VOV4.Êđê - Dak Lak hlăk dôk hlăm yan không, ăt jing yan jik rơ̆k sô ngă pưk hma. Ti lu anôk, dliê arăng bi rai jih. Năng mđing, pô dliê, bruă sang čư̆ êa alŭ wăl leh anăn dŭm anôk bruă djŏ tuôm msĕ si amâo dưi lŏ mkhư̆ ôh bruă mnuih ƀuôn sang ksĭng mmiă lăn dliê. Dŭm wăl dliê arăng jak ênah ngă hma thŭn êlâo, ară anei ana hbei ƀlang, ana ktơr dlông leh, hlăk êjai wăl dliê mkăn arăng hlăk lŏ dơ̆ng jah druôm. Năng mđing, bruă bi rai dliê ti Dak Lak hlăm wưng giăm anei lŏ mâo dŭm bruă ngă leh anăn phung mrâo, bŏ hŏng klei mnêč, jhŏng leh anăn mâo hdră.

Dŭm hruê knhal jih mlan 3, hmei lŏ wĭt ti čuê dliê 704, kdrêč dliê mơ̆ng Anôk bruă dliê kmrơ̆ng Êa Kar, să Čư̆ Bông, kdriêk Êa Kar. Tinei, păt čiăng jih ênhă dliê mâo arăng bi kruh đram mơ̆ng thŭn 2020 mâo hmei čih lač, ară anei jing lăn hma pla hbei ƀlang leh. Dŭm kdrăn pla hbei ƀlang bi pruê̆. Ti krah đang hbei jing dŭm ƀĕ kgŏk phŭn lehanăn ana kyâo prŏng pui ka ƀơ̆ng jih, dôk mtŭk mtŭl. Ana hbei ƀlang dlông êgao kŏ mnuih, năng ai dưi pla sui hŏng anei giăm 1 thŭn, mprăp dơ̆ng hrui buč. Sa čô knuă druh anôk bruă dliê kmrơ̆ng brei thâo, klei bi rai dliê tinei mâo leh hlăm lu thŭn lehanăn lăn dliê êdei kơnăn jing lăn pla mjing. Bruă gang mkhư̆ phung bi rai dliê čiăng mă lăn jing bruă dleh dlan êdi. Tinei, phung bi rai dliê yua hdră mnêč mrâo, amâo guôn koh kdruôm ôh, ƀiădah čuh 1 -2 thŭn lehanăn pla mnơ̆ng mnuă, kyua anăn dleh snăk bi mklă klei bi rai dliê lehanăn ăt dleh mơh čiăng gang mkhư̆ mnuih ƀuôn sang rah pla mnơ̆ng ti krĭng lăn dliê rai leh anăn.“Krĭng anei arăng pla mnơ̆ng mnuă ƀrư̆ ƀrư̆, msĕ si dŭm ƀĕ ana krô dih, pui ƀơ̆ng lehanăn djiê jih, arăng hriê ngă pưk hma tinei yơh. Hbei ƀlang anei pla 1 thŭn leh, mprăp dơ̆ng hrui buč. Bruă anei hmei hưn mthâo leh. Êlâo anăn, hmei čih mkra hdră kčah bi rai hĕ mnơ̆ng pla anei, ƀiădah ba mdah kơ kdriêk ka dưi msir mghaih ôh kyua lui mnơ̆ng pla anei, gưl kdriêk mâo klei dưi bi hmei amâo dưi ôh. Mnuih ƀuôn sang čuh amâo guôn koh druôm, ngă snăn hlăm brô 3 mlan dliê tinei amâo lŏ dôk ôh.

Jing krĭng mâo klei bi rai dliê čiăng mă lăn pla mjing lu, Bùi Quốc Tuấn, Khua anôk bruă dliê kmrơ̆ng Krông Bông brei thâo, klei bi rai dliê ti krĭng lăn dliê mơ̆ng anôk bruă ƀrư̆ thŭn ƀrư̆ dleh dưi ksiêm dlăng lehanăn hlăm dŭm mlan akŏ thŭn hĭn mơh mâo kjham. Mnêč bi rai dliê mơ̆ng phung anei ƀrư̆ hruê ƀrư̆ hgăm hĭn, huĭ hyưt hĭn, dleh dưi krơ̆ng kjăp dliê. Klei năng mđing hĭn, kdrêč dliê mơ̆ng anôk bruă siă knông hŏng krĭng knŭk kna dôk hluê ngă hdră mkŏ anôk dôk mrâo krĭng knơ̆ng kdơ̆ng êa Akŏ Krông Pač. Êbeh 700 gŏ êsei hŏng giăm 4 êbâo čô lu jing mnuih djuê ƀiă kwar Dưr dưi mbĕ hriê dôk ti krĭng giăm dliê. Bruă kriê dlăng, răng mgang hĭn mơh dleh dlan tơdah amâo mâo hdră msir mghaih h’ĭt kjăp bruă duh mkra pla mjing mơ̆ng mnuih ƀuôn sang. Ênoh bi rai dliê ti kdrêč dliê mơ̆ng anôk bruă ƀrư̆ hruê ƀrư̆ đĭ, thŭn 2019 mâo 114 klei, thŭn 2020 mâo 204 klei lehanăn hlăm 2 mlan akŏ thŭn 2021 anei mâo 94 klei bi rai lehanăn tlĕ mă kyâo dliê soh hdră bhiăn. Mnêč mrâo mơ̆ng diñu jing koh jih ana kyâo đ’điêt, truh yan bhang srăng čuh kruh, ngă kơ dŭm ƀĕ ana kyâo prŏng hlŏng êbuh, djiê mơh.

Mbĭt hŏng kdriêk Êa Kar, Krông Bông, klei bi rai dliê mă lăn pla mjing ăt mâo lu ti kdriêk Êa Sup hlăm klei amâo thâo bĭt mjing mơ̆ng pô dliê. Nguyễn Văn Quyến, Khua anôk bruă mkra mjing mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng kyâo Dak Lak brei thâo, knŏng hlăm thŭn 2020, ti kdrêč dliê mơ̆ng anôk bruă mâo êbeh 31 ha dliê arăng bi rai lehanăn ksĭng miă. Phung bi rai dliê mâo lu mnêč, jhŏng, khă snăn, bruă msir mghaih, ba phat mkra phung anei ka ktang, ngă kơ klei bi rai dliê ƀrư̆ hruê hĭn mơh mâo kjham hĭn. “Phung bi rai dliê mâo lu mnêč, jhŏng lehanăn bi kdơ̆ng ktang hŏng êpul răng mgang dliê mơ̆ng anôk bruă. Dŭm klei bi čăm biêng, bi rai mnơ̆ng mnuă, ngăn drăp, dŭm anôk răng mgang dliê mơ̆ng anôk bruă, hmei ngă leh hră m’ar ba m’ĭt kơ anôk bruă djŏ tuôm ƀiădah truh kơ ară anei ka dưi msir mghaih mơh. Boh nik, boh klei ksĭng mmiă lăn dliê mkra pưk sang, anôk rông mnơ̆ng ăt dôk mâo lu.

Klei năng huĭ hyưt hĭn ti Dak Lak hlăm wưng giăm anei, klei bi rai dliê ksĭng mmiă lăn amâo djŏ knŏng yua hlăm bruă pla mjing ƀiădah lŏ mâo klei bi êdah mâo dŭm êpul êya, anôk bruă. Mâo phung bi klin ênhă lăn dliê čiăng čhĭ, mplư mplêč mnuih ƀuôn sang kƀah klei thâo săng. Bruă čhĭ lăn dliê soh hdră bhiăn hĭn mơh ngă kơ boh klei bi rai dliê ti dŭm kdriêk mâo Êa Sup, Êa Kar, Krông Bông dleh dưi ksiêm dlăng. Ngô Văn Thắng, K’iăng khua anôk bruă sang čư̆ êa kdriêk Êa Sup brei thâo, kdriêk dôk mkŏ mjing hdră bi kdơ̆ng, tui duah lehanăn mkhư̆ klei ngă soh mrâo, bŏ hŏng klei huĭ hyưt anei: “Amâo djŏ knŏng ksĭng mmiă lăn dliê soh hdră bhiăn, ƀiădah lŏ mâo klei tlĕ čhĭ, mplư mplêč. Mnuih ƀuôn sang mơ̆ng krĭng mkăn hriê ka thâo klă phŭn agha lăn anei snăn diñu mgưt dah čhĭ, ba jao lăn lehanăn ƀuăn srăng ngă hră dưi djă yua lăn ti krĭng lăn dliê anei. Hlăm hdră ngă bruă, dŭm êpul djŏ tuôm, boh nik kahan ksiêm thâo kơ klei anei mbĭt anăn hưn mthâo leh kơ bruă Đảng kdriêk, anôk bruă sang čư̆ êa kdriêk.

Hluê si klei hưn mơ̆ng Knơ̆ng bruă Lŏ hma mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Dak Lak, tĭng truh akŏ thŭn 2021, mâo giăm 20 êbâo ha dliê mơ̆ng dŭm anôk bruă dliê kmrơ̆ng, hlăm brô 5.400 ha dliê mơ̆ng dŭm anôk bruă lŏ hma, dliê kmrơ̆ng lehanăn êbeh 25 êbâo ha dliê mâo Anôk bruă sang čư̆ êa gưl să kriê dlăng mâo arăng ksĭng mmiă. Klei ksĭng mmiă lăn dliê ti Dak Lak hlăk jing bruă mjêč lehanăn mâo nanao hlăm dŭm thŭn giăm anei. Nguyễn Hoài Dương, Khua Knơ̆ng bruă Lŏ hma mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čar Dak Lak lač, mbĭt hŏng klei êdu kƀah mơ̆mg pô dliê snăn klei ksĭng mmiă lăn dliê lŏ kbiă hriê mơ̆ng klei bhiăn, hdră mtrŭn. Mnuih mă bruă kriê dlăng, răng mgang dliê ară anei adôk kƀah, klei hdĭp phung knuă druh, mnuih mă bruă amâo rơ̆ng klei djăp ênŭm, hlăk êjai anăn klei đua klam ktrŏ êdi. Kâo mĭn brei drei lŏ ksiêm dlăng lehanăn mđĭ hĭn êpul mnuih mă bruă kriê dlăng, răng mgang dliê. Dliê ară anei amâo dưi bi rai ôh snăn klei đua klam mơ̆ng Knŭk kna brei duh prăk bi liê kơ hdră kriê dlăng, răng mgang. Tinei brei duh djŏ guôp, bi knar kơh dưi krơ̆ng kjăp, amâo djŏ knŏng đru kơ pô dliê lehanăn lui snăn, ngă msĕ snăn amâo dưi krơ̆ng dliê ôh. Mta mkăn, brei msir mghaih ktang phung ngă soh, phung tlĕ čhĭ lăn dliê.

Mâo leh 5 thŭn Khua knŭk kna gĭt gai brei kđăl mbah dliê lehanăn hluê ngă dŭm hdră răng mgang, krŭ wĭt dliê. Khă snăn, ti Dak Lak brei ƀuh, bruă klam răng mgang dliê dôk tlă anăp hŏng klei dleh dlan ti anăp klei ksĭng mmiă, amâo djŏ mơ̆ng mnuih ƀuôn sang ƀiădah lŏ mâo phung mrâo, mâo êpul êya kăp đru. Hlăk êjai mnuih mă bruă kriê dlăng, răng mgang dliê adôk êdu kƀah, dŭm pô dliê ăt awăt êdu, ngă ngơi, amâo kriê dlăng kjăp, ngă kơ klei bi rai dliê hĭn mơh dleh dưi ksiêm dlăng./.