VOV4.Êđê - Du\m pluh thu\n ho\ng anei, mnuih [uôn sang [uôn Grông, să Kriêng, kdriêk Đức Cơ, ]ar Gia Lai kriê mgang wa\l dliê hrông pro\ng êbeh 3,8ha kyâo ana săn mơ\ng alu\ wa\l. Klei khăp ]ia\ng kơ dliê leh ana\n ai tiê hgu\m mguôp h’^t kjăp đru leh mnuih [uôn sang [uôn Grông kriê mgang wa\l anôk dliê hrông yuôm hin anei.

      Dôk sa\r mplua\ krah dliê đang ksu ba pla mơ\ng du\m thu\n 90 êbâo thu\n êlâo, amâo mâo pô hdơr ôh kơ wa\l dliê ana asa\n mơ\ng [uôn Grông mâo mơ\ng hb^l be\. R’Mah Kem, sa c\ô mnuih hla\m [uôn Grông ya\l dliê: mơ\ng thu\n 1997, hluê si hdra\ êlan mtru\n ba pla ana ksu ti la\n dliê tu\l mơ\ng c\ar, ara\ng hriê c\uk hli, jah druôm dliê kyâo, sna\n mnuih [uôn sang [uh sa anôk mâo du\m êbâo [e\ ana asa\n c\a\t jing alu\. Bi m^n anei jing nga\n yuôm mơ\ng yang adiê hrih brei kơ pô, ana\n Awa Kem leh ana\n mnuih [uôn sang [uôn Grông bi mkhư\ brua\ c\ia\ng jah druôm bi rai dliê anei, leh ana\n mâo klei đru mơ\ng brua\ klnu\k kna alu\ wa\l ana\n dôk răng kriê hrông sna\n dliê kyâo yuôm hin anei. A|t mơ\ng ana\n mơh, anôk anei jing anôk amâo mâo pô dưi mu\t kbia\ ôh:“ Knơ\ng brua\ hriê c\uk hli dliê pioh ma\ la\n ba pla ksu, kyua [uh mâo ana asa\n c\a\t lu bi alu\ sa anôk, ana\n mnuih [uôn sang dôk kriê sna\n amâo mâo brei c\uk ôh. Phung tle\ ua\ druôm kyâo koh druôm leh jih ana p’pro\ng, du\m ana điêt di`u lui, mnuih [uôn sang dua ma\ jih, amâo lo\ brei phung tle\ ua\ druôm kyâo hriê ua\ druôm ôh. Mơ\ng ana\n jing mnuih [uôn sang gơ\ c\o\ng răng mgang ma\, êdei anei sa\ nao ksiêm dla\ng leh ana\n hưn ho\ng brua\ ksiêm dla\ng dliê kdriêk”.  

      Kha\gơ\ dôk bi ktlah mdê hja\n ho\ng wa\l anôk mnuih [uôn sang dôk, kbưi ho\ng krah [uôn Grông hla\m brô 3 km, [ia\ mơ\ng hla\k dliê mâo mnuih [uôn sang ba jing wa\l anôk kriê mgang mdê, sna\n amâo mâo hlei pô jho\ng lo\ nao mu\t kma ôh. Mduôn [uôn R’Mah Pum ya\l dliê snei: êlâo adih, đa ta\p năng mâo mnuih êgar dja\ ba hluê ma\i ua\ kyâo, ba êdeh kang nao mu\t hla\m dliê, sna\n tuôm ho\ng mnuih [uôn sang amâo mâo hlei pô lac\ ho\ng hlei ôh, [ia\ jih jang bi kluh nao truh hla\m dliê mkhư\ gang di`u nga\ di`u bi đue# w^t yơh.

  C|ia\ng gak răng, mnuih [uôn sang bi mko\ mjing brua\ ru\ mkra sang kơ mnuih răng mgang dôk p^t đa\m mlam. Gra\p mlan, mduôn Pum iêo jih phung êdam, khan hđa\p leh ana\n lu go\ êsei mnuih [uôn sang bi kmlah huai mdoh jah he\ rơ\k bh^t pioh răng mgang klei pui [ơ\ng dliê… mduôn Pum lac\:“ {uh mnuih dja\ ma\i ua\ kyâo, dja\ mnơ\ng hriê mu\t hla\m dliê, sna\n mnuih [uôn sang bi mđing mtam, dla\ng tơ [uh ara\ng ua\ druôm ana kyâo asa\n, sna\n iêo đ^ng blu\ w^t kơ mnuih răng mgang. Bi lac\ kơ di`u thâo dliê asa\n anei jing mơ\ng mnuih [uôn sang răng kriê, amâo mâo hlei pô dưi hriê koh druôm ôh, tơ c\ia\ng bi akâo ho\ng khua knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa. Tơ dưi brei druôm, bi tơ amâo mâo dưi sna\n [uôn amâo mâo brei ua\ druôm ôh. Mnuih [uôn sang bi m^n, dliê asa\n jing dliê kyâo yuôm hin, bi ra\ng kriê mơ\ng điêt hlo\ng truh kơ pro\ng. Tơ amâo mâo ôh mnuih [uôn sang anei, sna\n knơ\ng brua\ ua\ druôm c\uk hli leh jih”  

                              R’Mah Kem dôk ti djiêu phu\n sa hla\m du\m ana asa\n pro\ng adôk răng kriê pioh hla\m dliê.

  Hluê si klei t^ng yap mơ\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ Kriêng, anei jing wa\l anôk dliê c\o\ng mâo, ho\ng 100% jing ana asa\n s’a\i. Ara\ anei, kno\ng t^ng du\m ana mâo boh pro\ng êbeh 30cm, sna\n mâo truh gu\ dlông 900 [e\ ana. Hla\m ana\n mâo lu phu\n pro\ng truh êbeh 70 cm. Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ tu\ ma\ kriê dla\ng leh ana\n răng mgang dliê asa\n mơ\ng thu\n 2000. {ia\ răng mgang leh ana\n kriê dla\ng dliê lu jing mơ\ng ai tiê mnuih [uôn sang [uôn Grông. Gra\p mlan, Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa bi hgu\m ho\ng khua [uôn, mduôn [uôn leh ana\n du\m êpul êya mko\ mjing klei bi k[^n mnuih [uôn sang, mtô mblang kơ boh yuôm bha\n mơ\ng wa\l dliê, a\t mse\ mơh hdra\ bhia\n răng mgang mđ^ kyar dliê c\ia\ng bi mđ^ klei thâo săng mơ\ng mnuih [uôn sang. Siu Viên, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa sa\ Kriêng lac\:“  Ara\ anei mnuih [uôn sang thâo leh dliê jing hin yuôm, leh ana\n anei jing dliê co\ng mâo adôk hrông, jing dliê ana asa\n s’a\i. Anei jing sa klei ktưn hưn, mnuih [uôn sang c\ia\ng bi thâo săng leh ana\n digơ\ thâo mơh knu\k kna ka\m, knu\k kna răng mgang, sna\n jing mnơ\ng yuôm kơ  êdei ana\p”.    

 C|ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang răng mgang dliê gra\p thu\n, Knơ\ng brua\ sang c\\ư\ êa kdriêk Đức Cơ kah ma\ pra\k mâo 50 êkla\k pra\k pioh tla kơ 2 c\ô mnuih nga\ brua\ răng mgang wa\l dliê jih hruê mlam. Anôk brua\ ksiêm dla\ng dliê kdriêk Đức Cơ mtio\ nao nnao mnuih nga\ brua\ ksiêm dla\ng dliê alu\ wa\l bi hgu\m ho\ng brua\ knu\k kna sa\ bi mtô mblang kơ mnuih [uôn sang thâo săng kơ boh yuôm bha\n mơ\ng nga\n do\ dliê, mb^t ana\n ba brua\ răng mgang dliê hla\m hdra\ hria\m nah êngao mmông hria\m hla\m adu\ kơ hđeh hria\m hra\ alu\ wa\l. Trịnh Xuân Hữu, Pô nga\ brua\ ksiêm dla\ng dliê sa\ Kriêng, Anôk brua\ ksiêm dla\ng dliê kdriêk Đức Cơ brei thâo: Mơ\ng ako\ thu\n, jih du\m mmông bi k[^n mơ\ng sa\, mb^t ana\n hlo\ng mguôp ho\ng hdra\ brua\ kriê dla\ng răng mgang dliê leh ana\n mtô mblang iêo lac\ mtru\t mjhar mnuih [uôn sang. Mnuih [uôn sang ti anei dla\ng dliê ana asa\n mse\ si sa mta mnơ\ng hin yuôm mơ\ng [uôn, sa\. Hmei bi mguôp hla\m hdra\ mtô bi hria\m hla\m sang hra\. Gra\p hruê ka\m, gra\p mlan du\m sang hra\ mko\ mjing klei ata\t phung hđeh nao hiu duah dla\ng dliê. Leh ana\n nao truh ti wa\l dliê ana asa\n, sna\n hưn mthâo kơ phung hđeh thâo kơ la\n ala êa juôr dliê kmrơ\ng yan adiê, wa\l anôk dliê ti anei, du\m mta ana leh ana\n mnơ\ng hd^p ti wa\l anôk dliê ana\n.

   Klei ya\l dliê ti [uôn Grông, sa\ Kriêng, kdriêk Đức Cơ, c\ar Gia Lai lo\ sa bliư\ dơ\ng bi mkla\: brua\ răng mgang dliê tui hluê ho\ng klei thâo săng mơ\ng mnuih [uôn sang anôk mâo dliê. Anei a\t jing klei bi êdah mơ\ng klei bi hgu\m mguôp, klei thâo bi đru hdăng ga\p plah wah mnuih [uôn sang ho\ng brua\ knu\k kna alu\ wa\l c\ia\ng răng mgang mâo klei tu\ nga\ndo\ dliê.

                                                                                    H’Nga pô ]ih mkra.