VOV4.Êđê - Ti ana\p klei lông dla\ng mơ\ng Anôk brua\ lo\ hma Việt Nam hla\m ana\n mâo anôk brua\ kphê dôk tla\ ana\p sna\n klei mlih mrâo jing sa mta brua\ ]ia\ng êdi k`a\m mđ^ kyar. Boh nik hla\k Việt Nam nao hgu\m hla\m du\m klei kuôl ka\ brua\ mnia mblei êngiê ênuk mrâo mse\ si: Klei kuôl ka\ brua\ mnia mblei êngiê Việt Nam – EU (EVFTA), Klei kuôl ka\ [^ng hgu\m kluôm ênu\m lehana\n hluh Thái Bình Dương (CPTPP); Klei kuôl ka\ [^ng hgu\m brua\ duh mkra kluôm ênu\m kr^ng wa\l (RCEP). }ia\ng kơ anôk brua\ kphê đ^ kyar h’^t kja\p bi knar ho\ng klei ga\l mâo, k’hưm, mnuih pla kphê ti La\n dap kngư hla\k dôk g^r mlih mrâo, tui duah hdra\ êlan mrâo kơ Kphê Việt Nam.

Ti anôk trông ]hai kơ hdra\ mlih mrâo, hlăm klei mbrua\ mơ\ng dhar brua\ kphê mâo Êpul hgu\m brua\ ho\ng ala ta] êngao Đức (GIZ) bi mguôp ho\ng Êpul hgu\m brua\ kphê {uôn Ama Thuôt mko\ mjing hlăm knhal jih mlan 10 leh êgao, Nguyễn Tri Sáu, Khua kia\ kriê êpul hgu\m, Khua anôk brua\ hgu\m lo\ hma pla mjing, lehana\n mnia mblei Sáu Nhung ti kdriêk đăk Hà, ]ar Kontum la], Brua\ hgu\m Sáu Nhung hlăk dôk pla mjing truh 300ha kphê djăp ênoh ]ua\n doh, ho\ng hdra\ krih pruih êa, mâo sang ala\ k^ng anôk [hu bi mthu ho\ng boh hlơr yang hrue. }ia\ng kơ boh kphê mâo mnuih yua tu\ yap, brua\ hgu\m mâo leh hdra\ êlan bi mlih hlăm klei knhăk kơ jih jang hdra\ ngă brua\, ]ia\ng dưi mâo boh kphê jăk, tơl truh kơ mnuih yua [uh mse\ snăn mơh. Nguyễn Tri Sáu la]:“5 boh ]ar ti Lăn Dap kngư ktuh êyuh kơ ana kphê sơăi, ]ia\ng dưi bi mlih ho\ng klei djo\, mâo mkra mjing kphê jăk brua\ anei amâo mâo dưi lui ôh. Boh s^t ara\ anei mnuih [uôn sang mâo leh sơăi klei thâo săng kơ klei anei. Mơ\ng ana\n bi mlih mơh hdra\ êlan mkra mjing, klei yua kphê, hưn mthâo kơ kphê, snăn kơh dưi mâo ]h^ mnia kphê pô ho\ng klei yuôm, dưi bi ktưn ho\ng du\m knơ\ng brua\ kphê pro\ng dlông ro\ng lăn”.

Tui si Lê Đức Huy, k’ia\ng khua knơ\ng brua\ mnia mblei kphê ho\ng ala ta] êngao hrue 2/9 Daklak pia klah ]u\n jing Simexco Daklak, jing leh sa hlăm du\m êpul brua\ mnia mblei kphê ho\ng ala ta] êngao mrô sa ti Việt Nam, Việt Nam jing sa hlăm du\m ala ]ar ]h^ mnia kphê kơ ala ta] êngao, boh nik nak kphê Robusta, dôk mrô sa dlông ro\ng lăn. Siămdah, kyua mơ\ng lu mta klei, kphê Việt Nam ka mâo ôh k’hưm jăk, lehana\n năng ho\ng mta kphê anei. Klei anei ngă leh hmăi amâo mâo jăk truh kơ klei tu\ dưn mơ\ng kphê anei, lehana\n dleh mơh mđ^ mlih klei hd^p mda phung pla kphê, hla\k hlê dôk le\ nanao hlăm klei dleh dlan. Kyuana\n, brua\ mtru\t mjhar, mđ^ ai mlih mrâo ho\ng klei knhăk ]ia\ng mâo mđ^ ênoh ênil jing leh hdra\ amâo mâo dưi lui mtluôn ôh, kyuadah `u jing klei djiê hd^p mơ\ng dhar brua\ kphê Việt Nam.“Kphê Việt Nam lu jing mâo kơ ênoh, bi kơ hnơ\ng jăk ka đei mđing ôh. Snăn mâo nanao yơh klei mtru\t hlăm dhar brua\ kphê, si srăng ngă ]ia\ng hnơ\ng jăk boh kphê Việt Nam dưi truh ho\ng ala ta] êngao, lehana\n mnuih yua dưi thâo kơ ana\n knăl hlăm wưng anei, mđ^ klei thâo ngă brua\ hlăm mnuih pla mjing, ktrâo kơ mnuih pla mjing thâo, hlăm tar ro\ng lăn adôk mâo lu mta kphê jăk snăk, êngao kơ brua\ [hu bi thu tui si klei mơ\ng hđăp, snăn mâo hdra\ hrui pe\ mkra mjing jăk h^n ]ia\ng mđ^ hnơ\ng jăk boh kphê. Mb^t ho\ng ana\n thâo ksiêm dlăng si jing kphê jăk, mơ\ng ana\n kơh mâo hdra\ bi mđ^ hnơ\ng jăk kphê pô”.

Nguyễn Thế Long, khua anôk brua\ hdra\ êlan mđ^ kyar brua\ lo\ hma, kr^ng [uôn sang Việt Nam la]:  Mlih mrâo ho\ng klei mbrua\ kơ jih jang hdra\ ngă brua\, dhar brua\ kphê yơh jing sa hlăm du\m klei năng mđing ngă nanao, hlăm hdra\ dăp bi djo\, mâo klei bi sa ai, mâo klei bi mguôp ho\ng jih jang êpul brua\ djo\ tuôm. Ho\ng phung duh mkra, bi mâo lu mta hdra\ mkra mjing, k`ăm mđ^ hnơ\ng jăk boh kphê, k`ăm dưi hlăm klei bi ktưn, lehana\n mđ^ klei tu\ dưn mơ\ng boh kphê. Bi ho\ng mnuih pla mjing bi mâo hdra\ êlan ma\ brua\ kjăp, ba yua klei kreh knhâo, mu\t hlăm êpul duh mkra pla mjing kphê mâo leh klei tu\ yap, djăp ênoh ]ua\n. Mơ\ng ana\n kơh dưi nga\ ênu\m jih klei bhiăn ]oh ]ua\n tui si anôk bi mnia mblei mâo leh klei bhiăn kjăp ph^t, snăn amâo lo\ mâo pô mkăn ôh, ana\n jing dhar brua\ kphê yơh jing pô phu\n hgu\m hlăm klei kuôl ka\ bi mnia mblei êngiê ênuk mrâo. Nguyễn Thế Long brei thâo:“Hlăm wưng ara\ anei jing jăk h^n drei hgu\m mb^t ho\ng jih jang ênoh ]ua\n mđ^ kyar kphê kjăp. Sitôhmô drei mâo leh du\m ênoh ]ua\n kơ 4C; UT; UTZ… leh bi mguôp hlăm du\m ênoh ]ua\n ana\n snăn drei ăt ngă bi leh, jih ênoh ]ua\n kơ SPS, amâodah kơ jih jang klei drei leh [ua\n md^ kyar kjăp, mguôp hlăm jih brua\ anei snăn drei dưi mâo djăp yơh ênoh ]ua\n bi mnia mblei ho\ng EU”.

Dưi [uh leh phung pla kphê ti Lăn Dap kngư hlăk dôk g^r bi mlih hdra\ ma\ brua\ hlăk klei knhăl h^n, ]ia\ng dưi găn jih klei dleh dlan, klei lông dlăng, mâo nanao klei đ^ kyar, mđ^ hnơ\ng jăk, mâo boh mnga, lehana\n klei jăk kphê Việt Nam. Tơdah hnơ\ng jăk kphê pô mâo leh klei tu\ yap, s^t nik klei tu\ dưn kơ ênoh ênil srăng đ^ mơh, dưi hlăm klei bi ktưn ho\ng ala ta] êngao, djo\ ho\ng klei mnuih yua ]ia\ng, hlăm jih jang ênoh ]ua\n hnơ\ng mâo, ênoh ]ua\n kơ klei doh, wa\t ho\ng mnuih yua hlăm ala ]ar pô lehana\n ]h^ kơ ala ta] êngao, djăp ho\ng ênoh ]ua\n răng mgang wa\l hd^p mda, djo\ guôp ho\ng klei bi mlih yăn adiê, êjai brua\ kphê hla\k dôk găn./.