VOV4.Êđê - Klei bi rai dliê ti krĭng siă knông plah wah čar Gia Lai hŏng dŭm čar Daklak lehanăn plah wah dŭm kdriêk hlăm čar mâo leh mơ̆ng lu thŭn êgao. Khă snăn, mơ̆ng akŏ thŭn anei, boh klei anei mâo ƀrư̆ hruê ƀrư̆ kjham hĭn, hlăk hmao ƀuh mâo lu klông êlan nao mŭt hlăm dliê mâo phung tlĕ uă kyâo mkra hŏng bêtông čiăng ênưih dŭ mdiăng kyâo; mâo dŭm pluh boh êdeh kang; mơ̆ng êpul êya anei nao mŭt hlăm dliê mâo êpul êya mkăn kriê dlăng. Bi pô dliê mâo nanao klei lač snei, lač sdih, blŭ mgang kơ pô ti anăp klei kƀah đua klam, hdră kriê dlăng amâo ba wĭt klei tŭ dưn.

Wăl dliê bi knông plah wah kdriêk Krông Pa, čar Gia Lai hŏng Wăl dliê knŭk kna mkuôm Ea Sô, kdriêk Ea Kar leh anăn kdriêk Krông H’Nang čar Dak Lak mâo arăng bi rai nanao hlăm lu thŭn hŏng anei. Leh anăn truh mlan 3 mrâo êgao, anôk bruă djŏ tuôm Gia Lai lŏ dơ̆ng yap mâo dliê arăng bi rai kjham. Ti anôk arăng bi rai hlăm čuê dliê 1432, kdrêč dliê hlăm Anôk kriê dlăng dliê mgang akŏ êa Dhŭng  krông Pa, čar Gia Lai, 119 phŭn ana kyâo mâo ênoh yuôm msĕ si ana truôl dliê, ana hnêñ, ana tang, ana knia arăng koh druôm, lu dưi triêk, mkă mâo 42 mét kip. Khă snăn, hluê si Trương Quốc Dụng, Khua anôk bruă kdiêm dlăng dliê kdriêk Krông Pa, anei jing klei jhat mơ̆ng bruă phung bi rai dliê bi mjhua hŏng klei bi ktlah hjăn gang mkhư̆ klei ruă Covid-19“Knhal jih mlan 1 truh knhal jih mlan 2/2021, alŭ wăl mâo klei ruă Covid-19, êpul ksiêm dlăng dliê ngă bi ktlah ti alŭ wăl, amâo dưi nao ngă bruă ôh, kƀah wăt êpul răng mgang dliê. Êlâo hĭn, pô dliê (Anôk răng mgang dliê Dhŭng krông Pa) brei klam bruă anei.”

Thŭn dih, ăt ti nei, êpul bruă djŏ tuôm ƀuh 4 klei koh druôm kyâo soh hŏng hdră bhiăn ti čuê dliê 1430, 1432. Êdah êdi, hlăm hruê 13 leh anăn 14/4/2020, ăt ti čuê dliê 1432, mâo 52 ƀĕ ana kyâo prŏng 12 cm truh mkrah met arăng koh druôm soh hŏng hdră bhiăn, lu ƀĕ kyâo arăng ba mđuê̆ mơ̆ng dliê. Hluê si Hoàng Thi Thơ-  Khua anôk bruă kriê dlăng dliê mgang akŏ êa Dhŭng krông Pa, anôk bruă pô dliê, snăn klei dleh dlan hlăm bruă kriê dlăng wăl dliê bi knông jing kyua lu mta phŭn, msĕ si mnuih mă bruă ƀiă đei, ênhă dliê prŏng leh anăn êlan kbưi đei:“Grăp čô mnuih kriê dlăng kah nar mơ̆ng 1 truh 2 čuê dliê, hlăm brô 1500 ha/čô mnuih, hlăm 5 să, wăl bi knông hŏng čar Dak Lak jing 36 km, bi knông hŏng Ayun Pa 10 km. Mơ̆ng anôk bruă truh wăl bi knông giăm hĭn ăt mơ̆ng 50 truh 60 km, kbưi hĭn hlăm brô 150 km, kdrăp anôk bruă ka ênŭm, snăn êpul răng mgang dliê ka mâo ôh anôk đih đăm huă ƀơ̆ng hơĭt kjăp.”

Mbĭt hŏng kdriêk Krông Pa, snăn wăl dliê bi knông plah wah kdriêk Mang Yang hŏng dŭm kdriêk mkăn ăt mâo arăng bi rai amâo djŏ knŏng sa blư̆ ôh. Boh nik, wăl dliê ti ƀuôn Đê Toak, să Kon Chiêng, kdriêk Mang Yang bi knông hŏng kdriêk Kông Chro khă gơ̆ mâo 2 kđông răng mgang, ƀiădah dliê ăt mâo arăng bi rai hlăm mlan 10/2020. Amâodah mrâo anei, 10/2 mrâo êgao, hlăm yang hruê, êpul hlăm brô 40 čô mnuih hlăm 12 êdeh kai hŏng kdrăp masin anuă, mơ̆ng kdriêk Phú Thiện nao hlăm dliê êpul êya ƀuôn Klăh, să Kon Chiêng čiăng mă êbeh 40 ƀĕ ana kyâo soh hŏng hdră bhiăn. Võ Đình Huy, Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa să Kon Chiêng, kdriêk Mang Yang brei thâo, bruă răng mgang dliê bi knông jing bruă dleh dlan êdi:“Krĭng bi knông prŏng, ênoh phung hiu tlĕ koh druôm lu, tơdah amâo hmao ƀuh snăn klei huĭ bi rai dliê êpul êya lu êdi.”

Hlăm 3 mlan akŏ thŭn 2021, anôk bruă ksiêm dlăng dliê kmrơ̆ng čar Gia Lai yap mâo 96 klei mă kyâo soh hŏng hdră bhiăn. Snăn, kah knar grăp hruê, êpul bruă djŏ tuôm buh 1 klei bi rai dliê. Lu klei bi rai dliê ti alŭ wăl, êpul bruă djŏ tuôm knŏng ƀuh mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn ksiêm yap klei luič liê đuič ƀiădah ka thâo klă ôh phung ngă soh. Hlăm anăn, wăl dliê bi knông hŏng lu kyâo prŏng, yuôm, dôk kbưi hŏng hnơ̆ng ktuê dlăng mơ̆ng pô dliê leh anăn êpul bruă djŏ tuôm hlăk dôk hlăm hnơ̆ng ktuê dlăng mơ̆ng phung tlĕ uă druôm kyâo ti alŭ wăl.

Hluê si Vũ Văn Thảo,  Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa kdriêk Krông Pa, anôk mâo lu ênhă dliê bi knông čar Dak Lak leh anăn  Phú Yên, snăn čiăng gang mkhư̆ klei bi rai dliê brei gang mkhư̆ phung mŭt uă druôm kyâo hlăm dliê leh anăn anôk kăp blei, ba čhĭ kyâo. Boh sit ti kdriêk, ăt adôk mâo 10 anôk bruă mnia blei leh anăn êpul hgŭm bruă mkra mjing kyâo, amâo ƀiă ôh phung hnêč blei kyâo soh hŏng hdră bhiăn pioh mkra mjing, Thảo brei thâo brei hyuă kjăp bi knar dŭm alŭ wăl bi knông snăn bruă gang mkhư̆ tŭ dưn.“3 kdriêk Krông Pa, Ea Kar, Krông H’Nang mâo Khua dlăng bruă Đảng, Khua Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa kdriêk, Khua kahan ksiêm kdriêk, khua anôk bruă ksiêm dlăng dliê kmrơ̆ng dŭm kdriêk bi kƀĭn snăn lu leh, čiăng bi tŭ ư hdră kriê dlăng dliê, ƀiădah klei tŭ dưn ăt kăn lu. Ară anei snăn bi tŭ ư hdră hâo hưn hgăm hdơ̆ng pô, sĭt ƀuh phung ngă soh, ba êpul nao kơ̆ng amâo brei phung tlĕ uă druôm kyâo ba kyâo kbiă mơ̆ng dliê. 4 êpul kƀĭn msir mgaih. Kdriêk Krông Pa jih ai tiê bi Krông H’Năng ngă ngơi mang snăn ăt kăn mâo klei tŭ dưn mơh.”

 Bi rai dliê bi knông plah wah Gia Lai leh anăn dŭm čar hŏng dŭm alŭ wăl ti čar Gia Lai, amâo djŏ jing klei mrâo mâo ôh, ƀiădah mâo leh mơ̆ng lu thŭn êgao. Ƀiădah truh wưng ară anei, klei anei ƀrư̆ dleh ktuê dlăng hĭn. Mta phŭn jing kƀah klei bi hgŭm amâo dah bi hgŭm amâo tŭ dưn ăt jing “mta phŭn djŏ klă” kơ dŭm alŭ wăl ti Gia Lai mgang kơ pô hlăm bruă bi luič dliê./.