VOV4.Êđê - Klei kuôl ka\ brua\ mnia mblei êngiê Việt Nam – Châu âu, pia klah ]u\n EVFTA, sa hla\m du\m klei kuôl ka\ brua\ mnia mblei êngiê mâo lu anôk brua\ duh mkra ]ang hma\ng, mrâo mâo klei tu\ ba yua mơ\ng hruê 1/8. Ho\ng klei ga\l jing alu\ wa\l thơ\ng ba ]h^ du\m mta mnơ\ng mơ\ng brua\ lo\ hma mse\ si kphê, tiu, ksu, asa\r k`u\l, kpu\ng hbei [lang, êa hnuê… anôk brua\ duh mkra ti Daklak mâo leh ya klei mpra\p ]ia\ng pai ma\ klei ja\k ga\l mơ\ng EVFTA a\t mse\ mơh ]ia\ng dưi ga\n jih klei lông dla\ng dôk mâo.    

Jing êpul bruă duh mkra thơ\ng kơ bruă mnia mblei ho\ng ala ta] êngao du\m mta mnơ\ng kphê, tiêu lehana\n du\m mta mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma hlăm alu\ wa\l lăn Dap kngư, knơ\ng bruă Trách nhiệm hữu hạn mnia mblei ho\ng ala ta] êngao hruê 2/9 Dak Lak (Simexco Dak Lak) thâo klă du\m klei ]ia\ng mơ\ng sang ]ơ mnia, hlăm ana\n châu Âu jing sang ]ơ mnia pro\ng ]oh ]ua\n ksă êmă kơ hnơ\ng jăk mnơ\ng mâo, tui duah phu\n agha, klei doh mnơ\ng [ơ\ng huă, anôk pla mjing. Mb^t ho\ng bruă ba hưn mdah du\m klei hưn răng đru du\m alu\ wa\l, êpul bruă duh mkra lehana\n mnuih [uôn sang bi mlih klei juăt mưng bruă duh mkra, djo\ guôp ho\ng klei ]ia\ng mơ\ng sang ]ơ mnia, knơ\ng bruă mguôp mb^t tliêr kjăp ho\ng du\m êtuh go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, ktrâo la], đru mdul bruă pla mjing kphê, tiêu djo\ ho\ng klei ]ia\ng mơ\ng sang ]ơ mnia lehana\n hrui blei mnơ\ng mâo pioh ba ]h^ kơ sang ]ơ mnia ala ta] êngao, hlăm ana\n mâo sang ]ơ mnia châu Âu (EU). Kyua ana\n, klei Kuôl kă bruă mnia mblei êngiê Việt Nam – EU (EVFTA) dưi ba yua, sơnăn gun kpăk hdră duh mkra, du\m klei akâo k]ah mtru\n mơ\ng sang ]ơ mnia EU amâo lo\ jing  klei dleh dlan ôh ho\ng êpul bruă duh mkra. Nguyễn Tiến Dũng, khua anôk bruă kphê h’^t kjăp, knơ\ng bruă Simexco Dak Lak brei thâo: “Êpul bruă duh mkra mđing dlăng leh kơ bruă anei, s^t mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma mơ\ng Việt Nam `u\ kma hlăm sang ]ơ mnia anei srăng ênưih pưih h^n, mâo klei găl h^n. Khă sơnăn, ho\ng du\m ala ]ar hrui blei mnơ\ng dhơ\ng akâo bi mâo kơ hnơ\ng jăk đ^ h^n sơnăn dleh h^n, kyua ana\n akâo kơ knơ\ng bruă lo\ hma Việt Nam ăt mse\ mơh Simexco bi mko\ mjing kr^ng pla mjing mnơ\ng ]ia\ng si be\ ngă dưi ngă djăp ho\ng du\m hnơ\ng ]ua\n. Boh nik gơ\ hnơ\ng adôk đuôm êa drao krih kơ mnơ\ng pla mjing hlăm sang ]ơ mnia châu Âu”.

Klei kuôl kă EVFTA dưi ba yua mơ\ng hruê 1/8/2020, jih jang mnơ\ng ba ]h^ kơ ala ta] êngao phu\n mse\ si: kphê, braih, êa hnuê, bruă rông mnơ\ng, boh kroh, mnga, mnơ\ng mă mơ\ng êa Việt Nam dưi lăm lui jiă tơdah ba ]h^ kơ du\m ala ]ar châu Âu. Khă sơnăn, kyua hma^ djo\ mơ\ng klei ruă Covid-19, klei ]ia\ng blei yua mơ\ng sang ]ơ êmưt, bruă du\ mdiăng mnơ\ng ]h^ mnia tuôm ho\ng lu klei gun kpăk, du\m bruă mnia mblei plah wah êpul bruă duh mkra Dak Lak lehana\n sang ]ơ mnia EU ka mâo klei bi mlih lu ôh, [ia\dah jih jang du\m êpul bruă duh mkra mnia mblei hlăm alu\ wa\l thâo klă klei hâo hưn, lehana\n prăp êmiêt du\m hdră ngă ]ia\ng dưi ba yua du\m klei găl mơ\ng EVFTA leh rue# klei ruă tưp Covid-19, Phạm Văn Quang, khua knơ\ng bruă trách nhiệm hữu hạn G20 Việt Nam, 1 hlăm du\m anôk bruă thơ\ng ]h^ mnia ho\ng ala ta] êngao kphê lik brei thâo:“Leh mâo klei ruă, sơnăn phung duh mkra châu Âu amâo lo\ blei mnơ\ng ]h^ mnia mơ\ng ala ]ar mkăn, anei jing 1 klei dleh dlan kơ êpul bruă duh mkra ti Việt Nam ăt mse\ mơh du\m ala ]ar mkăn. Ara\ anei, êpul bruă duh mkra hmei ăt kriê kjăp hdră ngă brua\ jing êpul kah mbha mơ\ng alu\ wa\l châu Âu anei ]ia\ng digơ\ kah mbha kơ du\m ala ]ar. Mb^t ho\ng ana\n mđ^ ktang du\m hnơ\ng ]ua\n ]ia\ng djo\ ho\ng ]oh ]ua\n EC mơ\ng digơ\, anei jing hnơ\ng ]ua\n bi mâo yơh. Anei ăt jing hdră ngă ]ia\ng êpul bruă duh mkra hluê mu\t hlăm sang ]ơ mnia anei”.

EU jing sang ]ơ mnia pro\ng lehana\n mâo klei găl ho\ng ênoh mnuih  êbeh 500 êklăk ]ô mnuih, ênoh hnơ\ng hrui w^t GDP êbeh 15 êbâo êklai đôlar, truh hlăm brô 22% GDP tar dlông ro\ng lăn. Châu Âu ăt jing êpul hgu\m bruă mnia mblei mơ\ng đưm ho\ng du\m mta mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma phu\n mơ\ng Việt Nam mse\ si: Kphê, tiêu, asa\r k`u\l. Leh klei Kuôl kă EVFTA dưi bi kla\ ăt jing wưng du\m mta mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma dưi ba ]h^ kơ lu ala ]ar ho\ng hnơ\ng pro\ng, jing 1 hlăm du\m klei găl pro\ng ho\ng knơ\ng bruă Lo\ hma hlăk êjai mta mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma tuôm ho\ng klei dleh dlan kơ anôk ba ]h^ mnia mse\ si ara\ anei. Jing alu\ wa\l mâo klei găl hlăm bruă pla mjing du\m mta mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma phu\n pioh ba ]h^ kơ ala ta] êngao mse\ si: kphê, tiêu, ksu, asa\r k`u\l, kpu\ng hbei [lang, êa hnuê…. Du\m êpul bruă duh mkra Dak Lak [ia\ đui] mâo klei thâo hlăm bruă ba mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma phu\n ba ]h^ kơ lu sang ]ơ mnia mdê mdê, hlăm ana\n EU jing 1 hlăm du\m sang ]ơ mnia mâo knuih k’hưm mâo du\m êpul bruă duh mkra hnưm mđing dlăng. Ho\ng klei thâo ba ]h^ kơ ala ta] êngao kphê đeh An Thái tuôm lehana\n amâo mdei mđ^ hnơ\ng jăk kphê, klei siam ê[a\t, ana\n knăl ăt mse\ mâo klei mđing dlăng hluê ngă bruă tui duah phu\n agha klei hâo hưn hnơ\ng jăk ]ia\ng mđ^ kyar bruă ba ]h^ mnơ\ng dhơ\ng ti sang ]ơ mnia EU, boh nik gơ\ leh klei Kuôl kă EVFTA dưi po\k mlar. Nguyễn Xuân Lợi, khua knơ\ng bruă cổ phần duh bi liê lehana\n mđ^ kyar kphê An Thái brei thâo:“Anei jing klei găl ]ia\ng êpul bruă duh mkra `u\ kma hlăm sang ]ơ pro\ng h^n. Khă sơnăn ăt tuôm amâo djo\ [ia\ ôh klei dleh dlan, kyua dah êpul bruă duh mkra drei si la] he\ mâo lu klei thâo, [ia\dah mkă ho\ng du\m êpul bruă duh mkra kphê dlông ro\ng lăn sơna\n digơ\ kdlưn h^n kơ drei. Kyua ana\n, drei g^r bi kdơ\ng ho\ng du\m mta klei pro\ng pr^n. Hlăm du\m thu\n êgao êpul bruă duh mkra bi mlih đrông kdrăp yua ênuk mrâo mrang, mđ^ hnơ\ng mâo lehana\n mđing dlăng kơ hnơ\ng jăk ]ia\ng djo\ ho\ng klei ]oh ]ua\n `u\ kma”.

Si la] he\, êpul bruă duh mkra pla mjing mnơ\ng mă mơ\ng lo\ hma Dak Lak hlăk dôk ti krah kr^ng pla mjing mkra mjing mâo klei găl lehana\n 1 sang ]ơ mnia pro\ng pr^n. {ia\dah, hdră ba ana\p mơ\ng êpul bruă duh mkra hlăm sang ]ơ mnia EU srăng amâo ênưih pưih ôh. Mb^t ho\ng klei g^r ktưn mơ\ng êpul bruă duh mkra ]ia\ng êdi klei đru hgu\m tliêr kjăp mơ\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma, klei đru nah tluôn mơ\ng du\m gưl knu\k kna, du\m knơ\ng bruă djo\ tuôm hlăm bruă đru k]e\, đru mkăp klei hâo hưn, hluê ngă tu\ yap tui duah phu\n agha, tu\ yap du\m hdră k]ah mtru\n pla mjing mơ\ng du\m kr^ng pla mjing hlăm mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mjing tur knơ\ng phu\n ]ia\ng êpul bruă duh mkra ngă bi leh bruă knuă pô hlăm sang ]ơ  ]h^ mnia./.

          Pô ]ih: Hương Lý – Pô mblang: H’Mrư