VOV4. Êđê - Kdra\n lo\ ti [uôn Mrông Yu\ Môt, sa\ Êa Ka, kdriêk C|ư\ Pah, c\ar Gia Lai hla\k tla\ ana\p ho\ng klei adiê mđia\ ktang bhang kjham êdi hla\m lu thu\n ho\ng anei, mdiê hla\k ti wưng bi ksu\n pak, [ia\ amâo mâo ôh êa yua, ana\n mkrah wah kdra\n lo\ mphu\n dơ\ng dliu, k`^ hla leh, lu anôk krô leh mse\ ho\ng adrăng. Hluê si mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, thu\n anei adiê jih êa hjan mơ\ng ưm h^n. Wưng anei hla\m du\m thu\n êlâo, kdra\n lo\ a\t adôk mtah mda kyua mâo êa  mơ\ng du\m dlông c\ư\ adih đoh hriê, [ia\ thu\n anei phu\n êa ti anei thu khuôt leh jih. Siu Phú ti [uôn H’Mrông Yu\ Môt, sa\ Êa Ka, kdriêk C|ư\ Pah lac\:“ {uôn H’Mrông Yu\ Môt mâo 47 ha lo\ pla mdiê, [ia\ k[ah êa truh leh 30 ha. Mnuih [uôn sang tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, c\ang hmang brua\ knu\k kna alu\ wa\l du\m gưl đru brei kơ mnuih [uôn sang”.

     Nguyễn Công Sơn, Khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ Êa Ka, kdriêk C|ư\ Pah, c\ar Gia Lai brei thâo: anei jing gưl adiê mđia\ ktang thu khuôt êa kjham êdi hla\m 5 thu\n êgao. Brua\ knu\k kna sa\ iêo lac\ mtru\t mjhar leh mnuih [uôn sang ba yua du\m hdra\ bi kdơ\ng ho\ng klei k[ah êa mse\ si: huai mgoh mbông mnuôr êa, kah mbha êa mơ\ng ênao knơ\ng kdơ\ng êa. {ia\ ti du\m kdra\n lo\ đa ba yua êa hnoh, kbưi ho\ng knơ\ng kdơ\ng êa, amâo mâo ôh phu\n êa mbo\ sna\n bi tu\ klei luc\ h’a\i mang yơh. Nguyễn Công Sơn lac\:“ Ho\ng klei k[ah êa mse\ si anei, kyua lo\ amâo mâo ôh knơ\ng kdơ\ng êa pioh kah mbha êa ana\n sa\ hla\k nao duah dla\ng du\m anôk lo\ thu krô k[a\h êa. C|ia\ng mâo hdra\ đru brei djuê mjeh kơ mnuih [uôn sang hla\m yan buh pla ti ana\p. Tal 2 jing sra\ng do\ng klei ư\ êpa kơ du\m go\ êsei k[ah braih hua\ hla\m yan ka truh ôh boh mnga ti ana\p”.

      Hluê si Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang c\ar Gia Lai, mrâo ako\ yan bhang [ia\ mâo leh hla\m brô 400 ha mdiê leh ana\n kphê k[a\h êa yua. Lu anôk, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma pral thâo bi klei kbăng êa c\ia\ng mâo êa do\ng krih kơ kphê, tiêu. Năng mđing êdi jing kr^ng ba pla mjing mnơ\ng phu\n mơ\ng c\ar ti du\m kdriêk t^ng nah Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng, anôk mnơ\ng pla mjing k[a\h êa krih sra\ng hu\i đ^ pral hla\m wưng ti ana\p. Brua\ djo\ tuôm mơ\ng alu\ wa\l hla\k po\k nga\ lu hdra\ bi kdơ\ng ho\ng klei k[a\h êa kơ mnơ\ng pla mjing mse\ si huai mgoh mbông mnuôr êa, hnoh êa đoh, kah mbha êa bi djo\ guôp ti du\m knơ\ng kdơ\ng êa. Nguyễn Văn Lương, Khua Knơ\ng brua\ knơ\ng kdơ\ng êa, mnơ\ng hla\m êa c\ar Gia Lai brei thâo:“ Knơ\ng brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang a\t mtru\n leh klei ktrâo kc\e\ po\k nga\ brua\ pla mjing yan puih mnga kơ du\m alu\ wa\l pioh hluê nga\. Mb^t ana\n brei du\m alu\ wa\l bi c\ih mkra hdra\ mgang kdơ\ng ho\ng klei k[a\h êa ti gra\p alu\ wa\l, gra\p knơ\ng kdơ\ng êa c\ia\ng bi mkhư\ klei luc\ liê hla\m yan bhang thu\n 2015 anei”.

      Hluê si Anôk đa\o kna\l yan adiê êa juôr kr^ng wa\l Dap Kngư, kyua yan hjan thu\n dih jih ưm h^n mka\ ho\ng klei bhia\n êbeh sa mlan. Mb^t ho\ng ana\n, kr^ng wa\l t^ng kơ Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng c\ar Gia Lai, kr^ng nah tluôn Krông Ayun Pa, hnơ\ng hjan kno\ng mâo mơ\ng 60 – 70% mka\ ho\ng hnơ\ng t^ng mdu\m lu thu\n. Kyua ana\n hnơ\ng êa ti du\m ênao knơ\ng kdơ\ng êa, phu\n pui kmla\ hro\ mơ\ng 20 – 40% mâo anôk kno\ng mâo knar mkrah wah mka\ ho\ng klei c\ih mkra. Hnoh đoh ti lu hnoh êa, hnoh krông a\t [ia\ h^n mka\ ho\ng hnơ\ng t^ng mdu\m du\m thu\n hla\m brô 20%, mâo đa anôk truh 50%. Trần Trung Thành, K’ia\ng khua Anôk đao\ kna\l yan adiê êa juôr kr^ng wa\l Dap Kngư lac\:“ Thu\n anei jing wưng hla\k mlih kơ El Nino, kyua ana\n hnơ\ng hjan hla\m du\m mlan knhal jih yan bhang mơ\ng yan puih mnga anei leh ana\n ako\ yan hjan năng ai sra\ng [ia\ h^n ho\ng klei bhia\n đar thu\n. Kyua ana\n klei k[a\h êa sra\ng mâo hla\m mlan 3, 4 leh ana\n ako\ mlan 5. Leh ana\n hnơ\ng k[a\h êa hluê si hmei thâo  ti t^ng nah Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng sra\ng ktang h^n, dla\ng mb^t jing ti êa krông Pa”.

      Ho\ng du\m klei mâo amâo mâo ga\l djo\ mơ\ng yan adiê, klei k[a\h êa truh leh mơ\ng ưm, brua\ knu\k kna leh ana\n brua\ djo\ tuôm mơ\ng c\ar Gai Lai c\ia\ng pral thâo nga\ bi s^t êm^t du\m hdra\ msir c\ia\ng hmao bi mkhư\ truh hnơ\ng [ia\ êdi du\m klei luc\ liê kyua mơ\ng k[ah êa nga\.

                                                            BTV: H’Nga.