VOV4.Êđê -  Ơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng dôk hmư\! Dap Kngư hla\k k[ah êa kjham êdi. Ara\ anei ti dua c\ar Kon Tum leh ana\n Gialai hưn mdah leh klei truh jhat mơ\ng yan adiê nga\ kyua mơ\ng adiê không k[ah êa gưl 1.  Êjai ana\n hluê si klei đa\o kna\l  yan adiê êa juôr kr^ng wa\l Dap Kngư, tơ sa hla\m du\m hruê ka\m ti ana\p ti a\t ka mâo hjan mơh sna\n hnơ\ng yan adiê nga\ sra\ng bi mđ^ truh gưl 2 leh ana\n gưl 3. Knhal jih hruê ka\m êgao, K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc a\t mâo leh gưl hriê nao duah dla\ng kơ boh klei adiê không k[ah êa mơ\ng c\ar Gialai, Kon Tum c\ia\ng g^t gai brua\ bi kdơ\ng ho\ng klei k[ah êa ti ana\p a\t mse\ mơh hlo\ng kơ êdei ana\p ti kr^ng Dap Kngư. 

     Kdra\n mdiê lo\ Ia Sah mơ\ng mnuih [uôn sang Jarai ti [uôn H’Mrong Yo# hai, sa\ Ia Ka, kdriêk }ư\ Pah, ]ar Gia Lai hla\k tuôm ho\ng klei k[ah êa kjham êdi. Nao ]ua\ dla\ng kdra\n lo\ ti gu\ adiê mđia\ ktang ph^t, aduôn Rơ }âm H’Đuh brei thâo: kdra\n lo\ anei mâo boh pro\ng 30 ha ka tuôm [uh mâo ôh klei k[ah êa, [ia\ thu\n anei mdiê djiê krô leh mâo gia\m mkrah wah. Aduôn Rơ }âm H’Đuh brei thâo:“ Kdra\n lo\ anei ka tuôm k[ah êa ôh [ia\ thu\n anei [uh mse\ snei, djiê dơ\ng jih leh. Adiê không k[ah êa mse\ snei jing dleh dlan êdi yơh kơ mnuih [uôn sang. }ang hma\ng brua\ Knu\k kna alu\ wa\l mâo hdra\ msir đru kơ mnuih [uôn sang”.

     Mb^t ho\ng mdiê, du\m mnơ\ng pla sui thu\n mka\n mâo ênoh tu\ yuôm mơ\ng mnuih [uôn sang ti Gialai mse\ si kphê, tiêu a\t dôk  dliuu krô kyua adiê mđia\ ktang, k[ah êa. Go\ sang Nguyễn Đức, ti alu\ Phú Vinh, sa\ Ia Ba\ng, kdriêk }ư\ Pro\ng mâo 2 êbâo gơ\ng tiêu leh ana\n 1 ha kphê pla sui ho\ng anei mâo 3 thu\n leh, [ia\ adiê mđia\ ktang k[ah êa hla\k nga\ kơ đang tiêu leh ana\n đang kphê go\ sang `u dliu krô jih. Hnoh êa kbưi ho\ng sang 500 m khuôt leh êa mơ\ng du\m mlan ho\ng anei, êa kba\ng klei gia\m 30m ara\ anei pioh yua hla\m brua\ kih êa kơ đang tiêu, [ia\ gra\p hruê kno\ng dưi krih mâo kơ du\m pluh phu\n đui]. Tơ klei adiê không k[ah êa lo\ dôk mâo ktang mse\ si ara\ anei hla\m1 mlan dơ\ng, đang tiêu go\ sang Đức na\ng ai sra\ng djiê jih.“ Go\ sang kâo ]an pra\k mơ\ng Knơ\ng pra\k nga\ lo\ hma 400 êkla\k pra\k pla 2 êbâo phu\n gơ\ng tiêu leh ana\n 1 ha kphê. {ia\ ara\ anei amâo mâo phu\n êa krih ôh, ana tiêu djiê jih snei sna\n hmei kno\ng akâo ho\ng Knơ\ng pra\k lo\ bi kdung he\ wưng tla pra\k c\an. Hong klei mse\ si anei, sna\n amâo lo\ dưi tla ôh nư”.

    Hluê si Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang nga\ lo\ hma, t^ng truh kơ wưng ara\ anei, klei adiê không k[ah êa nga\ leh êbeh 11.500 ha mnơ\ng pla mjing hla\m ]ar djiê krô leh ana\n lui] ti mang. Hla\m ana\n mâo hla\m brô 2.500 ha mdiê lo\, 6 êbâo ha tiêu leh ana\n kphê, mb^t ho\ng du\m mnơ\ng pla mka\n. Đa\o t^ng, klei adiê không k[ah êa nga\ lui] liê gia\m 100 êklai pra\k.

    Êngao kơ klei lui] liê hla\m brua\ duh mkra, klei adiê không k[ah êa a\t nga\ kơ 5 êbâo go\ êsei hla\m alu\ wa\l ]ar Gia lai k[ah êa yua kjham, m[^n lu êdi ti kdriêk }ư\ Sê, Krông Pa, Ia Pa, Krông Chro.. Knơ\ng brua\ Sang ]ư\ êa ]ar Gia Lai g^t gai leh  brua\ Knu\k kna du\m kdriêk leh ana\n du\m anôk brua\ djo\ tuôm po\k nga\ lu hdra\ msir ba êa yua kơ mnuih [uôn sang, ba yua phu\n pra\k alu\ wa\l mko\ mjing klei du\ mdia\ng  ba êa doh hriê. Tạ Chí Khanh, k’ia\ng khua anôk brua\ Sang ]ư\ êa kdriêk Krông Pa, sa hla\m du\m kdriêk mâo lu go\ sang k[ah êa yua kyua adiê không k[ah êa kjham êdi ti ]ar Gia Lai la]:“ Boh nik ti kdriêk Krông Pa mâo du\m sa\ k[ah êa yua kjham êdi mse\ si sa\ Đất Bằng, sa\ Krông Na\ng, sa\ Ia H’Dreh leh ana\n du\m kr^ng mnuih [uôn sang dôk ti ]ư\ kngư dlông. Hdra\ msir tal êlâo jing c\ia\ng mghaih msir êa yua kơ mnuih [uôn sang. Ho\ng du\m kr^ng amâo mâo ôh êa kba\ng sna\n kdriêk blei bro\ng mgơ\ng êa đru kơ mnuih [uôn sang leh ana\n mdia\ng êa mơ\ng Sang ma\i êa ti wa\l krah ba kơ du\m sa\ mka\p êa yua kơ mnuih [uôn sang”.

    Mb^t ana\n, ]ar Gia Lai a\t akâo ho\ng du\m Knơ\ng pra\k c\ia\ng bi mâo hdra\ msir kyua klei truh tơl mơ\ng yan adiê nga\. Đru kơ mnuih [uôn sang hma\i mơ\ng klei adiê không k[ah êa ga\n hgao klei dleh dlan, Nguyễn Đức Hoàng, k’ia\ng khua anôk brua\ Sang ]ư\ êa ]ar Gia Lai la]:“ Kr^ng Dap kngư la] kluôm leh ana\n ]ar Gia Lai la] hja\n hlak  ga\n hgao sa gưl adiê không k[ah êa hjan kjham êdi. T^ng kơ Knơ\ng pra\k, kâo akâo hla\m mmông ara\ anei mtam c\ia\ng dja\l bi mâo hdra\ mtru\n đjo\ êdi. Kyua, tơ amâo mâo ôh hdra\ msir klei truh jhat mơ\ng yan adiê nga\, sna\n mnuih [uôn sang sra\ng le\ hla\m klei dleh dlan leh ana\n srang bi mhro\ klei tu\ hla\m  klei klei ja\k êđa\p hla\l klei hd^p mda yang [uôn. Ara\ anei, kluôm brua\ knơ\ng pra\k c\ia\ng thâo kla\ kơ du\m go\ sang ma\ ]an pra\k leh ana\n bi kah mta, ti go\ sang hla\k tuôm ho\ng klei dleh dlan, go\ sang tu\ klei lui] liê, ti go\ sang sra\ng lui] liê”.

    Hưn mdah ho\ng K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc hla\m gưl nao ksiêm dla\ng boh klei adiê không k[ah êa, Anôk g^t gai kr^ng Dap kngư brei thâo: Kluôm kr^ng mâo gia\m 140 ênao knơ\ng kdơ\ng êa thu khuôt leh jih êa, du\m ênao êa mka\n ara\ anei adôk ma\ 30 – 40% hnơ\ng dưi mka\p. Klei adiê không k[ah êa nga\ hla\m brô 15.500 ha mdiê lo\ amâo thâo rah pla leh ana\n lui] ti mang. Ebeh 42.300 ha đang tiêu kphê k[ah êa kjham, lu anôk luc\ ti mang. Klei adiê không k[ah êa a\t nga\ kơ êbeh 28 êbâo go\ sang ti Dap kngư k[ah êa yua leh ana\n m^n t^ng ênoh go\ sang k[ah êa yua sra\ng lo\ đ^ 2 bliư\ hla\m wưng ti ana\p. Du\m êpul l^ng kahan mse\ si Kahan kr^ng 5, Kahan kr^ng 3 leh ana\n Knơ\ng g^t gai L^ng kahan du\m ]ar hla\m kr^ng  ba nao leh êpul kahan đru kơ mnuih [uôn sang hla\m brua\ mka\p phu\n êa yua kơ brua\ duh mkra leh ana\n kơ klei hd^p mda. Hluê si klei t^ng dla\ng mơ\ng Phu\n brua\ Nga\n lo\ la\n êa leh ana\n La\n êa wa\l hd^p mda, Phu\n brua\ lo\ hma leh ana\n mđ^ kyar kr^ng [uôn sang, gưl adiê không k[ah êa thu\n anei jing gưl k[ah êa kjham h[uê ênuk mơ\ng 90 -100 thu\n ho\ng anei ti Dap kngư. Hla\m du\m hruê ka\m ti ana\p, klei adiê không k[ah êa sra\ng dôk ktang, klei lui] liê sra\ng lo\ đ^. Khua phu\n brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang Cao Đức Phát la]:“ Du\m klei hla\k mâo anei jing klei truh mơ\ng sa gưl El nino sui êdi hla\m h[uê ênuk anak mnuih dưi tu\ yap. Leh ana\n du\m brua\ drei [uh ara\ anei jing kjham kjhue#, [ia\ du\m klei sra\ng mâo hla\m du\m hruê ka\m ti ana\p mơ\ng mlan 3, boh nik jing mlan 4 leh ana\n mlan 5 hu\i sra\ng lo\ kjham h^n leh ana\n drei ka dưi bi m^n [uh ôh”.

   Ara\ anei, ti du\m alu\ wa\l mse\ si Gia Lai, Kon Tum, klei truh jhat mơ\ng adiê không k[ah êa nga\ mâo leh ti gưl 2 leh ana\n gưl 3. Du\m ]ar hla\m kr^ng hla\k g^r jih ai mgang mdrơ\ng ho\ng klei k[ah êa.

    Mơ\ng klei nao duah dla\ng boh s^t, leh anan hmư\ du\m knơ\ng, dhar brua\, du\m alu\ wa\l hla\m kr^ng Dap kngư hưn mdah, K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc g^t gai: Êlâo h^n, rơ\ng ja\k êđa\p kơ klei hd^p mda mơ\ng mnuih [uôn sang, amâo mâo lui hlei go\ sang ư\ êpa, k[ah êa yua, rua\ duam kyua k[ah êa. Du\m ]ar k[^n do\ng kơ du\m mta mnơ\ng pla tu\ yuôm mse\ si kphê, tiêu ]ia\ng rơ\ng hnư pra\k hrui w^t kơ mnuih [uôn sang. Kơ êdei ana\p, brei ksiêm dla\ng, ]ua\l mka\ phu\n êa mơ\ng kr^ng Dap kngư, ksiêm mđing kơ brua\ duh bi liê, mkra mđ^ mlih du\m ênao mgơ\ng êa yua  kơ brua\ buh pla nga\ lo\ hma hla\m kr^ng, mâo du\m hdra\ msir mkiêt mkriêm êa yua, ba yua êa mâo klei tu\ dưn. K’ia\ng khua knu\k kna a\t g^t gai, hla\m wưng anei, du\m hdra\ brua\ knơ\ng kdơ\ng êa tal êlâo c\ia\ng mđing hla\m brua\ mdrơ\ng ho\ng klei k[ah êa kơ mnuih [uôn sang. Tơ ]ia\ng, dưi brei mdei brua\ bi êran pui kmla\. Mb^t ana\n, brua\ knơ\ng pra\k c\ia\ng hgu\m hluê nga\ brua\, mâo klei đru kơ mnuih [uôn sang, kơ anôk brua\ duh mkra mnia mblei ga\n hgao wưng dleh dlan. K’ia\ng khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc m`a\ kla\::“ Klei adiê không k[ah êa kjham leh ana\n dôk sui ti ana\p. Kyua ana\n, brua\ mơ\ng jih jang drei, mơ\ng Đảng, Knu\k kna leh ana\n du\m gưl jing  tui duah bi mâo hdra\ ]ia\ng bi hro\ truh hnơ\ng [ia êdi klei lui] liê, amâo mâo lui mâo klei luc\ liê pro\ng ôh. Boh nik, amâo mâo lui mâo klei ư\ êpa, klei rua\ tưp, amâo lui lo\ w^t [un, boh nik rơ\ng mâo êa doh  yua kơ mnuih [uôn sang. Mơ\ng ana\n, kâo c\ia\ng kơ diih lo\ w^t duah dla\ng du\m brua\ djo\ tuôm,  lo\ nao duah dla\ng ti du\m anôk nah gu\, bi sia\ suôr ho\ng mnuih [uôn sang, thâo pral bi nao t^ng dla\ng, đru hgu\m, mghaih msir ja\k êdi, mkhư\ truh tuc\ hnơ\ng klei lui] liê ti du\m kr^ng hla\k tuôm ho\ng klei adiê không k[ah êa”./.

                                                      H’Nê] pô ]ih mkra.