VOV4.Êđê - Mơ\ng ako\ yan truh kơ ara\ anei, ênoh kphê asa\r tru\n n’nao đrông mơ\ng 42 êbâo prăk tru\n adôk kno\ng 37.500 prăk hlăm 1kg, ngă kơ du\m Anôk brua\ duh mkra mnia mblei ti ]ar Gia Lai tuôm ho\ng lu klei dleh dlan. Mb^t ana\n, ênoh prăk hrui w^t mơ\ng bruă ba ]h^ kphê kơ ala ta] êngao hla\m 6 mlan ako\ thu\n 2015 mơ\ng kluôm ]ar Gia Lai hro\ tru\n êdi.

      Hla\m knhal jih thu\n 2014, ênoh kphê asa\r hla\m ako\ yan ti hnơ\ng mơ\ng 41 – 42 êbâo pra\k/kg, jing ênoh đ^ hla\m lu thu\n ho\ng anei. Lu phung ghan mnia leh ana\n Anôk brua\ duh mkra mnia blei kphê ti Gia Lai bi lac\ snei: kphê amâo djo\ yan boh mnga, ana\n ênoh ênil hla\m yan s^t n^k lo\ dơ\ng đ^ h^n. Kyua ana\n phung ghan mnia, anôk brua\ duh mkra mnia blei, wa\t mnuih pla kphê a\t mka\p pioh mơh kphê dôk guôn ênoh đ^ kơh c\h^. {ia\, hnơ\ng ênoh đ^ êdi anei kno\ng krơ\ng ma\ hla\m wang mkrah mlan, leh kơ ana\n tru\n nnao đrông truh kơ ara\ anei.

      Ma\ c\an pra\k mơ\ng knơ\ng pra\k truh 3 êklai pra\k pioh blei mka\p pioh kphê hlam ako\ yan ho\ng ênoh 41 êbâo pra\k/kg, ara\ anei luc\  truh 3 êkla\k 500 êbâo pra\k/ 1 tôn, Nguyễn Quang Hiệp, sa c\ô ghan mnia dôk ti êpul 9, phường Thắng Lợi, [uôn pro\ng PleiKu tu\ dôk mka\p pioh nnao kphê hla\m hjiê yơh, dôk guôn kphê lo\ dơ\ng đ^ ênoh. Nguyễn Quang Hiệp lac\: “ Dlăng kluôm sang c\ơ mnia jing amâo mâo pô dưi thâo t^ng êlâo ôh. Thu\n anei ênoh tru\n pral leh ana\n `u dôk nnao ênoh ana\n sui. Ako\ yan phung ghan mnia hrui blei yuôm, phung ghan mnia blei mka\p pioh, truh kơ ara\ anei ênoh tru\n mse\ si anei, tơ ba c\h^ jing sra\ng luc\ pra\k ka\k, ana\n bi dôk guôn kơ ênoh lo\ dơ\ng đ^ h’^t sna\n kơh ba c\h^  c\ia\ng lo\ ma\ wt pra\k hrui blei. Ênoh hlak tru\n, leh ana\n lo\ dơ\ng truh yan boh mnga, ana\n kâo hrui blei du\m mâo hlo\ng ba c\h^ du\m ana\n yơh, amâo lo\ mka\p pioh ôh, [ơ\ng ma\ ênoh bi kpleh đuic\”.

 Ênoh kphê asa\r tru\n nnao đrông, ho\ng lar [ar mse\ si ara\ nei nga\ kơ lu anôk brua\ duh mkra mnia blei mnơ\ng mơ\ng lo\ hma ti GiaLai tơ ba c\h^ anei h’\i, bi dôk mka\p pioh hla\m hjiê anei hu\i mơh. Hla\m ako\ yan, c\ia\ng kơ mâo pra\k hrui blei mka\p pioh kphê, lu anôk brua\, ruah leh hdra\ ba m’^t du\m tôn kphê ti du\m Knơ\ng brua\ hrui blei mnơ\ng lo\ hma mơ\ng ala tac\ êngao. Hluê ana\n Knơ\ng brua\ anei sra\ng t^ng tla 70% ênoh yuôm mnơ\ng ti mmông m’^t ana\n. Leh gưl kc\ah lu êdi jing hlaưm 3 mlan, kha\ c\ia\ng he\ amâo dah h’a\i, anôk brua\ bi c\h^ yơh mnơ\ng pô m’^t kơ Knơ\ng brua\ ho\ng ênoh ti gu\ h^n sang c\ơ mnia hla\m brô 2 êkla\k pra\k/1 tôn. Đa đa ênoh yuôm mnơ\ng pô m’^t hu\i tru\n h^n ti gu\ ênoh pra\k pô leh ma\ êlâo mơ\ng knơ\ng brua\, sna\n sra\ng mâo klei bi mkla\ ênoh, kha\gơ\ ka truh ôh hruê kc\ah 3 mlan.

      Ho\ng hdra\ bi mkla\ ênoh anei, Knơ\ng brua\ TNHH Thanh Phát Phú ti sa\ Biển Hồ, [uôn pro\ng Pleiku luc\ êbeh 1 êklai pra\k kơ êbeh 100 tôn kphê ba m’^t. Êbeh 200 tôn kphê hla\m hjiê mơ\ng knơ\ng brua\ anei bi dôk sna\n yơh guôn ênoh kphê đ^. Aduôn Nguyễn Thị Thanh Thùy, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ TNHH Thanh Phát Phú lac\:

       Ho\ng hdra\ bi mkla\ ênoh anei, Knơ\ng brua\ TNHH Thanh Phát Phú ti sa\ Biển Hồ, [uôn pro\ng Pleiku luc\ êbeh 1 êklai pra\k kơ êbeh 100 tôn kphê ba m’^t. Êbeh 200 tôn kphê hla\m hjiê mơ\ng knơ\ng brua\ anei bi dôk sna\n yơh guôn ênoh kphê đ^. Aduôn Nguyễn Thị Thanh Thùy, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ TNHH Thanh Phát Phú lac\:

          “ Hla\m ako\ yan hrui blei ho\ng ênoh 41.500 pra\k/1kg ba m’^t kơ ana\n (jing hla\m hjiê mơ\ng knơ\ng brua\ pro\ng), ma\ he\ pra\k êlâo pioh hrui blei kphê, truh kơ mlan jih hruê mlan kc\ah, sna\n Knơ\ng brua\ c\o\ng bi mkla\ ênoh c\h^, ba c\h^ mâo  mơ\ng 34 – 35 êbâo pra\k/1kg, ti dưi mâo c\h^ ênoh đ^ mse\ ho\ng ti êngao. Ba m’^t kơ ara\ng, sna\n tu\ ba \ch^ yơh. Amâo ba c\h^ jing amâo dưi ôh. Ênoh kphê tru\n, ara\ anei luc\ pra\k êdi, leh ana\n lo\ luc\ kyua pra\k mnga le\ ( pra\k mnga mơ\ng ma\ c\an knơ\ng pra\k). Ara\ anei, kphê dôk hla\m hjiê, pô bi dôk guôn kơ ênoh kphê đ^, si tôhmô tơ gơ\ luc\ [ia\ sna\n pô ba c\h^, tơ gơ\ luc\ đei pra\k sna\n bi mka\p pioh dôk guôn lui thu\n êdei kơh c\h^”.

   Ara\ anei ênoh kphê asa\r ti sang c\ơ mnia Luân Đôn, anôk dla\ng jing sang c\ơ mnia kphê dlông ro\ng la\n dôk nnao ti hnơ\ng gu\ dlông 1.700 dolar/1 tôn, ti gu\ h^n mka\ ho\ng du\m thu\n êlâo, leh ana\n lo\ mâo klei hu\i hyưt kyua ênoh tru\n nnao đrông. Kyua ana\n, du\m anôk brua\ thơ\ng ba\ c\h^ kphê kơ ala tac\ êngao mơ\ng Knơ\ng brua\ kphê GiaLai, Knơ\ng brua\ Kphê Tây Nguyên…. amâo mâo bi ksa\ êma\ ôh ho\ng sang c\ơ mnia dlông ro\ng la\n, kno\ng blei mnia kphê hla\m ala c\ar đuic\.

             Hluê si klei t^ng yap mơ\ng Knơ\ng brua\ Tuh tia Mnia blei c\ar GiaLai, ara\ anei kluôm c\ar adôk kno\ng 4 knơ\ng brua\ pro\ng ba c\h^ kphê kơ ala tac\ êngao. 6 mlan akoi\ thu\n 2015, hnơ\ng kphê mâo ba c\h^ kơ ala tac\ êngao mơ\ng 4 anôk  brua\ anei mrâo mâo kno\ng 74 êbâo tôn, ka mâo mơh mkrah wah mka\ ho\ng gưl anei thu\n dih. Hluê ana\n, ênoh pra\k mâo hrui w^t mơ\ng ba c\h^ kphê kơ ala tac\ êngao kluôm c\ar hro\ 60% mka\ ho\ng gưl anei, ktung hluê ênoh pra\k mâo ba w^t mơ\ng ba c\h^ kphê kơ ala tac\ êngao hla\m kluôm c\ar 6 mlan ako\ thu\n tru\n hro\ mkrah wah mka\ ho\ng  mkrah thu\n 2014. Nguyễn Tấn Lực, Khua Adu\ Kriê dla\ng brua\ blei mnia ho\ng ala tac\ êngao leh ana\n Blei mnia điện tử, Knơ\ng brua\ Tuh tia Blei mnia c\ar GiaLai lac\:

 “ Ênoh kphê mse\ si ara\ anei jing  du\m anôk brua\ duh mkra mnia blei kphê tuôm ho\ng klei dleh dlan êdi hla\m brua\ duh mkra mnia blei, tui duah anôk ba c\h^ a\t mse\ mơh dôk kriê kja\p du\m anôk ba c\h^ mâo leh mơ\ng sui. Kphê jing sa mta mnơ\ng ba c\h^ kơ ala tac\ êngao phu\n mơ\ng c\ar. Ti du\m thu\n ga\l djo\, brua\ ba c\h^ kphê kơ ala tac\ jing brua\ mâo mơ\ng 75 – 80% ênoh pra\k mâo hrui w^t mơ\ng ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao kluôm c\ar. Kyua ana\n klei bi mlih kơ ênoh ênil mơ\ng kphê nga\ bi hma\i djo\ pro\ng kơ hdra\ kc\ah ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao mơ\ng c\ar, hma\i djo\ kơ hdra\ kc\ah ba c\h^ mnơ\ng kơ ala tac\ êngao gra\p thu\n a\t mse\ mơh hdra\ kc\ah ba c\h^ mnơ\ng kơ ala ta\c êngao mơ\ng c\ar kơ êdei ana\p”.

      Adôk hla\m brô 4 mlan dơ\ng, yan kphê thu\n 2014- 2015 sra\ng mjưh rue#, lu du\m anôk brua\ duh mkra mnia blei kphê a\t adôk mka\p pioh kphê ti Gia lai le\ hla\m klei lui nnao sna\n, dôk guôn kơ kphê lo\ dơ\ng đ^ ênoh hla\m knhal jih yan. {ia\, ho\ng klei  bi mlih dleh dưi thâo t^ng êlâo mơ\ng ênoh kphê thu\n anei, klei anei mâo klei dôk hyưt sra\ng luc\ lu pra\k ka\k kơ du\m anôk brua\. Anei jing mmông, knơ\ng dhar brua\ djo\ tuôm hla\m c\ar c\ia\ng ba klei hâo hưn mta\ mta\n, bi êdah brua\ ta\ hdra\ mơ\ng pô, mguôp đru kơ anôk brua\ tlaih mơ\ng klei dleh dlan.

                                                                        H’Nga Êban pô mblang.