Dưi dla\ng klei ]ih tal 1, tal 2, tal 3 hluê êlan link ti gu\ anei:
VOV4.Êđê - Boh s^t brei [uh lu thu\n êgao, tơdah dliê kno\ng jing yuôm kơ wa\l hd^p mda, mgang ako\ êa jing ka djăp ôh. Dliê brei mâo klei tu\ bruă duh mkra lu h^n mb^t ho\ng ênoh yuôm wa\l hd^p mda. Leh anăn boh nik, dliê brei jing yuôm s^t kơ bruă duh mkra. Kno\ng tơdah klei tu\ bruă duh mkra djăp rông êpul êya riêng gah, snăn klei kp^ bi mlih dliê srăng hro\, bruă klam răng mgang dliê dưi jing hơ^t kjăp. Mjưh rue# ako\: klei ]ih Dliê Lăn Dap Kngư hlăm klei kp^ jing mah” jing klei ]ih ho\ng ako\ “Ana kyâo dliê po\k hdră ngă mrâo” la] kơ klei găl mko\ mjing kdrăn dliê yuôm bhăn hlăm jih dua mta: Bruă duh mkra leh anăn wa\l hd^p mda, leh anăn klei tu\ bruă duh mkra năng mơ\ng dliê jing hdră mtru\t mjhar mnuih [uôn sang tu\ dưn h^n, iêu jak mnuih [uôn sang đru răng mgang, mđ^ kyar dliê, siă suôr anak mnuih leh anăn dliê jing sa wa\l hd^p mda hơ^t kjăp.
Dơ\ng mơ\ng sui, Thào Seo Pao, mnuih djuê ana Mông, alu\ 11, sa\ kr^ng taih kbưi }ư\ San, kdriêk Mdrak, ]ar Daklak amâo lo\ nao hiu lua mnah amâo dah jah ênah nga\ pưk hma, [ia\dah pioh mmông duh kơ hdra\ pla dliê lehana\n dưi pla leh đang ana mtu\k mjeh mrâo pro\ng 16ha. Hơ\k kdơ\k brua\ duh mkra [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar hla\k Pao thâo kơ ana săm đrao, sa mta ana kyâo pro\ng jua\t mưng leh, ara\ anei dưi pla ]ia\ng ma\ asa\r, ênoh ]h^ mâo êbeh 700 êbâo pra\k/kg. Pơ\ng giê bi kna\l ]ia\ng ksiêm dla\ng hnơ\ng đ^ jing mơ\ng ana, Pao [uh ana sa\m đrao đ^ jing pral h^n mka\ ho\ng ana mtu\k mjeh mrâo. Mrâo pla 10 mlan, ana kbia\ mnga leh. Truh ara\ anei, êbeh 15 mlan, go\ sang `u mpra\p hrui pe\ leh asa\r boh sa\m đrao tal êlâo, po\k sa klei ]ang hma\ng kơ kdra\n dliê pro\ng, amâo mâo guôn koh ana ôh ]ia\ng mâo boh mnga:“Ana sa\m đrao hd^p sui sna\k, truh du\m êtuh thu\n. Boh tu\ brua\ duh mkra a\t kdlưn h^n du\m blư\ mka\ ho\ng mjeh ana mtu\k mrâo. Kyua mjeh ana mtu\k mrâo pla 4 – 5 thu\n lo\ koh ba pla mrâo, ênoh bi liê lu h^n [ia\dah boh tu\ ba w^t [ia\ h^n mka\ ho\ng ana săm đrao”.
Hluê si Aduôn Hồ Thị Cẩm Lai, Khua anôk mtru\t mjhar brua\ nga\ lo\ hma [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, ]ar Daklak, ana sa\m đrao jing sa mta mjeh dưi mjut mjing lu êdi ti alu\ wa\l [uôn pro\ng, mâo ba ]h^ hla\m dja\p kdriêk hla\m ]ar lehana\n kluôm ala mse\ si Hòa Bình, Hà Giang, Nghệ An, Thanh Hóa, Bình Phước, Đồng Nai… ]ia\ng pla jing đang pro\ng, jing dliê. Ana săm đrao mâo leh lu [^ng nga\ lo\ hma ti đang mjut mjing p’pro\ng hla\m {uôn Ama Thuôt brei [uh, hnơ\ng đ^ jing pral, kyâo ja\k, asa\r yuôm, hnư hrui w^t du\m êtuh êkla\k pra\k/ha thu\n:“Ana sa\m đrao jing ana dliê kmrơ\ng ênưih pla, đ^ jing pral ti dja\p kr^ng la\n, [ia\ djo\ mnơ\ng nga\. Boh tu\ brua\ duh mkra mơ\ng ana săm đrao dưi bi êdah kla\ leh, êdah kdlưn, hla\m brô 100 ana mâo hnư hrui w^t êbeh 500 êkla\k pra\k.
Sui ho\ng anei, nga\ brua\ dliê kmrơ\ng, pla dliê kreh la] jing mnuih [un knap, [ia\dah ara\ anei mâo leh klei bi m^n mdê. Êngao kơ ana Sâm mơ\ng wa\l dliê Ngọc Linh, ]ar KonTum jing leh mta mnơ\ng yuôm bha\n, sna\n ti Daklak mâo ana săm đrao, ti Lâm Đồng mâo ana ươi, jing ana kyâo pro\ng [ia\dah mâo asa\r lehana\n boh ba w^t boh tu\ brua\ duh mkra kdlưn h^n, hnư hrui w^t du\m êtuh êkla\k pra\k 1 ha, mb^t ho\ng lu ana kyâo mâo boh tu\ dưn mka\n.
Kha\ sna\n, du\m mta ana kyâo dliê mâo lu boh tu\ dưn, brua\ duh mkra kdlưn, pa\t ]ia\ng jih kyua mnuih [uôn sang ]o\ng pô pla mjing, k[ah klei mka\ t^ng ]ia\ng mâo hdra\ mđ^ kyar brua\ dliê kmrơ\ng kja\p. Lu êpul êya lehana\n anôk brua\ duh mkra mâo jao dliê, dleh dưi mka\ t^ng kơ brua\ duh mkra dliê kmrơ\ng. Mse\ si Anôk brua\ 27/7, ]ar Daklak, Phạm Văn Tư, K’ia\ng khua Anôk brua\ dôk hyưt kơ anôk brua\ pô sra\ng kruh rai, kyua ]ia\ng nga\ ya mta brua\ ka\n dưi rei.“Mơ\ng hruê tu\ ư nga\ brua\ anei hmei ka ba w^t ya boh tu\ dưn ôh. Mnuih ma\ brua\ đru mguôp pra\k ka\k ]ia\ng krơ\ng hdra\ nga\ brua\. Hmei ]ia\ng klei hli la\n, klei mbông mnuôr êa ]ia\ng pla ana mtu\k, ana kuh, mnơ\ng pla mka\n đa đa sna\n kơh dưi đ^ jing ja\k. {ia\dah ]ar ka\n tu\ ư. Tơdah kno\ng ]ua\l kr^ng dliê, sna\n amâo thâo ôh hb^l dưi mđ^ hnơ\ng mâo 1m3 kyâo/1 ha.
Dliê La\n dap kngư mâo lu jơr, [ia\dah truh kơ ara\ anei, hdra\ mđing kơ brua\ mđ^ kyar dliê kmrơ\ng a\t [ia\ sna\k. Mnuih [uôn sang kno\ng m^n kơ ana săm đrao lehana\n ana ươi. Phung pô dliê pa\t ]ia\ng jih jang kno\ng ba pla ana mtu\k, ana hngô. Hla\k êjai ana\n, ti 5 ]ar, dôk mâo êbeh 1,5 êkla\k ha dliê amâo mâo tu\ dưn, mâo gia\m 1 êkla\k ha la\n dliê brei hnưm lo\ kru\ w^t hlua\ jing dliê.
Ma\ brua\ ho\ng phung khua kia\ kriê du\m ]ar kr^ng La\n dap kngư, Khua knu\k kna Nguyễn Xuân Phúc m`a\ kla\: Dliê jing êdei ana\p mơ\ng kr^ng La\n dap kngư. La\n dap kngư ]ia\ng đ^ kyar h’^t kja\p brei lo\ tla w^t klei mtah mda kơ dliê kmrơ\ng. Mđ^ kyar dliê sra\ng đru kơ La\n dap kngư ra\ng mgang wa\l hd^p mda, mjing atur h’^t kja\p kơ brua\ mkra mjing mnơ\ng ho\ng kyâo mâo ênoh du\m pluh êklai Đolar lehana\n jing anôk mtah siam kơ brua\ duh mkra hiu ]hưn ênguê. Khua knu\k kna a\t la] snei, ]ia\ng ra\ng mgang, mđ^ kyar dliê brei bi mâo kja\p klei bhia\n, hdra\ duh [ơ\ng kơ mnuih pla dliê, krơ\ng kja\p dliê. Klei đua klam mơ\ng ]ar brei ksiêm dla\ng, lo\ t^ng bi kja\p hdra\ kriê dla\ng, hdra\ mtru\n dôk hluê nga\ ]ia\ng hnưm ba mdah hdra\ mtru\n djo\ guôp:“Ra\ng mgang, ]ua\l kr^ng lo\ hlua\ w^t lehana\n pla dliê jing yuôm bha\n. Phu\n brua\ Lo\ hma mđ^ kyar kr^ng [uôn sang, du\m brua\ Đảng ]ar ti anôk mâo dliê, brei ]ih mkra hdra\ ma\ brua\, bi mguôp ho\ng hdra\ k`a\m ala ]ar, mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo, msir klei ư\ êpa, bi hro\ klei [un knap hla\m hdra\ anei. Drei dôk k[ah hdra\ mtru\n. Diih ksiêm dla\ng ti hdra\ mtru\n ka djo\ guôp, hdra\ mtru\n mơ\ng đưm êlâo amâo lo\ dưi ba yua, nga\ klei dleh kpa\k, hưn mdah ho\ng Khua knu\k kna ruh mtlaih. Anei jing sa hdra\ phu\n.
Truh ara\ anei, ka mâo ôh ]ar ti La\n dap kngư dưi hlak mblang kla\ nik Klei kuôl ka\ kơ Hdra\ mtru\n amâo djo\ guôp, mơ\ng hđa\p đưm brei la\m lui”, mse\ si klei ]ia\ng mơ\ng Khua knu\k kna a\t mse\ mơh klei hưn mdah hdra\ mtru\n mrâo ba w^t klei tu\ h^n. Jing mnuih mâo 40 thu\n sia\ suôr ho\ng brua\ dliê kmrơ\ng La\n dap kngư, jing pô mphu\n ]o# kơ hdra\ mtru\n dliê kmrơ\ng êpul êya lehana\n mko\ mjing hluê nga\ lu hdra\ ma\ brua\ tu\ dưn, Nai pro\ng nai pr^n Bảo Huy la] snei, klei amâo mâo djo\ tal êlâo h^n ana\n jing La\n dap kngư jing lui jih klei bhia\n hđa\p đưm, amâo djo\ guôp kơ hnơ\ng mka\ t^ng kbưi. ~u hlak mblang brua\ du\m ]ar brei du\m êtuh anôk brua\ duh mkra êngao knu\k kna lehana\n anôk brua\ duh mkra mguôp hnư mưn yua la\n mse\ klei dôk mâo:“Dliê êngao knu\k kna jing dliê mâo pô kriê dla\ng kla\ s^t, dưi duh bi liê, mnia mblei, tu\ dưn sui thu\n. Anei jing klei ya\l dliê djo\ [ia\dah hdra\ nga\ le\ hlăm klei amâo mâo djo\. Kâo la] soh tinei jing, boh s^t kâo ka [uh sa pô dliê êngao knu\k kna mâo hdra\ êlan kla\ nik kơ brua\ dliê kmrơ\ng. Kơ hdra\ dliê kmrơ\ng brei mâo hdra\ êlan 50 thu\n, sa êtuh thu\n, đa đa truh 3 êtuh thu\n amâo djo\ kno\ng 5 amâo dah 10 thu\n. Ara\ anei, pa\t ]ia\ng jih dôk kah mbha dliê kmrơ\ng kyua la\n ala, kyua nga\n do\ adôk mâo hla\m dliê đui]. Ara\ng koh bi rai dliê [rư\ [rư\, ho\ng hdra\ snei hdra\ sdih, ]ia\ng knhal tui] kno\ng dôk ma\ la\n, mmông ana\n ]h^ yơh la\n ana\n.
La\n dap kngư k[ah klei thâo ta\ hdra\ êlan, pô dja\ ako\ knu\k kna po\k leh hdra\ êlan: Dliê La\n dap kngư kơ sa êdei ana\p brua\ tuh tia mkra mjing mnơ\ng ho\ng kyâo, kơ sa êdei ana\p dhar kreh brua\ hiu ]hưn ênguê lehana\n sa êdei ana\p kơ wa\l hd^p mda mtah. Klei kp^ brua\ duh mkra ti du\m kdra\n dliê La\n dap kngư, phu\n tal êlâo [uh leh hdra\ msir mghaih ho\ng du\m ana kyâo dliê p’pro\ng mâo hla, boh, asa\r gra\p thu\n, mâo leh ana săm đrao, ana ươi, ana sâm Ngọc Linh amâo djo\ du\m hdra\ hro\ng ruah mka\n ôh. Dliê La\n dap kngư adôk mâo lu mta ana mâo boh tu\ yuôm hla\m brua\ mkra mjing mnơ\ng dhơ\ng lehana\n êa mkra mjing êa drao dưi thâo mơ\ng êlâo, dôk ]ia\ng sa hdra\ mtru\t mđ^ hla\m wa\l anôk mnia mblei, wa\l anôk kriê pioh – mđ^ kyar hla\m anôk brua\ dliê kmrơ\ng, ]ia\ng ba w^t boh tu\ dưn kla\ s^t. Klei tu\ dưn na\ng ]ih yap mâo dliê ba w^t kơ êpul êya sra\ng jing hdra\ hâo hưn, mtô mblang, mtru\t mjhar mnuih [uôn sang tu\ dưn ]ia\ng kơ êpul êya, du\m alu\ wa\l mđing truh kơ hdra\ brua\ dliê kmrơ\ng mtah ho\ng klei mđing dla\ng ja\k h^n. Mơ\ng ana\n, nga\n do\ dliê La\n dap kngư [rư\ hruê sra\ng mâo lu h^n, mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng dliê [rư\ hruê [rư\ lu jơr h^n, ba La\n dap kngư lo\ w^t ho\ng Knhuah gru Dliê kmrơ\ng ja\k siam la\ lia\ lehana\n đ^ kyar h’^t kja\p./.
Viết bình luận