VOV4.Êđê - Ti kr^ng mtei mmih, boh suai [âo mngưi Yên Châu - ]ar Sơn La, krah lia\ lia dliê kmrơ\ng kr^ng Yu\ Dưr, mâo sa djuê mtei mâo mnuih djuê ana Thái ti Yên Châu kha\p êdi, klei Thái Yên Châu pia jing “ Cuổi Nguôn”. Amâo mâo djo\ kno\ng sia\ suôr ho\ng klei hd^p mơ\ng mnuih [uôn sang tinei, [ia\ mtei “Cuổi nguôn” lo\ jing sa mta djam kha\p [ơ\ng êdi amâo mâo dưi k[ah ôh hla\m du\m kna\m m’ak,Tit, hruê yuôm bha\n mơ\ng mnuih [uôn sang tinei. 

Hluê si phung mduôn khua ti du\m [uon sang mnuih Thái Yên C|âu: Mơng đưm đa\ leh mta mtei nguôn mâo leh ti kr^ng la\n Yên C|âu anei. Mnuih [uôn sang pia  jing mtei dôk hliê kyua mta mtei anei amâo mâo mse\ ho\ng du\m mta mtei drei aguah tlam ôh, `u dưi ba pla ho\ng asa\r, kno\ng c\a\t ma\ hja\n đuic\, amâo duah ktlah êđai ôh. Mmông mtei mâo êa mtah mda, s^t boh ksa\, ana `u c\o\ng djiê ram ma\ yơh. Mmông ana\n asa\r boh mtei sra\ng êluh kơ la\n leh ana\n lo\ dơ\ng c\ah mta c\a\t jing êđai ana mtei mrâo. Lừ Văn Bánh, mnuih Thái dôk ti [uôn Nà Vá, sa\ Viêng Lán, kdriêk Yên C|âu brei thâo:“ Mnuih Thái Yên C|âu pia jing ana nguôn. Kbia\ hriê mơ\ng ênuk đưm đa\ adih ana nguôn c\a\t mâo hla\m dliê adih. Êdei anei mâo đa mnuih [uôn sang ma\ ba w^t pla hla\m war sang, hla\m hma. Leh ana\n truh kơ ara\ anei sna\n dja\p sang mâo s’a\i ana nguôn pioh yua [ơ\ng djam, tu\k hla\m du\m kna\m m’ak [ơ\ng hua\ mse\ si hla\m klei bi kuôl ung mo#, đ^ dôk sang mrâo leh ana\n pioh [ơ\ng hla\m gra\p hruê… grap boh sang mâo [ia\ êdi mơ\ng 5 – 10 [e\ ana nguôn leh ana\n hlei sang mâo lu truh 40 – 50 ana, bi hlei sang amaoa mâo ôh bi nao blei”.

Thâo năng ai `u kbia\ hriê mơ\ng klei bhia\n mưng hiu dui` pe\ duah [ơ\ng mơ\ng mnuih [uôn sang kr^ng dlông he\ `u dê mơ\ng đưm đa\ adih, mnuih [uôn sang Yên C|âu taao nao hla\m dliê duah đa\k êbu\ng, pe\ djam, hla\m ana\n mâo ana mtei nguôn ba w^t mkra mjing djam [ơ\ng hla\m gra\p bliư\ hua\ hla\m go\ sang. {rư\ [rư\ `u jing leh sa mta djam [ơ\ng ja\k êdi amâo dưi k[ah ôh ho\ng dja\p mnuih ti anei hla\m dja\p klei kna\m m’ak bi dôk ung mo#, kna\m m’ak yuôm pro\ng mơ\ng [uôn sang. Lừ Văn Bánh lac\:

 “ Bi kuôl ung mo#, đ^ dôk sang mrâo, dơr djiê jih mnơ\ng [ơ\ng kha\gơ\ mâo leh c\^m, djam mtam boh kroh mka\n, [ia\ amâo dưi k[ah ôh djam nguôn. Nao hla\m du\m sang mnia mnơ\ng [ơ\ng hua\, djam nguôn jing djam mdê hja\n, `u jing djam [ơ\ng mơ\ng djuê ana mnuih Thái Yên C|âu, dja\p mnuih kha\p s’a\i [ơ\ng djam nguôn”.

Djuê mjeh mtei anei dlông truh kơ 3m, boh pro\ng ana mâo anôk truh 0,6m `u [rư\ điêt đ^ kơ dlông [ro\ng. Kyua jing djam hơ\k [ơ\ng mơ\ng đưm mnuih [uôn sang ana\n mnuih [uôn sang thâo nao hla\m dliê klei êđai ana mtei ba w^t pla hla\m war, hla\m hma sang pô, amâo dah rah asa\r gơ\ pioh s^t c\ia\ng [ơ\ng mâo leh ana mtei yua kơ klei [ơ\ng hua\ mơ\ng sang pô. {ia\ c\ia\ng sa go\ djam mtei nguôn ja\k [a\t, kdlik mse\ klei pô c\ia\ng sna\n c\ia\ng kơ thâo tu\k mb^t ho\ng du\m mta mnơ\ng dưm bi [a\t djo\ guôp mka\n. Leh koh he\ ana mtei dja\ ba w^t, arăng lôk jih hmôk ana mtei khua nah êngao ma\ kno\ng guôl kuôt gơ\ mda hla\m lam ana mtei. Leh ana\n ba c\ia\ ho\ng boh kpal hla\m brô sa kđiêng kngan, đa\m nga\ bi lik ôh. Leh kơ ana\n, ba dưm hlam go\ dôk ria\  klang u\n mâo dah klang êmô leh ana\n dưm yơh amrêc\ hra, [ôt ngot bi [a\t leh ana\n mâo sa mta amâo dưi wơr ôh jing sa mta hla msa\m. Lừ Văn Bánh lo\ brei thâo:

 “ Tu\k djam nguôn, êlao h^n drei c\ia\ bi man dưn, amâo c\ia\ điêt ôh leh ana\n ka\n kpal đei mơh. Mmông bi kuôl ung mo#, đ^ dôk sang mrâo, gơ\ kha\ng c\uh [ơ\ng êmô kbao u\n, sna\n pô tu\k ho\ng êa ria\ klang c\^m u\n, êmô kbao sna\n kơh ja\k [ơ\ng. Hdra\ tu\k djam nguôn ja\k êdi jing tu\k ria\ bi sui. Tal 2 le\ jing mnơ\ng bi [a\t bi mao hla boh êmiê amâo dah boh êmiê. MMông mkra mjing bi dôk ti go\ yơh c\ia\ng kua\ nnao bi `u lik kdlik. Drei bi tu\k ho\ng pui djuh, djuh bi pro\ng tu\k bi lik kdlik kơh ja\k [ơ\ng”.

Amâo djo\ kno\ng mnuih [uôn sang Thái ti du\m [uôn Yên C|âu đuic\ ôh kha\p [ơ\ng djam nguôn, [ia\ pa\t c\ia\ng jih mnuih mduôn khua hđeh êla\k hlei pô tuôm kkiêng leh ti kr^ng la\n anei kha\p s’a\i yưh [ơ\ng djam djuê ana pô anei. Hla\m klei mâo lu jơr du\m mta djam [ơ\ng ara\ anei, djam mtei nguôn a\t jing sa hla\m du\m djam amâo dưi k[ah ôh gra\p bliư\ mko\ mjing klei [ơ\ng hua [ri ho\ng gưl kna\m m’ak, Tit hat……mơ\ng mnuih [uôn sang. Amâo djo\ du\m ana\n ôh, mngan djam mtei nguôn ara\ anei mâo hla\m dja\p sang mnia mnơ\ng [ơ\ng hua\ hla\m kdriêk, ba mnâo mna` mơ\ng [uôn sang Thái hưn mthâo ho\ng tuê ênguê hiu c\hưn gia\m kbưi. Aduôn Lò Thị Môn, mnuih [uôn sang ti [uôn Tủm, sa\ Chiềng Khoi, kdriêk Yên C|âu brei thâo:  

 “ Lac\ kơ ana nguôn, ho\ng mnuih Thái Yên C|âu, hla\m du\m hruê kna\m m’ak, tit hat, hruê m’ak mơ\ng go\ sang, [uôn sang tơ amâo mao ôh mtei nguôn sna\n dla\ng mse\ si amâo jing klei [ơ\ng hua\ ôh. Kha\gơ\ jing brua\ m’ak, ênguôt a\t bi mo go\ djam nguôn mơh jing phu\n, [ơ\ng ja\k sna\k, dja\p mnuih kha\p s’a\i [ơ\ng, amâo djo\ kno\ng mnuih Thái ôh, [ia\ wa\t Yua\n kha\p mơh [ơ\ng”.

Gra\p bliư\ tuê ênguê mâo gưl hriê c\hưn kơ kr^ng la\n Yên C|âu, bi nao [ơ\ng be\ mâo sa bliư\ djam nguôn c\ia\ng kơ thâo mnâo mna` mơ\ng mta djam mâo ma\ hja\n pa\n anei mtei nguôn Yên C|âu ho\ng klei kdlik mơ\ng mtei, mnâo [âo mngưi mơ\ng êa klang tu\k ria\ mb^t ho\ng êa msa\m mơ\ng hla dliê. Leh ana\n gra\p c\ô tuê sra\ng hdơr nnao kơ sa mta djam sia\ suôr ho\ng klei hd^p mơ\ng mnuih [uôn sang kr^ng dlông anei. Leh ana\n ti kr^ng Dap Kngư mnuih [uôn sang a\t dưi mơh lông tu\k lăng djam anei, kyua hla\m đang war mơ\ng lu go\ sang a\t mâo mơh ana mtei hliê jing ana mtei nguôn mse\ si klei pia mơ\ng mnuih Thái.

                                                                                    H’Nga Êban pô ]ih mkra.