VOV4.Êđê - Hlăm wưng êgao, ti du\m wa\l hiu ]hưn ênguê hing ang ti ]ar Dak Lak mâo Ênao Lăk leh anăn {uôn Đon mâo leh klei êman [uôn hlăk êjai mdiăng phung tuê ngă kơ pô mgăt leh anăn phung tuê truh kơ êka djiê. }iăng đăm mâo klei mse\ snăn hlăm wưng kơ anăp leh anăn bruă kriê mgang êman mâo klei tu\ dưn, bi ala  Êpul bruă răng mgang hlô mnơ\ng Châu Á ti Việt Nam (Animals Asia) leh anăn lu klei blu\ mguôp mơ\ng phung tuê akâo kơ alu\ wa\l brei hnưm mjưh mdei klei hiu ]hưn ênguê đ^ êman bo\ ho\ng hu^ hyưt anei.

Boh klei mâo mrâo anei hin hlăk hruê 19/7, êjai amai Nguyễn Thị Bích, dôk ti kdriêk Khoái Châu, ]ar Hưng Yên mb^t ho\ng dua ]ô anak điêt nao hiu ]hưn {an Đon, kdriêk {uôn Đon, hiu đ^ êman, [ia\dah tuôm he\ ho\ng klei êman h`ah le\ kơ lăn êka kjham ba do\ng mdrao. Leh boh klei anei, pô bi ala mơ\ng knơ\ng brua\ hiu ]hưn ênguê Biệt Điện, jing êpul brua\ kia\ kriê, lehana\n dưn yua brua\ hiu ]hưn ênguê Ban Đon, mâo leh klei hưn mthâo mdei êjai jih jang brua\ hiu ]hưn ho\ng êman.

Nguyễn Xuân Thuỷ, sa ]ô tue mơ\ng ]ar Vĩnh Phúc mâo leh lu blư\ truh kơ {uôn Đon hiu ]hưn la], êman jing mnơ\ng sia\ suôr ho\ng {uôn Đon lu thu\n êgao, lehana\n mâo leh tue hlăm ala ]ar, lehana\n mơ\ng ala ta] êngao thâo. Siămdah, brua\ đ^ êman hiu ]hưn hlăm ju\m alu\ wa\l anôk ]hưn dhing, lehana\n găn hnoh krông Serepok amâo lo\ guôp ôh, alu\ wa\l năng yơh bi mlih hdra\ hiu ]hưn anei ]ia\ng lo\ dưi iêu jak lu mnuih hriê ]hưn h^n.“Drei lui yơh hdra\ hiu ]hưn ho\ng klei đ^ êman kyua hu^ hyưt snăk. Mâo nanao mơ\ng 3 – 4 ]ô mnuih đ^ hlăm wông êman hiu dar [uh kăn jăk đei tu\ rei. Go\ sang kâo tuôm nao leh kơ Thailand hiu ]hưn. Ti anei di`u ngă brua\ hiu ]hưn ho\ng êman bo\ ho\ng klei knhăk snăk. Mnuih Thailand brei mâo êman hlăm alu\ wa\l hiu ]hưn ênguê mâo mnư\ mnang gang kr^p, mko\ mjing brei êman hlăp klei hlăp ]ưng boh, bo lông êran… Phung anak kâo dôk sia\ ho\ng mnư\ brei mtei kơ êman [ơ\ng snăn [uh êđăp ênang snăk”.

Bi amai Hà Nhi Phương Thảo, tue hriê mơ\ng [uôn pro\ng Hồ Chí Minh truh kơ {uôn Đon hiu ]hưn la], ara\ anei êman [uôn ti Daklak hlăk dơ\ng hro\ nanao, ka lo\ [uh ôh êman mđai. Brua\ yua êman ngă brua\ hiu ]hưn ngă leh kơ êman tru\n hro\ pral h^n, dah lui nanao snei ana\p srăng truh kơ tui] djuê yơh. Dhar brua\ hiu ]hưn ênguê alu\ wa\l năng bi mko\ mjing tuôr hiu ]hưn jăk h^n djo\ tuôm ho\ng êman, amâo lo\ ngă ôh klei đ^ hiu êman. Amai Hà Nhi Phương Thảo:“Tui si kâo m^n năng bi mko\ mjing hdra\ hiu ]hưn ênguê djo\ tuôm ho\ng êman, đui], đăm lo\ ngă ôh brua\ đ^ hiu ti dlông ro\ng êman pah digơ\ mse\ si ara\ anei. Mse\ si mko\ mjing tuôr hiu duah kru jơ\ng êman hlăm Ban Đon, mko\ mjing klei hiu ma\ rup, bi mnei lehana\n dlăng kriê êman, đăm ôh đ^ ti dlông ro\ng êman, ngă kơ êman êmăn, hu^dah mgi dih djiê tui] jih djuê êman”.

Ênoh mơ\ng êpul brua\ răng mgang hlô mnơ\ng Châu Á ti Việt Nam (Animals Asia) brei thâo, kluôm ]ar Daklak ara\ anei mâo hlăm brô 145 drei êman. Hlăm ana\n 100 drei êman dliê, 44 drei êman [uôn. Ênoh anei lu hlăm du\m kdriêk Lăk, {uôn Đon, Krông Ana, lehana\n [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt.

Tui si Nai Pr^n Tuấn Bendixsen Khua kia\ kriê êpul brua\ răng mgang hlông mnơ\ng Châu Á ti Việt Nam, ara\ anei hlăm tar ro\ng lăn amâo lo\ mâo ôh ala ]ar yua êman [uôn pioh kơ brua\ hiu ]hưn ênguê, boh nik klei đ^ dlông ro\ng êman. Ti Việt Nam, ênoh êman [uôn knư\ hruê knư\ hro\, ăt kbia\ hriê mơ\ng klei ba yua êman [uôn êgao hnơ\ng boh nik hlăm du\m brua\ hiu ]hưn ênguê. Tơdah ăt adôk ngă nanao brua\ anei, snăn klei răng kriê êman amâo srăng mâo klei tu\ dưi mse\ si klei pô ]ang hmăng ôh.

Nai pr^n Tuấn Bendixsen la], mơ\ng thu\n 2018 truh kơ ara\ anei, êpul brua\ răng kriê hlô mnơ\ng Châu Á ti Việt Nam hlăk dôk đru kơ anôk brua\ răng kriê êman  ti Daklak êbeh 60 êbâo dolar, jing knar ho\ng êklai 400 êklăk prăk ]ia\ng kơ anôk brua\ răng kriê êman đru kơ pô êman bi mlih duah [ơ\ng ho\ng brua\ mkăn ba klei hdjul h^n mơh kơ êman, mâo klei khăp h^n ho\ng êman.“Brua\ hiu ]hưn ênguê đ^ ti dlông ro\ng êman ba lu klei truh amâo mâo jăk ho\ng tue. Jih jang mnuih thâo leh klei jing êman ăt adôk knhuah dliê, kha\dah mâo mjua\t leh dưn êman ăt adôk knhuah dliê, tơdah ma\ brua\ suăi, êmăn djăl snăk [le\ pring klei ana\n amâo mâo lo\ bi kngăr ôh. Hmei mâo leh lu blư\ mta kơ dhar brua\ hiu ]hưn ênguê ]ar Daklak mdei yơh jih jang brua\ hiu ]hưn ênguê mse\ si đ^ dlông ro\ng êman, ]ia\ng đăm lo\ le\ nanao hlăm klei truh êman nga\, lehana\n đru bi răng kriê êman mơh. Êpul brua\ răng kriê hlô mnơ\ng Châu Á ti Việt Nam, lehana\n mâo klei akâo kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daklak amâo lo\ ngă ôh brua\ đ^ hiu êman hlăm klei ]hưn dhing, [ia\dah mlih ngă brua\ mkăn, mb^t ana\n đru mơh sa ênoh prăk bi mlih brua\ anei. Tơdah drei dưi ngă brua\ anei, snăn drei ăt srăng dưi răng kriê êman [uôn lehana\n bi lar êman”.

Hruê 29/7 leh êgao, Knơ\ng brua\ lo\ hma ]ar Daklak hgu\m ho\ng êpul brua\ mơ\ng ala ta] êngao răng mgang hlông mnơ\ng ti Việt Nam mko\ mjing leh klei bi trông ksiêm w^t ya ngă êman trua\n [le\ pring ngă kơ mnuih nanao ti ]ar Daklak. Lu klei bi trông la], kyua anôk kơ êman hd^p hro\ rai nanao, dliê jih lui] rai, brua\ yua êman êgao hnơ\ng, snăn yơh êman [le\ pring duah ngă kơ mnuih…

}ia\ng dưi răng kriê êman ho\ng klei tu\ dưn, lehana\n bi hro\ klei êman ngă kơ mnuih, mâo lu klei akâo leh kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daklak ru\ mjing anôk kơ êman hd^p lo\ ba w^t mse\ ho\ng dliê kmrơ\ng, pioh kơ êman hd^p lehana\n đ^ lar. Huỳnh Trung Luân, Khua Anôk brua\ răng kriê êman Daklak brei thâo mâo du\m hdra\ ]ia\ng bi hro\ klei êman [le\ pring amâo mâo ngă kơ mnuih, lehana\n răng kriê êman bi jăk hlăm wưng kơ ana\p.“Hdra\ tal hmei ngă jing mko\ mjing 9 êpul răng kriê êman pioh ngă du\m brua\ kăp hưn pral ho\ng mnuih [uôn sang ti du\m sa\ mâo êman. Akâo kơ knơ\ng brua\ sang ]ư\ êa ]ar Daklak mjut mjing dliê pioh kơ êman hd^p, boh nik êman dliê dưi lo\ đ^ lar. Lehana\n mâo hdra\ mko\ mjing brua\ hiu ]hưn ênguê jăk ho\ng êman, amâo lo\ đ^ ti dlông ro\ng êman ôh, kno\ng mkra ya mta brua\ pioh dlăng êman hlăp mơ\ng kbưi. Amâodah ngă rup bi hmô yăl dliê kơ jih jang knhuah klei jing êman, brua\ êman ngă hlăm du\m knăm mơak”./.