ leh. 50 ha đang ksu bu] lui jih. }ư\ ti ana\p anei leh ana\n t^ng nah dih jing ]ư\ 400 ]uh jih leh ]ia\ng lo\ ba pla k`ul. Mrâo hruê mbruê, du\m pluh go\ êsei mnuih [uôn sang bi jak hriê, knơ\ng bruă ăt nao hưn mthâo ti anei amâo dưi k[^n mse\ snăn ôh, amâo dưi ngă bruă hlăm alu\ wa\l knơ\ng bruă hlăk ngă bruă. Ăt la] leh mơh, ba mdah rup lăn, hră hrah tu\ yap dưi djă yua lăn ala, [ia\dah mnuih [uôn sang amâo mâo hmư\ ôh, anăn iêu đ^ng blu\ kơ brua\ knu\k kna msir mghaih. Mrâo aguah lo\ bi jak iêu mâo 20 ]ô, khan ksiêm bi kruh he\, manao đrông snăn yơh”.

Phạm Công Thiện ăt brei thâo: êbeh 1 êbâo ha dliê leh ana\n lăn dliê mâo knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Daknông jao kơ Knơ\ng bruă Long Sơn kriê dlăng ba yua mơ\ng thu\n 2008, truh kơ ara\ anei, mnuih [uôn sang hiu dôk soh ho\ng hdra\ bhia\n plah mhiă na\ leh păt ]ia\ng jih, kno\ng adôk 300 ha. Hlăk êjai ana\n, du\m êtuh go\ êsei mnuih [uôn sang hiu dôk plah mhiă pla mjing soh ho\ng hdră bhiăn ti wa\l anôk 1535 la] snei: phu\n agha klei bi mhiă lăn ala wưng sui kyua Knơ\ng bruă Long Sơn ]uk hli ngăn dra\p, mnơ\ng pla mjing mơ\ng mnuih [uôn sang, [ia\dah ka ]iu hnô djo\ guôp ôh.

Hd^p krah đang k`ul pro\ng liă lia leh ana\n đang ksu tui] ală dlăng ti wa\l anôk 1535, giăm ho\ng anôk bi mnah phao ngă 3 ]ô mnuih djiê leh ana\n 16 ]ô mnuih êka thu\n dih, aduôn Đoàn Thị Huệ la]:“ Kâo mơ\ng Thái Nguyên hriê ti anei mơ\ng thu\n 2003, kâo mâo 10ha lăn, Đađa mnuih mâo lu truh 15 ha, 10ha leh ana\n lu êdi mâo mơ\ng 5 - 6ha. Knơ\ng bruă Long Sơn, thu\n 2008 ]uk hli anôk kâo lui] 6 ha, 7ha k`ul, di`u bi rai du\m bliư\, hlăk dôk guôn knơ\ng bruă ]iu hnô, Di`u jao kơ Knơ\ng bruă thu\n 2008, [ia\dah kâo ngă anei mơ\ng thu\n 2003. Đađa go\ êsei tuôm ho\ng knơ\ng bruă ]a\m suôt mđue# anăn nao duh [ơ\ng ti anôk mkăn leh. Pla mâo hbei [lang dơ\ng hrui mă boh, snăn knơ\ng brua\ hriê ]uk hli jih. Bi kuan mhiă snăn yơh, mrâo anei k`ul digơ\ mâo du\m pluh thu\n leh, lo\ hriê  ]uk hli anăn digơ\ mnah phao”.

Êbeh 10 thu\n mơ\ng Bình Phước hriê blei mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma ti alu\ wa\l anei, Đậu Lưu Dung thâo klă mdê bi alu\ wa\l leh ana\n thâo klă boh klei mâo. Hnê] ho\ng yan bhang adiê mđiă ktang, `u yua êdeh ]o\ng mkra mjing, hrui blei mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma, mdiăng ba w^t ]h^ mnia. Grăp thu\n, hrui blei hlăm brô 1 êbâo ton mnơ\n lo\ hma mơ\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang, anăn Đậu Lưu Dung thâo klă [uôn sang mơ\ng gra\p c\ô mnuih leh ana\n bruă bi c\h^ mnia lăn ala soh ho\ng hdră bhiăn mơ\ng digơ\.“ Anei jing êdeh pioh nao hlăm dliê ]o\ng mkra mjing ]ia\ng du\ mdia\ng mnơ\ng mnuih [uôn sang mă mơ\ng lo\ hma ba ]h^ mnia, grăp thu\n hlăm brô 1 êbâo tô hbei [lang krô leh ana\n asa\r k`ul. Êlâo dih ti alu\ wa\l Long Sơn, knu\k kna jao brei 1 êbâo ha, ara\ anei alê m’ô amâo lo\ mâo ôh, bi ana k`ul ]a\t đ^. Mnuih [uôn sang ti anei hriê plah mhiă pla mjing mơ\ng Bình Phước, Đồng Nai mâo s’a^. Ana pla phu\n jing ana k`ul, digơ\ ]ia\ng po\k phai alu\ wa\l anôk ala, lo\ mâo hlăm brô 10ha ]ia\ng êdei anei mâo boh mnga. Di`u bi ]h^ mnơ\ng pla ti lăn ana\n. Si tôhmô êlâo dih ih blei lăn mang 50 êklăk hlăm 2ha, [ia\ dah ara\ anei ih pla k`ul leh, ih ]h^ mnơ\ng pla ti lăn ana\n”.

Ti ana\p boh klei ana\n, hluê si klei g^t gai mơ\ng Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa ]ar Daknông, kdriêk Tuy Đức mko\ mjing leh Kđông Khan ksiêm ti alu\ wa\l Đak Ngo – Quảng Trực, mb^t ana\n mđ^ ktang du\m êpul êya, mko\ mjing êpul ]o\ng kriê dlăng mă pô ti du\m alu\ hlăk mâo klei bi kuan mhiă, k`ăm krơ\ng kjăp klei êđăp ênang, hnu\k êngiê. Khă snăn, hluê si Nguyễn Thế Tuấn, K’iăng khua Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Quảng Trực, kdriêk Tuy Đức, boh klei ti anei ăt ka êđăp ênang mơh.“ Alu\ wa\l hlơr mơh h^n ăt jing alu\ wa\l Long Sơn. Mnuih [uôn sang ti ana\n păt dah amâo djo\ phu\n agha mơ\ng să Quảng Trực ôh; jih jang mnuih [uôn sang mơ\ng anôk mkăn hriê blei la\n mơ\ng du\m phung plah mhiă pla mjing êlâo dih. Tal 2 ana\n jing mnuih [uôn sang mơ\ng să Dak Nhau, Bù Đăng, Bình Phuớc hriê pla mjing, mnuih [uôn sang phu\n mơ\ng să jing amâo mâo ôh. Mâo du\m klei bi keh koh jing êlâo dih knơ\ng bruă hrui mă lăn, [ia\dah klei ]iu hnô ka năng djo\ ôh, kyua ana\n gơ\ mâo klei snăn. Klă s^t gơ\ mâo lu klei ]ia\ng la]: mnuih [uôn sang ka pla ôh mnơ\ng, [ia\dah ăt la] pla leh mơh, truh kơ ara\ anei gơ\ sui leh, mâo đađa ăt dôk bi mjhua ho\ng klei anei./.

                                                         H’Nga pô ]ih mkra.