VOV4.Êđê – Klei ]an pra\k ho\ng mnga ktro\ mâo lu êdi mơ\ng kr^ng [uôn sang truh ti kr^ng [uôn pro\ng hla\m ]ar Daklak nga\ kơ lu go\ sang lui] rai kyua amâo lo\ mâo pưk sang dôk, la\n pla mjing. Kyua ho\ng klei nga\ brua\ mơ\ng jih anôk brua\ kđi ]ar, klei g^t gai kja\p hla\m brua\ po\k nga\ du\m hdra\ mtru\n, klei pral hla\m hdra\ po\k mlar brua\ brei ]an pral truh ho\ng mnuih [uôn sang mơ\ng du\m knơ\ng pra\k, kyua ana\n klei brei ]an pra\k ho\ng mnga ktro\ [rư\ [rư\ dưi msưh kdu\n.

H’Nơt {uôn Ya\ ti [uôn Ko\ Êđu\ng, jin gpô le\ hlăm klei ]an prăk ho\ng mnga ktro\. ~u yăl dliê: Thu\n 2015 ung mo# `u ]an prăk mơ\ng knơ\ng prăk mâo 200 êklăk prăk ba w^t duh kơ brua\ rông truh 20 drei u\n, blei 500 [e\ kyâo ngă gơ\ng tiu. U|n rông jih djiê kyua klei rua\ tưp, war tiu jih djiê mnơ\ng ngă. Thu\n 2017, kyua êgao leh hruê k]ah tla nư knơ\ng prăk êbeh thu\n leh mơh, snăn `u nao ]an kơ êngao truh 250 êklăk prăk m^ndah pioh tla prăk ana lehana\n êđai. Mơ\ng na\n H’Nơt ]an kơ anei tla kơ adih ho\ng prăk mnga 15%/mlan. Mlan 9 thu\n 2019, ênoh nư `u đuôm mơ\ng ana hlo\ng kơ êđai d^ truh kơ 3 êklai prăk. Ung mo# `u hlo\ng jao dua b^t lăn hma kphê, tiu ho\ng ênha\ truh 1,5 ha pioh tla nư:

“Amâo mâo dư\i tla nư nao hưn ho\ng kahan ksiêm, ]ar, kahan ksiêm kdriêk thâo. Amâo lo\ dưi tla nư, snăn kruh nư klei. Ara\ anei mb^t ho\ng ana lehana\n êđai đ^ truh kơ 3 êklai prăk. Amâo lo\ dưi tla snăn lui di`u ma\ hma yơh si thâo lo\ mjing”.

Sa\ Êa Ê`uôl, mâo 17 boh alu\ [uôn ho\ng êbeh 3 êbâo go\ êsei, hlăm ana\n mâo êbeh mkrah jing mnuih djuê [ia\. Hlăm du\m thu\n 2018; 2019 klei bi ]an l^ng prăk kơ êngao ho\ng mnga ktro\ hlăk hlê đ^ lar. Mâo he\ klei bi ]an l^ng ho\ng mnga ktro\ kbia\ hriê mơ\ng klei mâo mnuih [ia\ng ]an, snăn mâo mtam mnuih brei ]an, lehana\n amâo mâo guôn hra\ mơar ôh, kăn mâo klei bi mgrơ\ng snei sdih rei, kno\ng ho\ng sa po\k hra\ ]ih hlăm mơar, ]ih ênoh prăk ]an. Lu go\ êsei hlăm alu\ wa\l kyua ]ia\ng mjê] sa ênoh prăk pro\ng du\m pluh êklăk prăk, ]an he\ prăk kơ êngao ho\ng mnga ktro\, snăn kno\ng hlăm wang sa thu\n ênoh prăk t^ng tla êbeh kơ dua blư\ prăk ]an. Kyuana\n ana\n yơh truh kơ klei bi ]h^ lăn, ]h^ êmô hbao, hma pưk ]ia\ng tla nư. Kno\ng hlei pô amâo lo\ dưi tla, kăn lo\ mâo mnơ\ng ]h^ snăn kơh êran nao hưn ho\ng brua\ sang ]ư\ êa. Amâo mâo djo\ kno\ng ti kdriêk {uôn Đon, klei brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\ ăt mâo mơh hlăm lu alu\ wa\l mkăn. }ia\ng gang mkhư\ klei anei, du\m gưl brua\ sang ]ư\ êa hlăm ]ar Daklak g^t gai leh djăp dhar brua\ djo\ tuôm, bi rai êpul hiu brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\, lehana\n mđ^ h^n klei hâo hưn mtô mblang kơ mnuih [uôn sang. Lê Thăng Long, Khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa kdriêk êa H’Leo la]:

“Hlăm kdriêk Êa H’Leo mâo lu snăk du\m klei bi ]an prăk ho\ng mnga ktro\. Hmei g^t gai leh êpul kahan ksiêm mko\ mjing brua\ ksiêm bi kla\ nao bi rai jih êpul hiu brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\ ana\n. Mơ\ng klei ksiêm dlăng dưi thâo kla\ du\m êpul hiu brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\ jing phung mơ\ng anôk mkăn hriê, di`u mưn sang dôk, mưn anôk la]dah duh mkra mnia mblei, nah tluôn ana\n jing brua\ brei ]an prăk hong mnga ktro\. Mâo lu snăk mnuih [uôn sang drei le\ hlăm klei di`u mplư nao bi ]an l^ng prăk di`u. Mơ\ng phung hiu brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\ lo\ hiu hrut nư ngă klei bi ru\ng hlăm yang [uôn. Hmei g^t gai leh ktang du\m dhar brua\ djo\ tuôm, hlăm ana\n mâo êpul kahan ksiêm, sang phat kđi, du\m êpul êya ksiêm dlăng brua\ hdră bhiăn, đru kơ brua\ Đảng kdriêk, sa\ mâo du\m klei kia\ kriê kjăp, lehana\n ngă klei ksiêm dlăng nanao”.

Wưng leh êgao klei brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\ đ^ lar ăt kbia\ hriê mơ\ng klei mnuih [uôn sang ]ia\ng kơ prăk, lehana\n brua\ ]ia\ng djăl mâo prăk bi klei ngă hra\ mơar ]an prăk knu\k kna dleh dlan, lehana\n le\ lu mnuih [uôn sang k[ah klei thâo săng, snăn ênưih le\ hlăm klei ara\ng mplư, kyuadah nao ]an prăk kơ êngao ênưih h^n snăn bang kơ ana\n yơh. Tui si Lê Văn Quyết, Khua knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa sa\ Êa Ê`uôl, kdriêk {uôn Đon ]ia\ng pral dưi gang mkhư\, lehana\n msưh kdu\n jih klei brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\, dôk bi rai [uôn sang, brua\ sang ]ư\ êa du\m gưl kia\ kriê leh ktang jih jang brua\ bi kdơ\ng ho\ng êpul hiu brei ]an prăk ho\ng mnga ktro\, lehana\n hgu\m ho\ng djăp êpul êya, lehana\n knơ\ng prăk knu\k kna ruh mgaih jih klei gun kpăk klei dleh dlan, ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang mâo ]an prăk knu\k kna ho\ng klei ênưih, đru kơ mnuih [uôn sang mâo prăk duah [ơ\ng, ana\n yơh jing hdră djo\:

“Êpul kahan ksiêm hgu\m kjăp ho\ng brua\ mặt trận lehana\n jih jang êpul êya nao bi hâo hưn wa\t hlăm hdră mđung asa\p, lehana\n hiu mta mtăn truh ho\ng grăp boh sang, lehana\n iêu ba wa\t mnuih tuôm le\ hlăm klei ]an prăk mnga ktro\ yăl dliê klei amâo mâo djo\ mơ\ng klei ]an prăk ho\ng mnga ktro\. Sa\ mâo bi mguôp kjăp ho\ng knơ\ng prăk đru ba brua\ yang [uôn mko\ mjing brei du\m go\ êsei [un, giăm [un, du\m go\ êsei tlaih le\ mơ\ng klei dleh dlan. Truh kơ ara\ anei ho\ng djăp hdră mâo đru brei ]an leh ho\ng ênoh jih jang êbeh 50 êklai prăk. Brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l mâo nanao klei mta\ mtăn kơ mnuih [uôn sang, tơdah bi ]an prăk nao ngă hra\ mơar amâo mâo dưi duah yua mnuih dôk krah wah ôh, [ia\dah asei pô mtam nao bi tuôm ho\ng knua\ druh sa\, srăng mâo klei ktrâo ata\t, bi mguôp mb^t ho\ng knua\ druh brua\ knơ\ng prăk đru kơ mnuih [uôn sang ngă hra\ mơar ]an prăk ho\ng klei pral, lehana\n ênưih”.

Mơ\ng klei hlăk dôk găn hlăm [uôn sang, Nguyễn Tử Ân, Khua kia\ kriê Knơ\ng prăk ]ar Daklak la], po\k êlan kơ mnuih [uôn sang ]an prăk ho\ng du\m hdră ma\ brua\ djo\, ba wăt êdeh mơ\ng knơ\ng prăk hiu truh hlăm kr^ng taih kbưi, kr^ng mnuih djuê [ia\, mguôp ho\ng brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n djăp êpul brua\ ksiêm dlăng jih jang hdră ngă hra\ mơar ]ia\ng dưi đru kơ mnuih [uôn sang mâo ]an prăk ho\ng klei ênưih. Kno\ng knơ\ng prăk đru ba brua\ yang [uôn ]ar Daklak ara\ anei mâo leh 183 anôk brei ]an prăk truh hlăm kr^ng taih kbưi, ho\ng êbeh 190 êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang mâo ]an prăk pioh duh [ơ\ng, mkra pưk sang, amâodah rông anak hriăm đại học:

“Hluê ngă klei khua knơ\ng kia\ kriê knơ\ng prăk knu\k kna lehana\n mơ\ng dhar brua\ mđ^ h^n kơ ênoh prăk hlăm alu\ wa\l, boh nik ho\ng kr^ng taih kbưi, ana\n yơh jing brua\ klam mơ\ng knơ\ng prăk đru ba brua\ yang [uôn, êjai hlăm brua\ k`ăm gang mkhư\ klei mnuih [uôn sang bi hiu ]an prăk ho\ng mnga ktro\. Kyua mâo leh prăk mơ\ng knơ\ng prăk, snăn dơ\ng dưi gang mkhư\ leh mơh klei ana\n”.

Drei dưi [uh jih jang hdră mâo brua\ sang ]ư\ êa nga\ leh ho\ng jih ai tiê, klei sa ai hrăm mb^t mơ\ng du\m êpul brua\, lehana\n knơ\ng prăk hla\m klei mkăp djăp prăk kơ mnuih [uôn sang ]an pioh duh mkra mđ^ kyar klei hd^p mda, bi hro\ klei hiu duah ]an l^ng hlăm anôk ma\ mnga ktro\, đru bi hơ^t leh klei hd^p mda, lehana\n đru kơ mnuih [uôn sang duah klei sah mdro\ng hlăm lăn ala [uôn sang pô.

Y-Khem pô ]ih hlo\ng răk