VOV4.Êđê - Kha\gơ\ c\ar Kon Tum mâo hnơ\ng brua\ duh mkra êdu h^n êdi mka\ ho\ng 5 c\ar kr^ng Dap Kngư, [ia\ Kon Tum mâo du\m klei ga\l djo\ mdê hja\n mơ\ng pô, sra\ng ba klei tu\ brua\ duh mkra pro\ng tơ thâo ba yua djo\ hnơ\ng.

    Ara\ anei ti c\ar Kon Tum, brua\ lo\ hma jing brua\ hla\k mâo klei tluh tlư` êdi ho\ng phung duh bi liê hla\m leh ana\n êngao c\ar. Mb^t ho\ng êbeh 75 êbâo ha đang ksu, gia\m 14 êbâo ha đang kphê, Kon Tum lo\ mâo ana Sâm Ngọc Linh, sa mta êa drao ja\k êdi mâo ênoh yuôm dlông ro\ng la\n. Êngao kơ ana\n, ti kr^ng duh mkra mtru\t mđ^ ai Kon Plông, anôk mâo yan adiê jih thu\n êđa\p drưm ho\ng hnơ\ng adiê t^ng mdu\m 20 độC, du\m pluh êbâo ha la\n, êlah êa djo\ guôp ho\ng du\m mta djam mtam mnga, mnơ\ng hla\m êa kr^ng ê’a\t, pla ana êa drao……. hla\k jing anôk ja\k j^n nga\ tluh tlư` kơ phung duh bi liê. Nguỹên Văn Lân, Khua knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa kdriêk Kon Plông brei thâo: ara\ anei mâo leh 77 hdra\ brua\ nga\ hra\ m’ar duh bi liê hla\m alu\ wa\l ho\ng ênoh pra\k êbeh 17 êbâo êklai pra\k. Tu\ jing ho\ng gru hmô rông akan tầm, akan hôi kr^ng êa ê’a\t, Trần Nhi Kha, Khua dl\a\ng Êpul hgu\m Kriê dla\ng Knơ\ng brua\ cổ phần Hoàng Ngư Măng Đen brei thâo:“ Yan adiê ti anei t^ng mdu\m hla\m brô 22 độ C, mlam tru\n ti gu\ h^n djo\ guôp ho\ng rông akan êa ê’a\t. Hluê si klei t^ng dla\ng mơ\ng phung thơ\ng kơ brua\ KNơ\ng mnơ\ng hla\m êa mrô 1 anei jing anôk rông pla ja\k êdi ti kr^ng wa\l Dưr Dap Kngư. Ara\ anei, hmei thâo bi rông bi mjing leh djuê mjeh. Mlan 11 anei hmei sra\ng mphu\n bi kra\m sa gưl boh dơ\ng, hla\m sa bliư\ mkra\m sna\n mâo hla\m brô 20 êbâo drei. Tơ anôk ba c\h^ ti kwar Krah ja\k djo\ sna\n hmei sra\ng lo\ dơ\ng po\k mlar pioh rông hla\m war ti êa ênao”.

      Ho\ng du\m Knơ\ng pra\k, brua\ lo\ hma ti Kon Tum hlak jing anôk ja\k pioh brei c\an pra\k duh bi liê. Hluê si klei t^ng yap mơ\ng phung thơ\ng kơ brua\ duh mkra, c\ia\ng dưi mko\ mjing gru hmô duh mkra nga\ lo\ hma h’^t kja\p, ho\ng du\m mnơ\ng mâo ma\ hja\n pa\n mâo ênoh yuôm kơ brua\ duh mkra, Kon Tum hla\k c\ia\ng ênoh pra\k truh kơ du\m pluh êbâo êklai pra\k. Boh s^t brei [uh: du\m go\ êsei mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, êpul brua\ duh mkra pla mjing leh ana\n du\m anôk brua\ nga\ brua\ hla\m brua\ lo\ hma rông mnơ\ng ti alu\ wa\l hla\k c\ia\ng kơ pra\k pioh duh bi liê po\k phai brua\ duh mkra pla mjing rông mnơ\ng, mnia blei. Dưi mko\ mjing sui ho\ng anei mâo 2 thu\n, thơ\ng kơ brua\ ba pla kphê doh, Nguỹên Tri Sáu, Khua Êpul hgu\m kriê dla\ng, Khua dla\ng Hợp tác xã brua\ Lo\ hma- Duh mkra pla mjing – Blei mnia Sáu Nhung ti kdriêk Đak Hà brei thâo: Hợp tác xã a\t dôk nnao hla\m klei k[ah pra\k nga\ brua\:

     “ Ênoh yuôm mơ\ng mnơ\ng pô mâo jing pro\ng êdi. Phu\n pra\k amâo mâo lu ôh. Đa phu\n pra\k pioh nga\ brua\ mse\ si c\o\ng pô duah ma\. Ara\ anei pô blei 10 tôn kphê asa\r ba w^t mkra mjing sna\n mâo leh êbeh 400 êkla\k pra\k. Êjai ana\n blei ba w^t pô bi dưm pioh hla\m hjiê hla\m wang mơ\ng 6 – 7 mlan kơh dưi ba mkra mjing. Mâo phu\n pra\k pô blei jih mnơ\ng mơ\ng lo\ hma mơ\ng du\m mnuih hla\m Hợp tác xã pioh mka\p pioh hla\m hjiê leh ana\n pô mkra mjing yơh [rư\ [rư\. Amâo mâo ôh phu\n prak ana\n jing dleh dlan êdi”.    

      Hluê si Nguyễn Văn Tín, K’ia\ng khua Êpul hgu\m brua\ duh mkra mnia blei c\ar Kon Tum, Kon Tum hlaưk mâo sa klei ga\l pro\ng ho\ng phung duh bi liê jing du\m Knơ\ng brua\, Êpul group pro\ng kyua mb^t ho\ng du\m klei ga\l djo\ ti ana\n mtam, Kon Tum a\t jing mbah [a\ng ga\l êlưih kơ brua\ po\k mlar anôk ba c\h^ kơ du\m c\ar nah Dhu\ng Lao, nah Ngo\ Dưr Campuchia leh ana\n Thái Lan. Êjai ana\n ara\ anei ti c\ar Kon Tum mrâo mâo kno\ng du\m anôk brua\ man dưn leh ana\n đ’điêt nga\ brua\. Nguyễn Văn Tín lac\:“ Lu anôk brua\ hla\m c\ar jing du\m anôk brua\ man dưn leh ana\n điêt. Phu\n pra\k mơ\ng digơ mâo hnơ\ng, pra\k pô c\o\ng mâo jing [ia\ đuic\. Lu jing ma\ c\an pra\k mơ\ng Knơ\ng pra\k pioh yua. Phu\n pra\k leh ana\n nga\n dra\p mơ\ng digơ\ [ia\ đuic\, ana\n đa ta\p năng thâo mơh [ia\ amâo mâo pra\k ôh si thâo mnga\”.

      Ara\ anei, mb^t ho\ng brua\ nga\ lo\ hma, c\ar Kon Tum a\t hla\k jak iêo duh bi  liê hla\m 33 hdra\ brua tuh tia, hiu c\hưn dla\ng leh ana\n ru\ mdơ\ng. Hla\m ana\n, lu hdra\ brua\ mâo iêo jak ktang ga\l djo\ ho\ng phung duh bi liê mse\ si: du\m sang ma\i mkra mjing mnơ\ng tuh tia mkra mjing, hiu c\hưn dla\ng la\n mda êa m’ak; du\m wa\l blei mnia, brua\ yua mưn pra\k, siêu thị, sang c\ơ knông la\n…. C|ia\ng iêo jak,  phung duh bi liê hla\m leh ana\n êngao ala c\ar hriê ho\ng alu\ wa\l, du\m gưl brua\ knu\k kna, brua\ djo\ tuôm c\ar Kon Tum hla\m mâo lu klei g^r k`a\m bi mkra mđ^ brua\ duh mkra mnia blei leh anaưn bi mđ^ ai dưi klei thâo bi ktưn mmia\ ho\ng ara\ng. Lê Đức Tín, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa kdriêk Kon Plông lac\:“ C|ia\ng mđ^ ktang klei iêo ja\k phung duh bi lê hriê, ho\ng du\m hdra\ c\ua\l mka\, hdra\ kc\ah leh dla\ng bi mkla\, kdriêk sra\ng lo\ dơ\ng k[^n duh bi liê kơ brua\ nah gu\ yua  kơ kr^ng hdra\ brua\ tal êlâo. Kdriêk ara\ anei mâo leh sa êpul đru brei leh ana\n hluê nga\ brua\ duh bi liê, mơ\ng êpul anei đru kơ du\m êpul brua\ amâo dah mnuih msir mkra bi dja\l du\m klei nga\ hra\ m’ar wa\t klei nga\ hra\ m’ar mơ\ng gưl c\ar. Mâo hdra\ mtru\n bi hria\m mnuih nga\ brua\ ti ana\n mtam c\ia\ng đru kơ du\m hdra\ brua\”.

     Kơ mgi dih mơ\ng hdra\ brua\ duh bi liê ti c\ar Kon Tum hla\k po\k mlar, kyua djo\ ho\ng klei c\ia\ng hmang mơ\ng du\m anôk brua\ duh mkra mnia blei, êngao kơ klei ga\l djo\ mơ\ng la\n ala êa juôr yan adiê, du\m klei nga\ hra\ m’ar ti c\ar a\t hla\k dja\l dưi lo\ w^t duah dla\ng bi ga\l êlưih h^n, c\ia\ng phung duh bi liê êlưih po\k nga\ hra\ brua\. Klei bhia\n bi blu\ hra\m plah wah brua\ knu\k kna ho\ng phung duh mkra mnia blei a\t hla\k c\ih mkra hluê hdra\ po\k phai h^n, k`a\m bi hmao msir mghaih du\m klei gun kpa\k mâo. Nguyễn Đình Bắc, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ Hdra\ kc\ah leh ana\n Duh bi liê c\ar Kon Tum brei thâo: “ Hmei dla\ng brua\ msir mghaih klei gun kpa\k, dleh dlan kơ phung duh bi liê jing brua\ phu\n, jing hra\m mb^t ho\ng phung duh mkra mnia blei. Gra\p gưl mâo sa hruê bi blu\ hra\m ho\ng phung duh mkra mnia blei duah [uh jih du\m klei adôk dleh dlan kơ phung duh bi liê, phung duh mkra mnia blei c\ia\ng hmao msir kơ phung duh bi liê.”

                                                                        H’Nga Êban pô mblang.