Mường Và jing sa kr^ng taih kbưi mơ\ng kdriêk Sốp Cộp, c\ar Sơn La. Hla\m du\m thu\n êlâo, sa\ adôk truh 60% phung amai adei amâo thâo ôh boh hra\; klei hđeh hria\m hra\ lui sang hra\ a\t adôk mâo nnao. Knua\ druh, l^ng khan mơ\ng Êpul duh mkra brua\ l^ng khan 326 – Knơ\ng g^t gai khan c\ar Sơn la mb^t ho\ng êpul thâo hra\ m’ar hla\k ai ba ana\p pral thâo bi hgu\m ho\ng alu\ wa\l po\k du\m adu\ bi hria\m la\m klei amâo mâo thâo hra\ m’ar kơ gia\m 100 c\ô amai adei kơ du\m gưl thu\n; po\k lu adu\ bi hria\m mbo\ klei thâo kơ phung hđeh hria\m hra\ hla\m yan mdei pro\ng; mtô mblang iêo lac\ mtru\t mjhar phung hđeh lui sang hra\ leh ana\n dôk hla\m thu\n nao sang hra\. Truh kơ ara\ anei, 100% amai adei mniê hla\m sa\ thâo dla\ng hra\, thâo c\ih, thâo t^ng yap, klei hđeh hria\m hra\ lui sang hra\ amâo lo\ mâo ôh. Amai Quàng Thị Yên dôk ti [uôn Hin Kap, sa\ Mường Và, kdriêk Sốp Cộp c\ar Sơn la lac\:“ Êlâo adih amâo thâo c\ih amâo thâo dla\ng boh hra\ ôh, mơ\ng hla\k mâo phung thao hra\ m’ar hla\k ai ba ana\p hriê kơ anei po\k adu\ bi hria\m la\m klei amâo thâo hra\, ana\n mnuih [uôn sang [uôn Hin Kap thâo dla\ng hra\, thâo c\ih leh ana\n nao kơ sang c\ơ thâo t^ng leh. Hmei lac\ ja\k kơ phung knua\ druh, l^ng khan leh ana\n phung hla\k ai ba ana\p lu êdi”.

     Wa\l duh mkra khan Sông Mã mao êla knông la\n sia\ knông ho\ng ala c\ar mah jia\ng Lao, mâo lar êngu\m mnuih [uôn sang djuê [ia\, klei hd^p mda mnuih [uôn sang adôk lu klei dleh dlan, klei mnuih [uôn sang hiu dôk duah kpư\ [ơ\ng si c\ia\ng, klei bi mtô klei đa\o, ha\n knô\ng la\n soh ho\ng hdra\ bhia\n, lo\ ba pla ana ha\t drao phiện a\t dôk hu\i lo\ bluh mâo. C|ia\ng kơ mnuih [uôn sang thâo săng, đa\o knang hluê nga\, gra\p c\ô phung nga\ brua\ ba ana\p hla\k ai thâo hra\ m’ar jing mse\ si sa c\ô khan Awa Hô, amâo dhuan ai kyua klei dleh dlan sua\i êma\n, hruê mlam hra\m mb^t ho\ng mnuih [uôn sang dôk mb^t, hua\ [ơ\ng mb^t, nga\ brua\ mb^t, leh ana\n blu\ klei blu\ mnuih [uôn sang ti anei. Trần Khánh Duy hla\k ai ba ana\p thâo hra\ m’ar, [uôn sang ti Cẩm Khê, c\ar Phú Thọ lac\:“ Hmei thâo săng kla\ brua\ djo\ jao kơ pô. Nao duah dla\ng, c\ih mkra hdra\ djo\ ho\ng boh klei s^t êdi, djo\ guôp ho\ng klei c\ia\ng mơ\ng gra\p alu\ wa\l. Bi hgu\m tliêr kja\p ho\ng du\m gưl brua\ Đảng, brua\ knu\k kna, bohnik ho\ng brua\ mtru\t mjhar nga\ lo\ hma, rông mnơ\ng, brua\ mdrao mnơ\ng rông du\m sa\, [uôn. Duah mđing dla\ng hra\ m’ar ktrâo ata\t djo\ tuôm kơ brua\ mđ^ kyar duh mkra, ba yua hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang kơ brua\ pla mjing, rông mnơ\ng. Mb^t ana\n bi mđ^ lar tuc\ hnơ\ng klei thâo pral m^n mjing mơ\ng thu\n hla\k ai, jho\ng m^n jho\ng nga\. Kmla\n ai tiê mtru\n du\m hdra\ nga\. Hla\m klei hluê nga\ bi djo\ sia\ suôr ho\ng boh klei s^t êdi ti alu\ wa\l”.

     Mơ\ng thu\n 2010 truh kơ ara\ anei, mơ\ng 2 gưl ruah ma\, êpul duh mkra l^ng khan 326 mâo leh 70 c\ô hla\k ai ba ana\p leh rue# hria\m Địa học, Cao Đẳng, Trung học chuyên nghiệp hriê nga\ brua\ ti wa\l duh mkra l^ng khan.

     Kno\ng hla\m 2 thu\n mơ\ng thu\n 2012 – 2014 phung hla\k ai ba ana\p thâo hra\ m’ar a\t bi hgu\m leh tliêr kja\p ho\ng brua\ knu\k kna alu\ wa\l du\m sa\, [uôn mtô mblang kơ gia\m 10 .000 gưl mnuih [uôn sang kơ klei bi mlih klei m^n duh [ơ\ng, ba yua du\m hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ rông mnơ\ng. Mơ\ng ana\n. bi mko\ mjing leh mâo 30 gru hmô pla mjing rông mnơ\ng mao klei tu\, hnơ\ng boh mnga mâo đ^ h^n mka\ ho\ng hdra\ pla mjing rông mnơ\ng mơ\ng pô êlao adih, đru mguôp nga\ bi mhro\ ênoh go\ êsei [un knap hla\m alu\ wa\l gra\p thu\n mâo mơ\ng 4 – 5%. Du\m êpul ba ana\p a\t đru mguôp ai lo\ w^t mkra bi ja\k, nga\ mrâo gia\m 30km êlan mlir [uôn, 25km mbông mnuôr mđoh êa, lo\ mkra lu boh sang  mnuih [uôn sang leh jhat. Gơ\ mse\ ho\ng adiê hjan ana\n hjan nnao a\t gơ\ hram mơh, mơ\ng brua\ nga\ s^t em^t klei mtô mblang iêo lac\ mơ\ng knua\ druh, l^ng khan leh ana\n êpul ba ana\p, mnuih [uôn sang amâo mâo lo\ hmư\ đa\o ôh du\m asa\p phung jhta duah mplư mlur; dôk dơ\ng [ơ\ng hua\ doh ja\k, thâo mgang kdơ\ng ho\ng klei rua\ tưp, hluê nga\ hdra\ mtru\n [a\ kkiêng anak [ia\; hluê nga\ brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang knông la\n. Thiếu tướng Ngô Văn Hùng, k’ia\ng khua g^t gai khan kr^ng 2 [uh lac\:“ Mơ\ng klei ktuê hluê dla\ng nnao ho\ng du\m êpul duh mkra khan, anei jing êpul mâo ai hla\k, mâo klei thâo, mâo ai tiê đua klam pro\ng, nga\ rue# leh ja\k brua\ djo\ jao. S^t mđ^ hdra\ brua\ nga\ phung hla\k ai ba ana\p a\t mđ^ ba mơh mnuih kơ êpul duh mkra l^ng khan, đru kơ anôk brua\ mđ^ ba du\m êpul nga\ brua\ c\ia\ng bi mtô mblang kơ mnuih [uôn sang”.

      Mjưh rue# 2 gưl ruah ma\ ho\ng du\m klei đru mguôp s^t êm^t mơ\ng êpul hla\k ai thâo hra\ m’ar ba ana\p, gưl 3 mơ\ng thu\n 2014 – 2016, anôk brua\ lo\ dơ\ng tu\ drông 35 c\ôba ana\p hriê nga\ brua\ ti kr^ng knông la\n anei. Ho\ng ai hla\k, phung hla\k ai thao hra\ m’ar ho\ng ao êa mtah ba ana\p lo\ mb^t ho\ng 3 brua\ hra\m mb^t, 4 brua\ hlo\ng dôk bi hgu\m mguôp ho\ng mnuih [uôn sang du\m djuê ana mko\ mkra kr^ng knông la\n [uôn sang trei mđao. Klei c\ang hmang năng djo\ mơ\ng digơ\ jing leh mjưh rue# du\m gưl nao nga\ brua\ ba ana\p dưi mâo da\p brei brua\ ma\, c\ia\ng dôk nga\ brua\ sui thu\n kơ alu\ wa\l, jing tur knơ\ng năng kơ du\m brua\ djo\ tuôm mđing dla\ng brei.

                        H’Nga mblang, răk dlăng.