VOV4.Êđê - Sa\ Êa Tul, kdriêk }ư\ Mgar, ]ar Dak Lak mâo êbeh 2.000 go\ êsei dôk hd^p ti 12 alu\, [uôn hla\m ana\n mnuih djuê ana Êđê mâo truh 98%. Du\m thu\n êgao, hdra\ brua\ msir klei ư\ êpa bi mhro\ klei [un knap tinei bi mđ^ lar leh klei tu\ dưn ho\ng gru bi hmô pla ana tu\ yuôm mguôp ho\ng klei mđ^ kyar brua\ rông mnơ\ng. Kno\ng hja\n thu\n 2014, sa\ Êa Tul mâo leh 80 go\ êsei tlaih mơ\ng [un, ba ênoh go\ êsei [un mơ\ng sa\ hro\ adôk 9%. Êpul hgu\m mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma sa\ Êa Tul g^r ktưn đru kơ mnuih [uôn sang ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hla\m gru bi hmô pla mjing, rông mnơ\ng ]ia\ng ba w^t klei tu\ hla\m brua\ duh mkra. Kyua ana\n, mâo lu go\ êsei mnuih [uôn sang tlaih mơ\ng [un, kpưn đ^ kơ sah mdro\ng.                                 

          Y Đhiăm Ayun ti [uôn Tu brei thâo êlâo dih klei hd^p mda go\ êsei `u dleh dlan, k[ah wư êdi, [ia\ ara\ anei grăp thu\n go\ êsei `u mâo hrui w^t truh 250 êklăk prăk mơ\ng 3 ha đang kphê leh ana\n rông 30 drei u\n mă kđeh, klei hd^p mda go\ êsei dưi bi mlih leh. Y Đhiăm Ayun la]: “ Mơ\ng êlâo kơ thu\n 2006 go\ êsei kâo dleh dlan êdi, thu\n 2008 go\ êsei dưi tlaih kơ klei [un [in, mơ\ng 4 – 5 thu\n ho\ng anei hrui w^t yap du\m  mâo 250 êklăk prăk / 1 thu\n mơ\ng bruă pla mjing, rông mnơ\ng. Dưi mâo mse\ s’nei kyua mâo êpul hgu\m mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să mko\ mjing du\m gưl mtô bi hriăm kơ brua\ mơ\ng 2 truh kơ 3 bliư\ grăp thu\n, jih ai tiê đru go\ êsei kâo ba yua kdrăp, hdră nga\ brua\ mrâo mrang hlăm bruă rông mnơ\ng, pla mjing”.

            Y Wư` Ayun ti [uôn Sah A, să Êa Tul  ăt jing 1 gru mnga] êdah kdlưn hlăm bruă msir klei ư\ êpa bi mhro\ klei [un knap. Êlâo dih, go\ êsei kno\ng mâo 1 ha lăn pla kphê, dăl thu\n bhang k[ah wư kyua k’kiêng anak êngu\m. Đang kphê kyua amâo mâo ba yua kdrăp, hdră nga\ brua\ mrâo mrang,ânăn boh mnga amâo mâo đ^ ôh. Mơ\ng leh hluê ngă du\m hdră bruă bi trông mtru\t mjhar mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mơ\ng Êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma mko\ mjing, gơ\ thâo săng leh ana\n thâo ba yua kdrăp, hdră nga\ brua\ mrâo mrang hlăm bruă kriê dlăng kphê. Ho\ng hdră bruă mă mnơ\ng pla [ia\ hruê rông mnơ\ng pla sui hruê, mơ\ng 1 ha kphê tal êlâo, truh kơ ara\ anei, go\ êsei `u mâo leh 7 ha đang kphê leh ana\n 20 ha đang ksu, mâo hrui w^t êbeh 2 êklai prăk hlăm 1 thu\n. Y Wư` Ayun la]: “ Êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să đru kâo kơ hdră mnê] pla kphê, ksu. Ngă bruă hluê hdră mnê] mrâo mrang mơ\ng knu\k kna, mâo mnuih rông êmô, rông u\n. Ktrâo la] mtô mblang kơ mnuih [uôn sang ngă bruă djo\ hdră mnê] mrâo mrang leh mâo hriăm, dưm hbâo, khăt adhan djo\ hdră srăng mâo boh mnga đ^ h^n. Kâo đru du\m go\ êsei amâo mâo lăn pla mjing, brei kơ digơ\ u\n pioh rông, êdeh p’phu\t, đru anak aneh nao sang hră, mjing brei brua\ ma\ kơ 10 ]ô mnuih riêk ma\ ktăk ksu, 10 ]ô kriê dlăng leh ana\n pe\ kphê kơ kâo”.

            Hlăm du\m thu\n êgao, mb^t ho\ng klei mđing dlăng mơ\ng knu\k kna, klei đru mơ\ng êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să đru leh kơ mnuih [uôn sang Êđê ti să Êa Tul mđ^ lar du\m klei găl leh mâo mơ\ng alu\ wa\l đ^ kyar h’^t kjăp ho\ng êbeh 4 êbâo 500 ha đang kphê, êbeh 4 êbâo ha đang ksu, 60 ha đang k`ul, êbeh 30 ha lo\. Boh nik gơ\ mâo lu go\ êsei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma Êđê tlaih leh kơ klei [un [in, kpưn đ^ hriê kơ sah mdro\ng. Thu\n 2011 ênoh go\ êsei [un kluôm să truh êbeh 30%, thu\n 2014 tru\n adôk 9%. Kno\ng thu\n 2014 kluôm să mâo êbeh 80 go\ êsei tlaih kơ [un [in. Să mâo giăm 1 êbâo 500 go\ êsei mu\t hlăm êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma duh mkra mnia mblei thâo mbruă, klei anei êlâo dih ka tuôm mâo ôh.

            Tơdah mse\ si êlâo dih, phu\n agha ba truh klei [un [in dleh knap mơ\ng lu go\ êsei mnuih Êđê ti să Êa Tul kyua mơ\ng klei bhiăn buh pla ka djo\ guôp, k[ah klei duh bi liê kơ bruă knua\ mse\ si kơ prăk kăk. Bi ara\ anei, Êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să Êa Tul hluê ngă lu hdră bruă đru brei, mtru\t mjhar mnuih hla\m êpul hnê] ho\ng klei brei c\an pra\k, brei djuê mjeh, bi mtô hria\m klei thâo yua kdrăp, hdră ngă bruă mrâo mrang, hluê ngă jăk du\m gru hmô bi mlih mnơ\ng pla, mnơ\ng rông ba w^t boh tu\ dưn đ^. Y Krua Ktla, k’iăng khua Êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să brei thâo: “ Klei dưi tlaih kơ klei [un [in 1 kdrêc\ jing kyua Êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să iêo lac\ mtru\t mjhar, mtô mblang kơ mnuih [uôn sang thâo săng kơ kdrăp, hdră ngă bruă mrâo mrang, anăn lu mnuih [uôn sang tlaih leh kơ [un [in. Să mguôp mb^t ho\ng lu phung thơ\ng kơ bruă ]ia\ng ktrâo la] kơ mnuih [uôn sang hluê ngă. Ana\p anei Êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma srăng po\k adu\  mtô bi hria\m mtru\t mjhar ]ia\ng mnuih [uôn sang thâo ba yua kdrăp, hdră ngă bruă mrâo mrang, ktrâo la] hdră rông mnơ\ng, bi mlih mnơ\ng pla, ktrâo la] kơ djăp go\ êsei”.

            T^ng dlăng kơ klei dưi tlaih [un [in mơ\ng mnuih Êđê ti să Êa Tul, Y’ Đức Ayun, K’iăng khua Knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Êa Tul brei thâo: du\m go\ êsei [un hlăm să mâo tu\ mă leh klei đru mơ\ng êpul hgu\m brua\ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma să hlăm bruă ba yua kdrăp, hdră ngă bruă mrâo mrang, mko\ mjing du\m gru hmô pla mjing, rông mnơ\ng ]ia\ng mâo boh mnga hrui w^t đ^ h^n. Y Đức Ayun brei thâo: “ Ako\ wưng thu\n 2011 – 2015 să Êa Tul mâo 620 go\ êsei [un, ara\ anei adôk 180 go\ êsei [un. Să hluê ngă leh du\m gru hmô rông mnơ\ng leh ana\n lu gru hmô mkăn hluê ngă lu êdi hlăm să Êa Tul. Leh kơnăn ăt po\k lu adu\ mtô bi hriăm brua\ ba yua kdrăp, hdră ngă bruă mrâo mrang kơ mnuih [uôn sang hlăm bruă rông mnơ\ng, pla mjing leh ana\n lu gru hmô duh mkra mkan đa. Tal 3 mjing klei găl kơ mnuih [uôn sang mâo ]an prăk mơ\ng knơ\ng prăk đru dlăng ba yang [uôn, ]ia\ng mnuih [uôn sang mâo prăk yua kơ brua\ tlaih mơ\ng [un”.

            Să Êa Tul mâo lu gru hmô duh mkra mnia mblei thâo mbruă, klei hd^p mda mơ\ng mnuih [uôn sang Êđê ti du\m boh [uôn [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar h^n. Să hlăk ktưn truh jih thu\n 2015 ênoh go\ êsei [un kluôm să adôk kno\ng 7% ]ia\ng hluê ngă tu\ jing Hdră bruă mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo.

                                                                                    H’Nga pô ]ih mkra.