VOV4.Êđê -  Boh s^t, du\m klei truh mâo leh hla\k du\m mnuih pla ana macca mâo leh lu thu\n, [ia\ ana bi mboh ma\ [ia đuic\. Pla ana macca hluê klei bi mtio\, k[ah klei hâo hưn kơ djuê mjeh, k[ah klei thâo nga\ brua\, k[ah klei thâo săng kơ du\m mta klei c\ia\ng kơ mta ana anei mse\ si: yan adiê, la\n ala leh ana\n bohnik gơ\ jing k[ah klei hâo hưn kơ anôk ba c\h^ boh mâo, pla ana macca  hu\i nga\ kơ mnuih [uôn sang đuôm nư.

      Sa hla\m du\m đang ana macca mse\ si amâo mâo mboh ôh jing đang macca mơ\ng go\ sang Vũ Tá Trọng ti sa\ Dak Nia, wa\l krah Gia Nghĩa, c\ar Dak Nông truh leh thu\n tal 6. Êbeh 500 [e\ ana maccca ba pla mplua\ hla\m đang kphê, gra\p bliư\ truh yan bi mnga kbia\ mnga bi kc\^t, [ia\ ênoh bi adiê jing boh le\ [ia\ đuic\. Ka jho\ng bi m^n ôh kơ klei mâo ba w^t mnga pro\ng, [ia\ mơ\ng mta ana anei, Vũ Tá Trọng dôk bi m^n amâo thâo ôh hbil dưi lo\ hrui w^t pra\k bi liê yua kơ brua\ pla mjing:

    “ Thu\n dih `u mboh thu\n tal êlâo mâo [ia\ đuic\, mâo du\m kg, [ia\ lu pô pe\ leh ana\n pioh [ơ\ng đuic\ amâo tuôm ba c\h^ ôh. Klei tu\ mơ\ng `u ka dưi thâo ôh, êoh bi mnga lu yơh [ia\ bi adiê jing boh le\ [a\ đuic\. M^n t^ng thu\n anei kno\ng mâo hrui ma\ du\m pluh kg đuic\ mơh”.

      Hồ Gấm, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang lo\ hma c\ar Dak Nông brei thâo: Mơ\ng klei duah dla\ng ti sa\ Đức Minh, kdriêk Dak Mil, du\m đang macca pla leh mâo 9 thu\n bi mboh [ia\ sna\k:“ Lac\ gơ\ mâo lu boh, hnơ\ng mâo mơ\ng 50 -60kg hla\m sa ana, kla\ s^t gơ\ ti leh [uh. Mse\ si ti sa\ Đức Minh kdriêk Dak Mil: ana mâo leh 10 thu\n mboh ka mâo mơh sa kg ti leh nao mâo ma\ klei tu\ mse\ si ana\n? Ba pla mơ\ng thu\n 2006, ara\ anei ka mboh mơh. Ara\ anei djuê mjeh mơ\ng Phu\n brua\ Lo\ hma leh ana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn sang mâo leh 3 djuê mjeh tu\ yap leh ana\n 7 djuê mjeh jing mta mjeh mrâo. Hla\m ênoh du\m mjeh ana\n sna\n ti djuê mjeh `u djo\ guôp ho\ng kr^ng Dak Nông sna\n ka mâo klei bi t^ng dla\ng ôh. Ya\ thâo ba pla he\ jih 10 mjeh ana\n, tơ amâo mâo djo\ guôp ôh lo\ koh lui he\ deh? Kyua ana\n c\ia\ng bi răng, duah dla\ng bi kla\ n^k kơh dưi thâo kla\ bi dja\p ênu\m”.

      C|ia\ng nga\ djo\ ho\ng klei c\ia\ng mđing dla\ng mơ\ng mnuih [uôn sang ho\ng ana macca, brua\ lo\ hma c\ar Kon Tum bi nga\ leh brua\ leh ana\n [uh bi mkla\: ana macca kno\ng djo\ guôp ho\ng kr^ng Măng đen – Kon Plông leh ana\n ti du\m sa\ hla\m kdriêk Tu M’Rông leh ana\n Dak Glei. {ia\ truh kơ ara\ anei, kyua a\t ka mâo klei t^ng dla\ng kla\ s^t kơ klei đ^ jing, hnơ\ng boh mnga mâo leh ana\n klei hlua\t [ơ\ng mnơ\ng nga\ mơ\ng mta ana anei ana\n Trần Văn Chương, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang c\ar Kon Tum mta\ răng snei: “ Hmei mta\ kơ mnuih [uôn sang bi ba pla mplua\ ho\ng ana kphê. Tơ ba pla hja\n c\ia\ng bi dla\ng kla\ klơ\ng kyua wưng `u đ^ jing ka mboh ôh sui, [ia\ ara\ anei ka thâo ôh klei `u bi mnga mboh si nga\ leh ana\n êdei anei anôk ba c\h^ si nga\? Tơ ba pla mjêc\ mrua\t jing hu\i hyưt êdi”.

      Tiến sĩ Y’Gh^ Niê, Khua Êpul hgu\m du\m êpul hgu\m kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ c\ar Daklak, jing khua Knơ\ng brua\ kreh knhâo - Hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang c\ar hđa\p, jing sa hla\m du\m mnuih ba ana macca lông ba pla ti Dak Nông leh ana\n ti Daklak bi mkla\: Kno\ng mrâo ba pla điêt đuic\ pioh lông dla\ng ka dưi ba pla hla\m lar [ar mse\si ara\ anei ôh. Y’Gh^ lac\ snei: Macca jing mta ana dja\l sna\k hma\i djo\ kyua yan adiê, s^t ana bi mnga, kno\ng mâo ma\ adiê hjan [ia\ đuic\ amâo dah adiê mđia\ hlơr jing srăng amâo mâo klei tu\ ôh: “ Pia jing ana pla phu\n ho\ng Dap Kngư jing amâo mâo djo\ ôh, kyua amâo mâo djo\ dja\p anôk dưi djo\ guôp ba pla ôh, leh ana\n ka thâo b^t ôh ti anôk ba c\h^. Kyua ana\n c\ia\ng bi ba pla [rư\ [rư\ pioh ma\ klei hria\m đa\m bi kluh ba pla hla\m lar [ar ôh. Drei dôk hdơr hla\k mâo sa wưng ba rông kmhe, abao k`^ leh ana\n ba pla ana k’hâo. Ara\ anei ana k’hâo hlo\ng tui nao ho\ng ang^n jih, knhal tuc\ bi kruh rai. Sna\n ara\ anei ho\ng ana maccca, drei bi mni lah, mc\hưr lah sna\k s’ưn. Thâo mơ\ mgi dih mnuih [uôn sang sra\ng jing he\ mnuih đuôm nư”.

                                             Tiến sĩ Y’Gh^ Niê ksiêm dlăng ana macca ti Krông Năng.

  Hla\m gưl nao nga\ brua\ ti kr^ng Dap Kngư mrâo anei, leh nao ksiêm dla\ng s^t êdi ti đang war rah mjing mjeh ana macca ti sa\ Quảng Tân, kdriêk Tuy Đức, c\ar Dak Nông, K’ia\ng khua knu\k kna Hoàng Trung Hải brei: c\ia\ng bi hria\m mtô mblang kơ mnuih [uôn sang thâo pioh s^t ruah mjeh kyua pra\k duh bi liê  lu mse\ si ana\n, bi luc\ truh 8 thu\n kơh mboh, đa truh kơ 10 thu\n [ia\ amâo ruah djo\ ôh mjeh jing hu\i hyưt êdi:“ Knu\k kna mâo brua\ ta\ hdra\ êlan nao, ara\ anei anôk brua\ bi nga\ ja\k brua\ bi hgu\m anôk c\h^ mnia ho\ng mnuih [uôn sang, du\m brua\ anei drei ka dưi nga\ ôh. Plah wah anôk brua\, phung knhâo knha\k ho\ng mnuih [uôn sang ka mâo klei tliêr kja\p ôh. Si tôhmô kr^ng la\n snei, la\n ala yan adiê snei djo\ guôp ho\ng ya mta ana, ho\ng ya mta mjeh sra\ng ja\k h^n. Bi tu\ kơ kluh ba pla ya mta ana dưi pla ba pla yơh, sna\n êdei anei sra\ng luc\ liê ti mang leh ana\n luc\ liê pro\ng mơh”.

 Hluê si klei duah dla\ng mơ\ng Knơ\ng Kreh knhâo hdra\ mnêc\ nga\ brua\ Lo\ hma Dliê kmrơ\ng Tây Nguyên, ênha\ ana macca ti kr^ng wa\l anei ara\ anei mâo êbeh leh 2.000ha, hla\m ana\n lu ba pla ti Daklak, Dak Nông leh ana\n Lâm Đồng.

      C|ia\ng kơ mâo sa ha đang ana macca bi mâo pra\k bi liê êbeh 20 êkla\k pra\k pioh blei djuê mjeh. Leh ana\n bi dưm hbâo, kriê dla\ng jih mơ\ng 6 thu\n truh kơ 10 thu\n kơh thâo ana ana\n bi mnga mboh he\ amâo dah h’a\i jing sa wưng dôk guôn sui êdi. Êjai ana\n, boh mnga mâo adôk mma\t t^t ka thâo b^t êlan klông ôh kơ anôk ba c\h^. Si be\ nga\ c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang đa\m đuôm nư kyua mơ\ng ana macca? Klei êmuh anei êlâo kơ mâo du\m phu\n dhar brua\ djo\ tuôm duah mâo klei w^t lac\, sna\n mnuih [uôn sang drei pô a\t c\ia\ng ma\ mơh klei hria\m mơ\ng du\m klei amâo mâo tu\ mơ\ng hdra\ duh mkra pla mjing nga\ lo\ hma hluê hdra\ bi mtio\ nga\ êlâo adih. Ana\n jing hla\k kphê mâo ênoh sna\n bi kluh ba pla kphê. Leh kơ ana\n ksu mâo ênoh sna\n koh he\ du\m mta ana mka\n, bi rai wa\t dliê hrông kluh ba pla ksu. Hdra\ duh [ơ\ng anei nga\ leh klei ktro\ đuôm nư, bi kpa\k hnơ\ng đ^ kyar brua\ duh mkra yang [uôn mơ\ng lu go\ sang leh ana\n mơ\ng jih hdra\ brua\ duh mkra du\m c\ar hla\m kr^ng wa\l.

                                                                                    H’Nga Êban pô mblang.