Hla\m yan kbâo thu\n 2014 – 2015 kyua du\m klei amâo mâo ga\l djo\ mơ\ng yan adiê, adiê mđia\ hlơr leh ana\n k[a\h êa hl^m hjan sui, ana kbâo hla\m kr^ng nah Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng c\ar Gia Lai đ^ jing amâo mâo siam ôh, nga\ truh klei tru\n hro\ kơ hnơ\ng mâo. Lê Va\n Bộ, dôk ti alu\ Tu\ Thủy 2, sa\ Tú An, wa\k krah An Khê brei thâo: go\ sang `u mâo êbeh 20 ha đang kbâo, tơ mse\ si du\m thu\n êlâo, hnơ\ng mâo t^ng mdu\m truh 70 tôn /1ha sna\n ara\ anei kno\ng adôk ma\ hla\m brô 50 tôn/1ha. Ho\ng ênoh kbâo ana ara\ anei adôk kno\ng 810 pra\k/1kg ho\ng kbâo mâo 9 hnơ\ng [ê` hra, sna\n 1 ha đang kbâo `u kno\ng hrui mâo êbeh 40 êkla\k pra\k. Êjai ana\n, ênoh pra\k ba bi liê, kriê dla\ng leh ana\n ai hrui koh đ^ truh 40 êkla\k pra\k leh hla\m 1 ha. Yan kbâo thu\n anei, go\ sang Lê Văn Bộ dla\ng mse\ si amâo mâo pra\k hrui w^t ôh. Lê Văn Bộ lac\:“ Thu\n anei brua\ kbâo tuôm ho\ng klei dleh dlan sna\k, yan adiê mđ^a sui hruê ana\n ana kbâo amâo mâo đ^ jing ja\k ôh, hla\k mâo adiê hjan gơ\ truh leh yan hrui koh ana\n hnơ\ng kbâo mâo thu\n anei [ia\ đuic\ kno\ng 50 tôn/1ha”.

     Amâo djo\ amâo mâo pra\k hrui w^t kyua hnơ\ng mâo kbâo tru\n hro\ đuic\ ôh, [ia\ Va\n Bộ leh ana\n lu mnuih [uôn sang pla kbâo ti wa\l krah An Khê leh ana\n du\m kdriêk t^ng nah Ngo\ c\ar Gia Lai hla\k hlơr mmơr ai tiê kyua hla\k ba c\h^ kbâo kơ sang ma\i [ê` hra Bình Định, sang ma\i anei mgo# brei tu\ ma\ [ê` hra. Lê Huy Hồng dôk ti alu\ 1, sa\ Tú An, wa\l krah An Khê, mâo êbeh 20ha kbao brei thâo: hla\k ba c\h^ kbâo kơ sang ma\i [ê` hra Bình Định, ara\ng mgo# brei `u tu\ ma\ [ê` hra ho\ng ênoh bi mlih jing 11.000pra\k/kg [ê` hra. {ia\ ênoh [ê` hra anei kno\ng c\ih ma\ hla\m hra\ m’ar đuic\, boh s^t `u ka\n mâo tu\ ma\ 1kg [ê` hra lei. C|ia\ng dưi mâo ma\ pra\k c\h^ kbâo, `u bi tu\ ư c\h^ [ê` hra ti sang ma\i mtam ho\ng ênoh kno\ng 10.900pra\k/1kg, ti gu\ h^n mka\ ho\ng ênoh tal êlâo 200 pra\k/1kg. Sna\n, gra\p tôn `u luc\ he\ 200.000 pra\k leh ana\n gra\p ha kbâo luc\ truh gia\m 1 êkla\k pra\k. Lê Huy Hồng hlơr ai tiê lac\:“ Koh kbâo ba kơ sang ma\i [ê` hra Bình Định, hla\k ma\ pra\k sang ma\i amâo mâo tla ho\ng pra\k ôh, [ia\ mgo# hmei ma\ [ê` hra, leh ma\ [ê` hra hlo\ng ba c\h^ ti ana\n mtam mơh amâo mâo brei ba c\h^ kơ anôk mka\n ôh, kơia ti [a\ng jang sang ma\i jing ma\ pra\k mtam. Thu\n anei ho\ng kâo jing sa yan kbâo ph^”.

     Mb^t ana\n klei hlơr ai tiê Thiều Kim Chung, Khua dla\ng Hợp tác xã Minh Chung, bi ala kơ 35 go\ sang ho\ng 250 ha kbâo ti alu\ 4, sa\ An Thành, kdriêk Đak Pơ, c\ar Gia Lai lac\:“ Knhal tuc\ di`u tla ho\ng [ê` hra, mgo# mnuih [uôn sang gơ\. Di`u brei kơ pô t^ng ho\ng ênoh 11.100 pra\k, leh ana\n di`u bi hgu\m ho\ng lo\ blei w^t ho\ng ênoh 10.900 pra\k/kg. Ara\ anei knhal tuc\ mnuih [uôn sang gơ\ tu\ klei  klei luc\ liê hlei lo\ tu\”.

     Du\m pluh êbâo mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti du\m kdriêk nah Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng c\ar Gia Lai kno\ng dôk c\ang guôn kơ phu\n hrui pra\k sa ana\n jing mơ\ng ana kbâo. Mnuih [uôn sang hla\m kr^ng ba c\h^ kbâo kơ 3 sang ma\i [ê` hra jing Sang ma\i [ê` hra Ana Khê, Sang ma\i mkra mjing [ê` hra Ayun Pa leh ana\n sang ma\i [ê` hra Bình Định. {ia\ klei ba c\h^ kbâo mgo# brei tu\ ma\ [ê` hra kno\ng mâo ho\ng du\m go\ êsei c\h^ kbâo kơ Sang ma\i [ê` hra Bình Định. Mmông anei dơ\ng truh Tit, c\ia\ng kơ mâo pra\k yua kơ klei hd^p mda leh ana\n yua kơ Tit, lu go\ êsei mnuih [uôn sang rua\ ai tiê tu\ klei luc\ liê. Hla\k blei kbâo sang ma\i lac\ amâo mâo pra\k tla kơ mnuih [uôn sang, [ia\ kno\ng c\ia\ng mnuih [uôn sang tu\ klei luc\ liê, ma\ [ê` hra leh ana\n hlo\ng lo\ c\h^ mtam sna\n dưi tla pra\k, lu go\ êsei mnuih [uôn sang mâo klei đing kơ klei nga\ mdêc\ mdar ti ana\p mta, duah klei tu\ mơ\ng du\m c\ô mnuih. Phạm Ngọc Niên dôk ti alu\ 2, sa\ Tú An, wal krah An Khê mâo klei akâo snei:“ Thu\n anei tuôm ho\ng klei dleh dlan lu h^n, kâo akâo ho\ng Knu\k kna đru brei si be\ nga\ c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang dul [ia\ klei knap, dla\ng mse\ si thu\n anei ana\n mnuih [uôn sang knap m`ai êdi kyua klei c\h^ kbâo mlih ma\ ho\ng [ê` hra”.

     Dua yan kbâo gia\m anei, sang ma\i [ê` hra Bình Định khăng amâo c\ia\ng t^ng tla ôh pra\k blei kbâo mơ\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma nga\ kơ du\m êbâo c\ô mnuih ti du\m kdriêk t^ng kơ nah Ngo\ c\ar Gai lai bi nao kơ anôk brua\ sang ma\i kdriêk Tây Sơn, c\ar Bình Định c\ia\ng jua\ nư. Boh klei anei sui hla\m du\m mlan, nga\ truh klei amâo mao h^t hla\m alu\ wa\l. Leh brua\ knu\k kna alu\ wa\l 2 c\ar Bình Định leh ana\n Gia Lai bi nga\ brua\ knua\ sna\n kơh boh klei dưi msir mkra. Yan kbâo thu\n anei, sang ma\i anei lo\ dơ\ng mâo brua\ nga\ mdê nga\ luc\ liê kơ mnuih [uôn sang, [ia\ ka [uh mâo brua\ knu\k kna leh ana\n du\m brua\ djo\ tuôm đru mgang brei klei tu\ dưi kơ mnuih [uôn sang pla kbâo.

      Thu\n anei, ênha\ pla kbâo ti kr^ng wa\l nah Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng c\ar Gia Lai mâo êbeh 38 êbâo ha, đ^ 10 bliư\ mka\ ho\ng thu\n 1999 – 2000. Kbâo hla\k [rư\ jing ana pla phu\n. {ia\ tơ amâo dưi msir ôh klei êdu awa\t, amâo dưi la\m lui ôh du\m klei amâo mâo ja\k hla\m klei bi mje\ hgu\m plah wah sang ma\i ho\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, sna\n brua\ bi hgu\m duh mkra anei sra\ng kruh rai. Wa\t mnuih pla kbâo leh ana\n du\m Anôk brua\ mkra mjing [ê` hra sra\ng amâo mâo dưi dôk nao ôh s^t klei kuôl ka\ blei mnia êngiê (FTA) mâo klei tu\ yua, sang c\ơ mnia [ê` hra po\k [a\ng bha\, lui bi mhro\ pra\k jia kơ kbâo [ê` hra mơ\ng du\m ala c\ar.

                                                                                                BTV: H’Nga.