VOV4. Êđê - Ktuê êlan dơ\ng pro\ng nao mu\t kơ sa\ Dak R’Tih, kdriêk Tuy Đức, c\ar Dak Nông, êlưih sna\k drei [uh du\m boh sang pro\ng siam, hla\m ana\n sang mơ\ng Điểu Then yơh jing êdah kdlưn êdi. A|t mse\ ho\ng lu go\ êsei mka\n, êlâo adih klei hd^p mda go\ sang `u tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, nga\ brua\ sua\i êma\n, thu\n 2012, `u mkiêt pioh mâo pra\k leh ana\n ru\ mdơ\ng he\ sang. Mơ\ng thu\n 2000 mâo hdra\ brua\ ba pla ksu kơ go\ sang đru brei pra\k, `u ba pla 5 ha đang ksu . Êngao kơ đang ksu, go\ sang `u lo\ ba pla gia\m 2 ha đang kphê, leh ana\n po\k mlar brua\ rông mnơ\ng. Mơ\ng gru hmô pla rông lu mta mnơ\ng, ma\ mnơ\ng [ia\ hruê ba rông mnơ\ng hruii ma\ sui hruê, gra\p thu\n go\ sang `u hrui w^t du\m êtuh êkla\k pra\k. Ara\ anei go\ sang `u tlaih leh mơ\ng [un ktưn đ^ jing mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma thâo mbrua\.

     Go\ sang Điểu R’Măng, ti sa\ Dak R’Yih kdriêk Tuy Đức a\t jing sa go\ sang duh [ơ\ng thâo mbrua\ mơh, ga\n hgao klei dleh dlan nga\ brua\ đ^ hriê kơ mdro\ng, Gơ\ jing mnuih kria\ng kreh kơ brua\, mơ\ng 6 ha đang ksu, 2 ha đang kphê, rông 20 drei u\n, 10 drei êmô, Điểu R’Măng ba yua hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang c\ia\ng kơ mnơ\ng pô pla, pô rông mâo klei tu\ pro\ng. C|o\ng `u pô duah êmuh hria\m, nao duah dla\ng, nao hria\m du\m adu\ mtô bi hria\m kyua mơ\ng brua\ lo\ hma leh ana\n knu\k kna alu\ wa\l mko\ mjing. Sang pro\ng siam mâo ênoh êbeh 1 êklai pra\k, mâo êdeh ôtô, mb^t ho\ng du\m kdra\p mnơ\ng yua kơ brua\ knua\, kơ klei hd^p jing klei tu\ jih klei g^r ktưn mơ\ng go\ sang `u, Điểu R’Măng sa\ Dak R’Tih, kdriêk Tuy Đức lac\:“ Mâo Đảng leh ana\n Knu\k kna đru brei, brei phung mtru\t mjhar brua\ lo\ hma hriê bi hria\m brei kơ gra\p boh [uôn, alu\ ti sang bi k[^n [uôn mtam. Ara\ anei ana kphê kâo đ^ jing ja\k ana ksu a\t c\a\t jing siam mơh. Đưm êlâo adih pô pla ksu kno\ng c\u\t ma\ gơ\ ti la\n leh yơh, amâo mâo c\ia\ng klei [a\ng ôh ana\n gơ\ amâo mâo klei tu\ ôh. Bi ara\ anei pô klei [a\ng ba pla, hla\m 5 thu\n kriê dla\ng pô mâo [ơ\ng yơh. Kphê êlâo adih a\t mse\ mơh ma\ hwar ana\nhuai he\ rơ\k leh ana\n klei tla\ng la\n đuic\ ba pla yơh, bi ara\ anei pô bi klei [a\ng djo\ hdra\, đa ara\ng mâo pra\k mưn ma\i klei brei [a\ng c\ia\ng êdei anei kriê dla\ng `u êlưih h^n”.   

     Ara\ anei kluôm sa\ Dak R’Tih mâo 1745 go\ êsei hla\m ana\n mâo 65% jing mnuih [uôn sang djuê [ia\. Hluê si klei t^ng yap mrâo êdi mơ\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\, mâo hla\m brô 10% ênoh go\ êsei mnuh djuê ana ti anei pô đ^ hriê kơ mdro\ng. Wưng êgao, mb^t ho\ng klei đru mơ\ng hdra\ brua\, hdra\ mtru\n brei klei ga\l êlưih mơ\ng Knu\k kna, lu go\ êsei mnuih [uôn sang djuê [ia\ hla\m alu\ wa\l g^r ktưn đ^. Thâo bi mđ^ lar ai dưi klei mâo leh mâo ti alu\ wa\l pô c\ia\ng bi mđ^ pra\k ka\k mâo hrui w^t. Klei hd^p mda [rư\ hruê [rư\  đ^ kyar mâo mnơ\ng [ơ\ng mnơ\ng mkiêt pioh, bohnik mnuih [uôn sang [rư\ bi mlih hdra\ pla mjing đưm da\ kthu\l mluk amâo lo\ djo\, ba yua du\m hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrẩomang kơ brua\ knua\, ana\n hnơ\ng boh mnga mâo mơ\ng mnơ\ng pal, mnơ\ng rông a\t mse\ mơh klei tu\ brua\ duh mkra amâo mâo mdei đ^ nnao.

     Kha\gơ\ jing sa sa\ mâo lu mnuih [uôn sang djuê [ia\, [ia\ dla\ng kluôm mnuih [uôn sang thâo c\o\ng g^r bi ktưn đ^, mđ^ lar du\m ai dưi klei mâo mơ\ng alu\ wa\l mkra mđ^ klei hd^p ai tiê klei m^n. Lu go\ sang mao leh pra\k hrui w^t truh du\m êtuh êkla\k pra\k hla\m gra\p thu\n, ru\ mkra sang pro\ng siam, blei mpra\p lu mnơ\ng yua mâo ênoh, anak aneh nao sang hra\ m’ar truh anih. Điểu B’Le#, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ Dak R’Tih, kdriêk Tuy Đức brei thâo: “ Truh kơ ara\ anei, đa mnuih [uôn sang đ^ kyar leh klei hd^p nga\ mkra sang dôk pro\ng siam, mgi dih hmei sra\ng lo\ dơ\ng iêo lac\ mtru\t mjhar du\m go\ êsei adôk dleh dlan tui hria\m mơ\ng du\m go\ êsei leh dưi nga\”.

     Brua\ mâo lu mnuih djuê [ia\ nga\ brua\ duh mkra mâo pra\k hrui w^t đ^ jing klei yuôm bha\n c\ia\ng du\m alu\ wa\l mse\ si Dak R’Tih dja\l hluê nga\ tu\ jing hdra\ k`a\m ala c\ar mse\ si mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo.

     Brua\ duh mkra h’^t kja\p klei c\ia\ng hla\m klei hd^p aguah tlam đ^ mơh, mnuih [uôn sang mpra\p leh klei đru mguôp ai c\ia\ng mko\ mkra kr^ng [uôn sang lo\ hma [rư\ hruê [rư\ mdro\ng siam h^n.

                                                                                                BTV: H’Nga.