VOV4.Êđê - Êlâo kơ Việt  Nam mu\t hla\m êpul TPP, kla\ klơ\ng jing mơ\ng thu\n 2015 truh kơ ara\ anei, du\m c\ar Dap Kngư drông leh sa gưl  hriê duh bi liê pioh rông êmô, ho\ng ênoh pra\k nga\ hla\m hra\ m’ar truh du\m pluh êklai pra\k. Klei anei [ua\n kơ ênoh duh mkra pro\ng leh ana\n mjing klei ga\l mko\ mkra sa hdra\ brua\ nga\ lo\ hma rông mnơ\ng bi knar plah wah brua\ pla mjing ho\ng rông mnơ\ng. {ia\ gưl hriê duh bi liê mrâo a\t ba hriê mơh du\m klei dôk hyưt, kyua dja\p hdra\ bi c\ia\ng  mơ\ng du\m êbâo ha truh du\m pluh êbâo ha la\n, ma\ mơ\ng la\n dliê amâo dah la\n mơ\ng mnuih [uôn sang hla\k dôk ba yua, nga\ bi ru\ng răng kơ yang [uôn leh ana\n la\n êa wa\l hd^p mda.

       Klei hyưt a\t mâo mơ\ng boh s^t leh [uh hla\k lu hdra\ brua\ nga\ lo\ hma rông mnơ\ng bi kluh hriê duh bi liê kơ Dap Kngư wưng gia\m anei amâo mâo klei tu\ jing ôh, ba klei truh pro\ng. Ho\ng boh klei snei, êpul c\ih klei mrâo mơ\ng Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam mâo du\m klei c\ih: “ Klei hyưt mơ\ng du\m hdra\ brua\ rông mnơ\ng êbâo êklai pra\k ti kr^ng Dap Kngư”

     Krah yan bhang adiê mđia\ hlơr ktang êdi mơ\ng êbeh êtuh thu\n êgao, sa êa mtah mda lia\ lia luôm jih sa kr^ng la\n pro\ng mơ\ng kdriêk Mang Yang, ]ar Gia Lai. Mplua\ mb^t ho\ng êa mtah mda ana\n jing du\m hdra\ brua\ nga\ mkra ho\ng tôl, msei hjei ppro\ng, mđia\ mtrang nga\ kmhal ala\ mta amâo dưi [uh kla\ ôh. Êa mtah mda ana\n amâo mâo djo\ mơ\ng ana kphê amâo dah kbâo, ktơr, hbei [lang ôh [ia\dah jing rơ\k. Du\m hdra\ brua\ ho\ng tôl msei hjei dưi ru\ mkra ana\n jing war rông êmô. Ana\n jing Đang war rông êmô mrâo dưi ru\ mkra mơ\ng Knơ\ng brua\ Cổ phần rông mnơ\ng ]ar Gia Lai, hla\m Êpul group Hoàng Anh Gia Lai. Lê Đình Vũ, khua dla\ng Knơ\ng brua\ brei thâo: Du\m Đang war rông êmô ma\ êa ksâo, ma\ kđeh anei jing pro\ng h^n êdi ti kr^ng Ngo\ dhu\ng Châu Á. “ Hdra\ k]ah mơ\ng pô jing mđ^ kyar brua\ rông êmô ma\ êa ksâo hla\m brô 100 êbâo drei. Bi êmô ma\ kđeh sna\n ara\ anei mâo hla\m brô 80 êbâo drei leh ana\n hdra\ k]ah kơ êdei ana\p sra\ng đ^ truh100 êbâo drei tui hluê ho\ng klei tu\ brua\ knua\”.

                   Kdra\n ta] rơ\k rông êmô Hoàng Anh Gia Lai.

     Êngao kơ du\m War anôk rông êmô ti kdriêk Mang Yang, Êpul group Hoàng Anh Gia Lai lo\ mâo 4 anôk rông êmô mka\n, rah rưng hla\m kluôm ]ar. Hluê si phung khua kia\ kriê Êpul group, du\m War anôk rông êmô bi ba yua du\m hdra\ kdra\p rông, ma\ êa ksâo, mkra mjing êa ksâo hluê si hdra\ kdra\p mrâo mrang. Mjeh êmô rông, djuê mjeh rơ\k a\t jing du\m mta djuê mjeh ja\k êdi mơh. Hla\m ana\n, rơ\k ba pla dưi mâo truh 500 ton/ha/thu\n; êmô ma\ kđeh dưi mâo truh 500kg/drei; êmô ma\ êa ksâo dưi mâo truh 30 lit/drei/hruê, đ^ êgao h^n mka\ ho\ng du\m anôk brua\ êa ksâo ara\ anei mse\ si Vinamilk leh ana\n TH True milk. Dương Ngọc Thành, K’ia\ng khua knơ\ng brua\, Knơ\ng brua\ rông mnơ\ng – mdrao mnơ\ng rông ]ar Gia Lai la] snei, klei đru mguôp mơ\ng du\m anôk brua\ rông êmô jing na\ng tu\ yap êdi. “ Klei đru mguôp mơ\ng du\m anôk brua\ leh ana\n Knơ\ng brua\ Cổ phần rông mnơ\ng ]ar Gia Lai hla\m brua\ đ^ng adriêk asei mlei leh ana\n hnơ\ng tu\ ja\k  mơ\ng êpul êmô jing na\ng tu\ yap êdi. Klei đru mguôp mơ\ng di`u nga\ bi mđ^ leh boh ktro\ mơ\ng êmô, kah knar ara\ anei mâo truh 350 kg leh. Kah knar boh ktro\ leh ana\n hnơ\ng tu\ ja\k đ^ s’a^”.

     A|t ti ]ar GiaLai, sa anôk rông êmô mka\n a\t pral bi ru\ mkra ho\ng klei bi kngar mơ\ng mnuih [uôn sang leh ana\n brua\ knu\k kna alu\ wa\l, ana\n jing anôk rông êmô mơ\ng êpul group Đức Long Gia Lai  ru\ mkra ti kr^ng la\n tu\l leh bi mlih, [ia\ amâo lo\ pla ana k’su ôh, ti sa\ Ia Le, kdriêk }ư\ Pưh. Ana k’su amâo mâo ba w^t  pra\k mse\ si klei c\ia\ng ôh, ara\ anei êmô ma\ êa ksâo yơh jing anôk jưh knang.  Kyua ana\n, kha\ mrâo mphu\n ]o# nga\ brua\ leh ana\n dôk ti sa\ Ia Lâu, kdriêk }ư\ Pro\ng, kbưi ho\ng anôk rông êmô Đức Long Gia Lai, mnuih [uôn sang Ngô Văn Lập a\t thâo kla\ leh ana\n bo\ ho\ng klei ]ang hmang êdi kơ hdra\ brua\ anei:“ Anôk rông êmô anei mơ\ng Đức Long mâo klei ]ang hmang êdi. Ti ana\p jing di`u bi k[^n ho\ng mnuih [uôn sang, [ua\n sra\ng duh bi liê kơ mnuih [uôn sang pla ktơr, s^t truh mmông ktơr da\ng prue# jing hrui ma\ yơh, di`u sra\ng blei wa\t hla, wa\t ana leh anaưn boh ktơr mtam. Wưng pla dja\l h^n, mse\ si kâo pla aguah tlam truh 90 hruê kơh hrui ma\, sna\n ara\ anei kno\ng 70 hruê đui], [ia\ ênoh ]h^ yuôm h^n hla\m brô 15 êkla\k pra\k/ha. Êlâo adih, êlan klông kdlu\t kdla\t, [ia\ ara\ anei di`u mkra mđ^ jing êlan êga, kpa\ hia\r nao truh kơ anôk rông êmô”.

      Êngao kơ Gia Lai, 3 ]ar mka\n ti Dap kngư jing Daklak, Daknông leh ana\n Lâm Đồng mâo s’a^ du\m anôk brua\ akâo nga\ mkra du\m hdra\ brua\ p’pro\ng hla\m brua\ rông êmô; amâo mâo ôh ]ar mâo klei [ua\n rơ\\ng kơ ênoh bi liê ti gu\ 10 êbâo êklai pra\k. Bi ti ]ar Daklak, du\m hdra\ brua\ mâo ênoh bi liê đ^ h^n truh êbeh 20 êbâo êklai pra\k. Brua\ rông êmô nga\ tluh tlui` êdi tơl du\m anôk brua\ thơ\ng kơ brua\ mkra mjing mnơ\ng ho\ng kyâo leh ana\n pla kyâo dliê mse\ si Êpul group Kỹ nghệ kyâo Trường Thành a\t bi po\k nga\ hdra\ brua\ rông êmô truh 4.500 êklai pra\k.  Aduôn Trương Thị Khánh Hoà, K’ia\ng khua anôk brua\ Cổ phần Lo\ hma dliê kmrơ\ng Trường Thành, Êpul group Kỹ nghệ kyâo Trường Thành brei thâo: “ Trường Thành hluê nga\ hdra\ brua\ ti Daknông sna\n hdra\ brua\ êlâo kơ hluê nga\  truh 9 êbâo êklai pra\k. Hdra\ brua\ anei bi mjing sa dăng  ênoh pra\k sra\ng mâo ba w^t kơ c\ar, iêu m[^n lu mnuih [uôn sang leh ana\n anôk brua\ hla\m ]ar nao hgu\m. Kyua brua\ nga\ hra\ m’ar mơ\ng ]ar dleh dlan đei, êpul hgu\m kia\ kriê anôk brua\ anei bi mkla\ bi hro\ hnơ\ng nga\ mkra hdra\ brua\ adôk 4.500 êklai pra\k [ia\ a\t lui krơ\ng sna\n du\m klei tu\ leh k]ah mtru\n leh hla\m hdra\ brua\ anei”.

Êmô rông mơ\ng Hoàng Anh Gia Lai.

      Klei c\ang hmang kơ du\m hdra\ brua\ rông êmô pral lar ruh wa\t ho\ng phung nga\ hdra\ brua\ Sang hra\ m’ar – mtô bi hria\m. Tiến sĩ Trương Tấn Khanh, K’ia\ng khua anôk hria\m brua\  rông mnơ\ng – mdrao mgu\n mnơ\ng rông, Sang hra\ Đại học Tây Nguyên brei thâo: Kno\ng hja\n brua\ Êpul group Hoàng Anh Gia Lai  ruah ma\ kỹ sư nga\ brua\ rông mnơ\ng leh ana\n aê mdrao kơ mnơ\ng rông nga\ leh anôk mtô bi hria\m brua\ anei “ k[ah mnuih ”. Anôk brua\ a\t kyua mâo klei c\ia\ng pro\ng kơ mnuih nga\ brua\ mơ\ng du\m hdra\ brua\ anei tlaih leh mơ\ng klei dleh dlan, jhuang nao hla\m ênuk gưl mrâo bo\ ho\ng klei c\ang hmang. “ Êlâo ho\ng anei mâo 6-7 thu\n, brua\ rông mnơ\ng leh rue# hria\m amâo mâo brua\ ma\ ôh, nga\ kơ lu mnuih amâo ]ia\ng hria\m. Mâo đa ta\p năng  hla\m 2, 3 thu\n amâo mâo ma\ ôh mnuih nao mu\t hria\m brua\ anei kyua hđeh hria\m hra\ amâo mâo nao bi lông ôh. {ia\ du\m thu\n ho\ng anei klei c\ia\ng kơ mnuih nga\ brua\ lo\ đ^ kyar, du\m anôk brua\ ppro\ng ara\ng đ^ kyar. Thu\n dih thu\n anei ruah ma\ hđeh hria\m truh êtuh ]ô. Êlâo adih sang hra\ hlo\ng ma\ pua\ng mtru\n tal êlâo,bi thu\n anei ma\ pua\ng đ^ h^n kơ pua\ng mtru\n tal êlâo ana\n”.\

    A|t hluê si Tiến sĩ Trương Tấn Khanh, hnơ\ng pral leh ana\n klei tu\ ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ rông mnơ\ng ti Việt Nam jing ja\k êdi, ja\k h^n mka\ ho\ng Thái Lan, Philippines leh ana\n Indonesia. Brua\ mjing hnơ\ng mâo, hnơ\ng tu\ ja\k ho\ng brua\ rông mnơ\ng Việt Nam jing amâo mâo klei jnei dih ôh” - `u m`a\ kla\: Kyua ana\n, brua\ ông êmô ti kr^ng Dap kngư la] hja\n leh ana\n ti Việt Nam la] kluôm mâo lu klei ga\l tu\ jing. Kno\ng mâo 2 mta klei phung kia\ kriê c\ia\ng bi t^ng dla\ng ana\n jing klei hma\i truh kơ yang [uôn leh ana\n la\n êa wa\l hd^p mda sra\ng mâo: “ La\n ti du\m kr^ng nga\ hdra\ brua\ sra\ng bi mu\t hla\m du\m anôk brua\. 10 êbâo drei êmô sna\n ]ia\ng 1 êbâo ha leh ana\n la\n ti anôk anei đ^ lu, sna\n anôk mka\n sra\ng [ia\ he\, hma\i truh kơ klei hd^p mda mnuih [uôn sang riêng gah. {ia\ s^t gơ\ Knu\k kna, phung nga\ brua\ kia\ kriê sra\ng mđing dla\ng kơ brua\ ana\n. Hma\i djo\ tal 2 jing kơ la\n êa wa\l hd^p mda. Ti du\m anôk rông p’pro\ng hla\k dôk mâo klei hma\i djo\  kơ la\n êa wa\l hd^p mda, kyua ana\n mơ\ng phu\n mko\ mjing tal êlâo mtam c\ia\ng bi mđing dla\ng klei kơ la\n êa wa\l hd^p mda.

                                                           H’Nê] pô ]ih hlo\ng ra\k.