VOV4.Êđê - Klei mă ]an prăk mnga lu mâo hlăm djăp boh [uôn ti ]ar dak Lak ngă mâo lu klei truh jhat kjham kơ klei êđăp ênang, hlơr mơr hlăm ala [uôn. Ho\ng klei mplư brei mă ]an prăk pral, ênưih lu mnuih [uôn sang djo\ ]an he\ prăk phung mă prăk mnga lu. Di`u hd^p hlăm klei hu^ hyưt, đuê$ mơ\ng pưk sang kyua phung brei ]an arưp brei tla prăk ]an ho\ng ênoh mnga lu êdi.
Amai H’Bhuôt Niê, kkiêng thu\n 1972, ti [uôn Phơng, sa\ Êa Tul, kdriêk }ư\ Mgar truh kơ ara\ anei a\t ka jih mơh klei hu^ hla\k mâo phung jhat [ai nao truh ti sang siêt pra\k nư. Klei anei mphu\n mơ\ng mlan 7/2018 kyua go\ sang dleh dlan, amâo mâo pra\k ana\n amai dja\ hra\ la\n mơ\ng go\ sang nao ]an 10 êkla\k pra\k blei hbâo pruê pruê kơ đang kphê pô. Mlan 11/2018, amai lo\ ]ia\ng ma\ w^t hra\ la\n ana\n yua sa ]ô mnuih kral hla\m [uôn hưn mthâo kơ anôk ]an pra\k ti êngao. Pô anei yua Amai H’Bhuôt ma\ hra\ la\n lehana\n nao ]an mb^t 30 êkla\k pra\k dơ\ng. Lehana\n, amai nao ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột mtuôm ho\ng êpul mnuih brei ]an pra\k. Hmư\ klei pô ana\n, Amai H’Bhuôt kđa\m gru kngan hla\m hra\ ]an pra\k [ia\dah amâo thâo ôh si klei ]ih hla\m hra\ ana\n. Leh nga\ rue# jih hra\ m’ar ]an pra\k, jih ênoh pra\k ana\n mâo jao kơ pô `u kral hla\m [uôn ana\n, bi amai amâo mâo sa pra\k ka\k ôh, nao w^t mang. 3 mlan êdei, hla\m mlan 3/2019, mâo dua ]ô amâo thâo kral ôh dja\ ba hra\ ]an pra\k mâo kđa\m gru kngan Amai H’Bhuôt lehana\n brei go\ sang tla 30 êkla\k pra\k mb^t ho\ng 15 êkla\k pra\k đai. Amâo mâo pra\k tla, phung anei arưp nga\ jhat, tơdah 1 hruê ka\m êdei amâo tla sra\ng brei `u ]h^ pưk sang, nga\n dra\p tơdah amâo nga\ jih go\ sang sra\ng djiê. Kyua hu^ hyưt, ung mo# Amai H’Bhuôt đue# lui pưk sang, 3 ]ô anak điêt mdei sang hra\ đue# mb^t mơh.“ ~u ]an pra\k ]ia\ng tla 30 êkla\k pra\k ba mgrơ\ng hra\ la\n. Leh ma\ hra\ la\n nao ]an ti knơ\ng pra\k. Leh ]an ti knơ\ng pra\k lo\ tla he\ 30 êkla\k pra\k êlâo ana\n. Kyua ana\n, nao ]an 30 êkla\k pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\, 30 êkla\k anei jing ]an mơ\ng phung ju\ jhat adih. Leh si`ê hra\ m’ar, di`u brei kâo kđa\m gru kngan, kâo mb^t ho\ng 4 ]ô, leh kđa\m gru kngan lo\ ma\ rup mơh. Di`u la] kơ kâo nao ti [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột ma\ pra\k. kâo amâo thâo kla\ du\m ênoh pra\k ana\n. Ma\ pra\k mma\t ana\n mtam, sa ]ô êkei dlông awan dja\ sa klo\ pra\k, brei kơ kâo sa klo\. Kâo ma\ hlo\ng jeh hla\m ]hum yơh”.

Go\ sang Aduôn Lại Mỹ Dung, ti [uôn Niêng 3, sa\ Êa ~uôl, kdriêk {uôn Đon, ]ar Daklak a\t le\ hla\m klei sna\n, mâo sang [ia\dah amâo jho\ng dôk. Aduôn Dung ya\l dliê, ako\ thu\n 2018, kyua ]ia\ng pra\k jê] nao mdrao ung rua\, aduôn Dung mâo leh mnuih hla\m [uôn, jing Loan brei ]an 10 êkla\k pra\k ho\ng pra\k mnga 500 êbâo pra\k/hruê. Leh 1 thu\n, đai anei lo\ k]ah nanao, ênoh pra\k Dung dôk đuôm kơ Loan truh 80 êkla\k pra\k. Amâo mâo pra\k tla, Loan nao ti sang arưp ma\ jih nga\n dra\p sang Dung lehana\n brei Dung si`ê hla\m hra\ ]an pra\k ho\ng ênoh truh 100 êkla\k pra\k kơ di`u amâo lo\ ]a\m biêng ôh. Hu^ hyưt, ana\n Dung si`ê hla\m hra\ ]an pra\k ana\n, lehana\n ara\ anei le\ hla\m boh klei sang mâo [ia\dah amâo jho\ng dôk kyuadah dah ara\ng kha\ng nao siêt nư:“ Ung kâo rua\ ana\n Loan brei kâo ]an 10 êkla\k pra\k. Leh sa wưng pô a\t ka\n mâo pra\k tla mơh, mơ\ng 10 êkla\k truh kơ 80 êkla\k pra\k, pô a\t brei pra\k mnga 1 êkla\k pra\k jing 5 êbâo/hruê. Pô akâo tla [rư\ [rư\ sna\n Loan iêu Tiến lehana\n Thông nao ti sang, `u klư\, ung kâo, la] ung kâo mduôn leh, lo\ ]ia\ng hd^p mơh amâo dah h’a^? Hruê êdei di`u nga\ ktang h^n, `u ba wa\t êdeh mdia\ng ]hum ao, tivi, kdra\p ma^ mo\k, mnơ\ng dhơ\ng hla\m sang di`u ma\ jih. Mlam ana\n, di`u brei dua ung mo# hmei ]ih hra\ dôk đuôm nư kơ di`u truh 100 êkla\k pra\k. Mmông ana\n, dua ung mo# hmei hu^ êdi yơh, ]ih hra\ lehkơna\n t^ng ma\ êdei”.
Amâo djo\ kno\ng go\ sang Amai H’Bhuôt, aduôn Dung [ia\dah du\m thu\n gia\m anei ti kr^ng [uôn sang hla\m ]ar Daklak lo\ mâo du\m êtuh ]ô mnuih le\ hla\m klei ]an, kp^ brei ba mgrơ\ng ho\ng hra\ la\n. Klei anei kno\ng hmao thâo leh phung jhat ana\n nao ti sang siêt nư. Amai Phạm Thị Bích Thuỷ, khua êpul hgu\m mniê sa\ Hoà Phú, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuột brei thâo, ti sa\ Hoà Phú a\t mâo lu go\ sang ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\, [ia\dah alu\ wa\l kno\ng thâo [ia\ đui]:“ Hla\m êpul mniê ara\ anei mâo 5 ]ô đue# leh kyua djo\ tuôm ho\ng klei ]an pra\k ênoh pra\k mnga ktro\. Ara\ anei mâo lu go\ sang thâo klei anei leh mâo phung jhat nao truh ti sang ]a\m biêng, kp^ brei tla mmông ana\n mrâo thâo pô ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\. Klei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\ anei hga\m sna\k, mo# ]an sna\n ung, anak amâo thâo ôh, đa đa anak ]an, am^ ama ka\n thâo lei, ara\ng nao ti sang siêt nư kơh thâo”.
Thượng tá Nguyễn Văn Quý – K’ia\ng khua Adu\ brua\ kahan ksiêm kđi klei soh jhat – Kahan ksiêm ]ar Daklak brei thâo, mơ\ng mlan 8/2018, kahan ksiêm ]ar hmao [uh leh 41 anôk brua\, 51 êpul ho\ng 214 ]ô mnuih, hla\m ana\n mâo 29 ]ô nga\ brua\ hja\n djo\ tuôm kơ klei brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\. Êngao kơ phung ti alu\ wa\l lo\ mâo du\m êpul hriê mơ\ng du\m ]ar, [uôn pro\ng ti kwar Dưr hriê ti Daklak bi hgu\m ho\ng phung mâo klei soh nga\ jhat nga\ brua\ mb^t. Phung anei nga\ mgưt jing anôk brua\ duh mkra, anôk brua\ đru k]e\ brua\ nga\n pra\k, brei ma` êdeh ôtô, êdeh ph’phu\t, mgrơ\ng mnơ\ng mnua\.. ]ia\ng hâo mdah, mbha hra\ hưn mthâo, iêu đ^ng blu\ kơ mnuih ]ia\ng ]an pra\k ]ia\ng hưn mthâo kơ ênoh ]an ho\ng hra\ nga\ hra\ m’ar ga\n ênưih, amâo guôn mgrơ\ng mnơ\ng mnua\ ôh [ia\dah kno\ng ]ia\ng hra\ kak asei, mrô đ^ng blu\. }ia\ng dê] đue# kơ hdra\ bhia\n, phung anei amâo hưn kla\ ôh ênoh pra\k mnga, kha\ng bi mlih anôk nga\ brua\, anôk dôk, ba klei dleh dlan kơ êpul djo\ tuôm hla\m hdra\ hmao [uh, ktuê ksiêm dla\ng.
Theo Thượng tá Nguyễn Văn Qúy,mơ\ng klei brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\ anei bluh mâo leh lu klei nga\ soh ho\ng hdra\ bhia\n mse\ si: ma\ kơ\ng mnuih soh hdra\ bhia\n, bi rai nga\n dra\p, nga\ lui] klei êđa\p ênang yang [uôn, klei truh ju\ jhat hla\m yang [uôn.. Kha\dah anôk brua\ kahan ksiêm ]ar Daklak kdơ\ng mblah ho\ng lu êpul, du\m êtuh ]ô mnuhrui m[^n nga\ leh du\m mta hra\ m’ar [ia\dah a\t ka ênu\m mơh ]ia\ng msir mghaih boh klei anei. Hluê si Thượng tá Nguyễn Văn Quý: Klei k]ah mtru\n mơ\ng hdra\ bhia\n ara\ anei dôk hdjul đei kơ klei phat mkra klei brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\ “ Hluê si klei k]ah mtru\n mơ\ng Hdruôm hra\ bhia\n klei nga\ soh jhat ara\ anei kơ klei soh brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\ hla\m kr^ng mnuih [uôn sang, sna\n hnơ\ng bi kmhal ktang h^n êdi ho\ng klei soh anei jing 3 thu\n krư\ kđa\l. Anei jing klei soh amâo ba lu klei ju\ jhat ktang ôh, hluê si klei k]ah mtru\n mơ\ng Hdra\ bhia\n k]u\t hưn brua\ nga\ soh jhat ara\ anei sna\n anôk brua\ ksiêm dla\ng kno\ng dưi ba yua hdra\ msir gang mkhư\ ho\ng klei nga\ soh jhat [ai ktang, bi klei soh [ia\ ba klei truh jhat hla\m yang [uôn hmei brei ba krư\ kđa\l sna\n Anôk brua\ ksiêm dla\ng a\t ka\n bi mkla\ mơh. Tơdah kno\ng brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\ sna\n amâo dưi ba krư\ kđa\l ôh, bi ba k]u\t hưn ]ia\ng mjua\t mgô a\t dôk k[ah mơh, tal 2 jing amâo mâo klei sa ai mơ\ng yang [uôn”.
Hdra\ brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\ ba lu klei truh ju\ jhat hla\m yang [uôn lehana\n klei hd^p mda. Kla\ klơ\ng, mb^t ho\ng brua\ mkra mlih du\m klei k]ah mtru\n mơ\ng hdra\ bhia\n kơ hnơ\ng bi kmhal hla\m klei brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\ sna\n sa hla\m du\m hdra\ msir yuôm bha\n ]ia\ng msưk kdu\n klei anei jing msir mghaih phu\n agha klei “}ia\ng ]an pra\k” mơ\ng mnuih [uôn sang, mđ^ hdra\ brei mnuih [uôn sang ]an pra\k ba w^t klei tu\ dưn ]ia\ng bi hro\ klei brei ]an pra\k ho\ng ênoh pra\k mnga ktro\./.
Viết bình luận