VOV4.Êđê - Hla\m du\m mlan ako\ thu\n anei, adiê không k[ah êa kjham leh ana\n ênoh ]h^ du\m mta mnơ\ng mơ\ng lo\ hma amâo mâo h’^t kja\p nga\ kơ brua\ duh mkra mơ\ng du\m ]ar ti Dap kngư đ^ kyar amâo djo\ mse\ si klei ]ang hmang ôh, klei hd^p mnuih [uôn sang tuôm ho\ng lu klei dleh dlan. Klei amâo mâo djo\ mơ\ng yan adiê a\t brei [uh klei đ^ kyar ka h’^t kja\p mơ\ng brua\ duh mkra ti Dap kngư.

      Hnoh êa thu khuôt, kba\ng êa khuôt, đang kphê leh ana\n tiêu mơ\ng go\ sang Nguyễn Đức ti sa\ Ia Băng, kdriêk C|ư\ Pro\ng, c\ar Gialai dliu krô jih kyua k[ah êa. ~u ênguôt dhuôt lac\: kbăng êa lo\ dơ\ng klei êlam truh 3 bliư\, [ia\ gra\p hruê êa kno\ng mâo dja\p krih ma\ kơ du\m gơ\ng phu\n tiêu, dôk kriê kơ ana đa\m djiê đuic\  ôh. Ti kr^ng Dap Kngư, lu mnuih ba pla  ana tu\ yuôm mse\ ho\ng `u bi nao hiu c\an pra\k pioh duh bi liê kơ brua\ knua\. Ara\ anei yan adiê nga\ kjham êdi, nư hđa\p ka leh tla lo\ dơ\ng đuôm nư mrâo, kyua bi liê kơ brua\ klei kbăng êa leh ana\n mpra\p mnơ\ng yua kriê dla\ng lo\ bi hlua\ mda đang kphê, tiêu. Nguyễn Đức brei thâo:“ Go\ sang kâo ma\ c\an pra\k mơ\ng Knơ\ng pra\k brua\ Lo\\ hma truh 400 êkla\k pra\k  pla  2.000 phu\n gơ\ng tiêu leh ana\n 1 ha đang kphê. {ia\ ara\ anei amâo mâo phu\n êa pioh krih ôh, tiêu djiê mse\ si anei, sna\n hmei kno\ng akâo ho\ng Knơ\ng pra\k lo\ bi kdung brei hruê kc\ah ba tla nư, ti nao mâo ma\ pra\k ba tla nư.”

      Hla\m kluôm kr^ng wa\l Dap Kngư, adiê mđia\ không nga\  djiê krô leh 15 êbâo ha mdiê, êbeh 40 êbâo ha kphê leh ana\n tiêu amâo lo\ mâo êa krih ôh. Klei adiê không k[ah êa a\t nga\ kơ êbeh 30 êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang k[ah êa yua. Êngao kơ du\m hdra\ msir bi kdơ\ng ho\ng klei adiê không k[ah êa, ara\ anei du\m c\ar Dap Kngư hla\k po\k nga\ brua\ mka\p brei 2.000 tôn braih do\ng klei ư\ êpa kơ mnuih [uôn sang. Nguyễn Đức Hoàng, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Gia Lai lac\: “  Dap Kngư lac\ kluôm leh ana\n Gia lai lac\ hja\n hla\k tuôm ho\ng klei adiê mđia\ không kjham êdi. Tơ amâo mâo ôh hdra\ msir klei truh jhat mơ\ng yan adiê nga\ hla\m wưng anei sna\n mnuih [uôn sang sra\ng dleh knap êdimi leh ana\n du\m klei tu\ kơ brua\ kriê dla\ng klei hd^p mda ja\k êđa\p mơ\ng yang [uôn sra\ng luc\ ram.”

      Hla\k êjai adiê không k[ah êa hma\i djo\ kjham kơ klei đ^ kyar brua\ duh mkra yang [uôn kr^ng Dap Kngư, sna\n ênoh ênil du\m mta mnơ\ng mơ\ng lo\ hma phu\n mơ\ng kr^ng wa\l anei jing kphê, ksu, tiêu le\ tru\n, nga\ kơ klei hd^p mda mơ\ng mnuih [uôn sang leh ana\n brua\ knua\ mơ\ng du\m anôk brua\ a\t dleh dlan h^n mơh. Klei truh jing ênoh hrui pra\k jia kơ knu\k kna kluôm kr^ng hla\m gưl I/2016 mâo 3.200 êklai pra\k, ka mâo mơh 20% hdra\ kc\ah thu\n anei leh ana\n pra\k mâo ba w^t mơ\ng ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao tru\n êdi mka\ ho\ng gưl anei thu\n dih. Êdah êdi mse\ si ti c\ar Daklak, alu\ wa\l mâo ênoh pra\k hrui jia ba jao kơ knu\k kna lu êdi ti kr^ng Dap Kngư hla\m gưl I/2016 mâo kno\ng 854 êklai pra\k, đ^ ma\ [ia\ dhia\ mka\ ho\ng gưl anei thu\n dih, [ia\ kno\ng mâo ma\ 20% hnơ\ng c\ua\n hdra\ kc\ah thu\n anei. Bùi Văn Chuẩn, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ ma\ jia c\ar Daklak kc\ik mblang kơ mta phu\n ana\n snei: “ Daklak leh ana\n du\m c\ar Dap Kngư hla\k tla\ ana\p ho\ng lu klei dleh dlan kyua adiê mđia\ không amâo mâo êa hl^m hjan hma\i djo\ pro\ng kơ brua\ duh mkra pla mjing, blei mnia hla\m alu\ wa\l, bohnik ho\ng brua\ nga\ lo\ hma leh ana\n phu\n pui kmla\ êran ho\ng êa, lu phu\n pui kmla\  bi mdei êran pui. Êngao kơ ana\n ênoh ênil mơ\ng du\m mta mnơ\ng lo\ hma phu\n mơ\ng c\ar mse\ si kphê, ksu, tiêu lo\ dơ\ng tru\n; lu anôk brua\ dleh dlan kơ pra\k ka\k yua, nga\ brua\ duh kra pla mjing tu\ kơ mâo. Êngao kơ ana\n, brua\ duh bi liê knu\k kna mâo [ia\ đuic\, du\m phu\n pra\k duh bi liê kno\ng pioh tla nư, kyua ana\n phu\n pra\k hrui ma\ ta\k, hrui ma\ jia thu\n 2016 amâo mâo mse\ ho\ng klei đa\o t^ng ôh.”

      Gru mngac\ sa ana\n mơ\ng po\k rup brua\ duh mkra ako\ thu\n 2016 mơ\ng kr^ng wa\l Dap Kngư jing brua\ hiu c\hưn ênguê mâo klei đ^ kyar [ia\. Hluê si klei t^ng yap mơ\ng du\m c\ar brei [uh hnơ\ng tuê hiu c\hưn hriê kơ Dap Kngư đ^ 12% mka\ ho\ng gưl anei thu\n dih. Klei anei dưi hlak mblang kyua anei jing wưng bi mko\ mjing lu brua\ dhar kreh mâo leh mơ\ng đưm du\m djuê ana ti alu\ wa\l anei pô, mguôp ho\ng du\m boh klei  hiu c\hưn ênguê, dhar kreh mjua\t ktang asei mlei hla\m ako\ thu\n. Mse\ si ti c\ar Lâm Đồng, kha\gơ\ mâo klei truh ti du\m anôk hiu c\hưn nga\ 4 c\ô tuê ala tac\ êngao djiê, [ia\ hnơ\ng tuê  hriê c\hưn kơ c\ar anei a\t đ^ ktang, pra\k mâo hrui w^t mơ\ng brua\ hiu c\hưn hluê si t^ng truh gia\m 2.400 êklai pra\k. Aduôn Nguyễn Thị Nguyên, Khua Knơ\ng brua\ Dhar kreh – Mjua\t ktang asei leh ana\n Hiu c\hưn ênguê c\ar Lâm Đồng brei thâo: “  Leh mâo du\m klei truh sna\n mâo brua\ bi mkra mlih [ư\ mgô, ana\n kâo m’ak kyua brua\ hiu c\hưn ênguê ti Lâm Đông lo\ w^t leh si aguah tlam leh ana\n hnơ\ng tuê hriê c\hưn [rư\ hruê [rư\ đ^. Ara\ anei, brua\ hiu c\hưn hmei a\t c\ih mkra leh sa klei kc\ah mtru\n êjai ho\ng du\m brua\ mjua\t ktang asei mlei ti êngao c\ia\ng ba kriê dla\ng rơ\ng klei ja\k êđa\p; leh ana\n hmei a\t akâo leh ho\ng Phu\n brua\ Dhar kreh- Mjua\t ktang asei mlei Hiu c\hưn ênguê dja\l mâo du\m hra\ m’ar kc\ah mtru\n, ktrâo ata\t ho\ng du\m mta brua\ anei. Hmei a\t bi hgu\m leh ho\ng du\m brua\ leh ana\n g^t gai du\m brua\ dhar kreh mjua\t ktang asei mlei, du\m hdra\ jak iêo tuê ênguê leh ana\n mjing klei ga\l ja\k kơ tuê hriê ti Lâm Đồng hiu c\hưn dla\ng.”

      Brua\ hiu c\hưn ênguê jing klei ga\l djo\ mơ\ng kr^ng Dap Kngư, [ia\  lu jing  ba yua  du\m mta mơ\ng yang adiê gơ\ hrih mjing brei leh kyua mơ\ng anôk anơ\ng la\n ala êa juôr, dliê kmrơ\ng ba hriê, [ia\ ka mâo klei duh bi liê năng djo\ ôh. Dưi lac\ he\, klei đ^ kyar brua\ duh mkra mơ\ng Dap Kngư ka kla\ s^t h’^t kja\p ôh leh ana\n a\t dôk jưh knang kơ yan adiê. Yan adiê le\ [rư\ hruê [rư\ dleh dưi thâo đa\o kna\l êlâo. Kr^ng anei c\ia\ng bi mâo du\m hdra\ êlan ta\ c\ua leh ana\n duh bi liê kluôm h^n, bohnik hla\m brua\ nga\ lo\ hma leh ana\n hiu c\hưn ênguê, c\ia\ng dưi mâo klei đ^ kyar h’^t kja\p./.

                                                      H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.