VOV4.Êđê- Lu phung êdam êra hlăm Êpul hgu\m bruă ti wa\l krah Liên Nghĩa, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng g^r ktưn kpưn đ^ kơ mdro\ng hlăm [uôn sang pô. Kah knar grăp mlan Êpul hgu\m bruă êdam êra anei mkăp kơ anôk ba ]h^ êbeh 3 êtuh ton djam mtam du\m mta ho\ng prăk hrui w^t du\m pluh êklăk prăk kơ grăp ]ô mnuih hlăm êpul.

Leh rue# ngă kahan w^t kơ [uôn sang, ayo\ng Lưu Lập Đức ti wa\l krah Liên Nghĩa, kdriêk Đức Trọng, ]ar Lâm Đồng amâo nao kơ [uôn pro\ng duah bruă mă [ia\dah g^r ktưn mphu\n k]o# bruă mă ti [uôn sang. Ayo\ng Đức yăl dliê, tal êlâo kyua amâo mâo prăk kăk, hdră duh mkra sơnăn êbeh 1 ha lăn pla djam, kphê ăt kno\ng djăp [ơ\ng huă đui]. Du\m wưng djam mtam ênoh tru\n, phung ghan mnia amâo mâo hrui blei sơnăn mâo lu klei dleh dlan. Ayo\ng Đức g^r ktưn bi mlih ba pla du\m mta djam mtam djo\ si klei [ua\n rơ\ng doh – êđăp ênang. Kyua ana\n, du\m mâo djam mtam pla mjing hlo\ng ba ]h^ jih tăp năn mơh, mâo ênoh hrui w^t du\m du\m êtuh êklăk prăk hlăm grăp thu\n. Ayo\ng Đức lo\ hdơr w^t du\m klei dleh dlan hlăk mphu\n k]o# bruă mă:

“Mâo lu klei dleh dlan, tal 1 jing anôk ba ]h^ djam, tal 2 jing prăk kăk, kyua dah s^t duh bi liê mơ\ng pla truh kơ hrui mă lui] liê lu prăk kăk. Bi klei găl ênưih bi kla\ leh du\m klei kuôl kă ho\ng êpul hgu\m mse\ si du\m knơ\ng bruă, siêu thị du\m mta djam mtam leh ngă hră m’ar lehana\n pla hluê si klei ]ia\ng mơ\ng êpul hgu\m sơnăn pô mâo anôk ba ]h^ leh”.

Amâo mdei ti ana\n ôh, ]ia\ng đru lu phung hlăk ai hlăm kr^ng kpưn đ^ mphu\n k]o# bruă mă, thu\n 2019, ayo\ng Đức jho\ng ai tiê mko\ mjing Êpul hgu\m phung hlăk ai k`ăm đru hgu\m pla mjing du\m mta djam doh djo\ ho\ng klei ]ia\ng mơ\ng mnuih blei [ơ\ng. Kyua ba yua klei găl lăn ala, ya adiê lehana\n ba yua hdră mnê] mrâo mrang hlăm bruă pla mjing sơnăn klei găl ênưih mơ\ng êpul hgu\m dưi đ^ kyar năng yap. Ayo\ng Vi Văn Chương, mnuih hlăm Êpul hgu\m hlăk ai brei thâo: Leh mu\t hlăm êpul hgu\m, mâo klei đru mơ\ng phung hlăk ai sơnăn du\m klei dleh dlan kơ prăk kăk, djuê mjeh mnơ\ng pla, hdră pla mjing kriê dlăng lehana\n boh nik anôk ba ]h^ djam mtam dưi msir mghaih leh:

“Êlâo dih 1 ha lăn kâo amâo dưi pla mjing ôh lui huơ\ng. Ara\ anei mu\t hlăm Êpul hgu\m kâo pla mjing bi kmlah sơnăn boh tu\ dưn ba w^t đ^ h^n mkă ho\ng êlâo dih ]o\ng pla mjing. Mu\t hlăm êpul hgu\m lăn pla mjing amâo tuôm lui mang ôh, kâo bi mlih đrông sơnăn hnư hrui w^t đ^ 2-3 blư\ mâo mơ\ng 200 truh 300 êklăk prăk hlăm grăp thu\n”.

Êpul hgu\m êdam êra bi đru mđ^ kyar bruă duh mkra

Hlăk mrâo mko\ mjing Êpul hgu\m phung hlăk ai mâo 10 ]ô mnuih hluê ngă ho\ng ênoh prăk êbeh 100 êklăk prăk, truh kơ ara\ anei êpul hgu\m mâo 20 ]ô mnuih ênoh prăk mâo êbeh 2 êklai prăk. Jih jang mnuih hlăm êpul hgu\m mâo ayo\ng đru mơ\ng djuê mjeh, hdră pla mjing truh kơ anôk ba ]h^ djam. Ara\ anei grăp mlan Êpul hgu\m phung hlăk ai mơ\ng ayo\ng Đức ba ]h^ hlăm sang  mnia mâo êbeh 300 ton djam doh djăp mta mâo ênoh hrui w^t êbeh 2 êklai 500 êklăk prăk. Mb^t ho\ng ana\n, Êpul hgu\m lo\ ru\ mdơ\ng sang máy mkra mjing, mơ\ng ana\n mjing bruă mă h’^t kjăp kơ hlăm brô 30 – 50 ]ô hlăk ai alu\ wa\l ho\ng hnư hrui w^t mơ\ng 5 – 15 êklăk prăk hlăm grăp mlan.

Ayo\ng Phạm Việt Hùng – khua g^t gai Đoàn wa\l krah Liên Nghĩa brei thâo; Đoàn êdam êra wa\l krah hlăk lo\ dơ\ng mtru\t mjhar phung êdam êra lo\ dơ\ng mu\t hlăm Êpul hgu\m ]ia\ng đru hdăng găp mđ^ kyar bruă duh mkra h’^t kjăp, kpưn đ^ hriê kơ sah mdro\ng:

“Hmei mjing klei găl kơ ayo\ng Đức ]an 100 êklăk prăk mơ\ng Knơ\ng prăk dlăng ba yang [uôn prăk mnga hdjul, amâo mgrơ\ng ho\ng ngăn do\. Ho\ng ênoh prăk ]an ayo\ng Đức jho\ng po\k phai sang mnia bi kla\ klei kuôl kă ho\ng 20 ]ô mnuih mu\t hgu\m ho\ng ênhă pro\ng 20 ha. Du\m mta djam mtam ]ia\ng ba mkăp hlăm sang mnia mơ\ng Êpul hgu\m kah mbha krơ\ng kjăp anôk ba ]h^ lehana\n ênoh ênil h’^t sa hnơ\ng, kyua ana\n phung [^ng hgu\m h’^t ai tiê tơdah mu\t hlăm êpul hgu\m anei”.

Amâo djo\ kno\ng krơ\ng kjăp anôk ba ]h^ kơ du\m ]ô mnuih hlăm êpul hgu\m, lo\ Đức lo\ mguôp mb^t ba ]h^ du\m mta djam mtam, hbei hluê si klei ktrâo la] mơ\ng Êpul hgu\m kơ mnuih [uôn sang alu\ wa\l. Êngao kơ bruă kah mbha djam, hbei kơ du\m sang mnia, du\m siêu thị hlăm ala ]ar, lo\ Lưu Lập Đức mb^t ho\ng Êpul hgu\m hlăk ksiêm dlăng kơ bruă duah sang mnia ala ta] êngao./.

 H'Mrư Ayun mblang