VOV4.Êđê - Ho\ng klei ]ang hmang jing nai mtô hđeh leh ana\n ]ia\ng đru kơ phung hđeh amâo mâo ja\k asei mlei, 5 thu\n ho\ng anei, H’Khuin, djuê ana Jarai, ti [uôn pro\ng Pleiku, jing sa ]ô nai mtô hđeh êjai hlo\ng nga\ brua\ jing sa ]ô am^ ênang mơ\ng phung hđeh amâo mâo ja\k asei mlei ti Anôk đru rông ba, lo\ kru\ w^t klei asei mlei kơ phung djo\ drao rua\ dioxin ]ar Gialai. Klei hur har jih ai tiê leh ana\n ba myơr `a\t kriêp mơ\ng ~u ba leh lu klei yâo m’ak kơ du\m ]ô mnuih amâo mâo myun hla\m klei hd^p.

Mâo sa aguah, ti adu\ hriăm mơ\ng Anôk rông ba, kru\ w^t asei mlei dôk huă [ơ\ng yang hruê dơ\ng kơ phung djo\ êa drao ruă điôxin ]ar Gia Lai, nai H’ Khuin leh ana\n 20 ]ô hđeh hlăk dôk hriăm ra\k dlăng. Adu\ hriăm mdê anei, mâo phung hđeh `u\t hê`, hđeh đađa bum ală, kngăl, amâo dah amâo mâo jăk jơ\ng kngan, [ia\dah hluê nai H’Khuin, jih jang mâo ai tiê jăk mnga], c\ia\ng bi mâo klei khăp ]ia\ng, kriê dlăng mse\ ho\ng hđeh aguah tlam mkăn.

Sui ho\ng anei 5 thu\n, hlăk mrâo hriê tu\ mă  dla\ng adu\ mtô, nai H’Khuin tăp năng [uh êdu ai mơh, kyua klei thâo tu\ mă mơ\ng phung hđeh êdu awa\t, hriăm ti ana\p wơr ti tluôn. Lu bliư\ hlăk dôk wa\t nai mtô:

“ Mrâo leh jih rue# hriăm brua\, kâo hu^ êdi, kâo `e\ dôk ti djiêu, amâo thâo b^t mjing ôh. Leh kâo duah mđing, thâo klă klei m^n mdê ]ô hđeh, sơnăn kâo amâo lo\ hu^ ôh klei ana\n. Mâo hđeh ]ia\ng kơ klei êdu ênang,  ]ia\ng drei bi juh ai tiê, blu\ djơ dje\. Mâo phung hđeh kno\ng ]ia\ng dôk kriêp hjăn pô”.

Am^ k’kiêng leh ana\n đ^ pro\ng êmo\ng bo\ ti [uôn plei Chuết, êngao [uôn pro\ng Pleiku, mơ\ng điêt H’Khuin mâo klei ]ang hmang dưi  ngă nai mtô hđeh. Leh ana\n klei ]ang hmang ana\n jing leh klei s^t êdi leh mâo hriăm ti khoa Giáo dục đặc biệt, sang hră Cao đẳng Sư phạm Trung ương Nha Trang, leh ana\n w^t ngă bruă ti Anôk rông ba, kru\ w^t asei mlei dôk huă [ơ\ng yang hruê dơ\ng kơ phung djo\ êa drao ruă dioxin ]ar Gia Lai.

                                     Nai H’Khuin mtô boh hră kơ hđeh amâo mâo jăk asei mlei.

Mb^t ho\ng bruă mtô ra\k dlăng, mtô ]ih, nai H’Khuin lo\ jing am^ hlăm go\ sang. Tăp năng bi juh, yăl dliê, tăp năng bi m]iêm huă êsei, [ơ\ng [ê` leh ana\n bi mnei brei, bi mdoh asei mlei kơ phung hđeh. Khă gơ\ kno\ng mrâo 5 thu\n ngă bruă, klei dleh dlan leh ana\n sua\i êma\n ăt lu yơh, [ia\ dôk jiă kma ăt jing du\m klei bi hdơr kơ klei bi kha\p c\ia\ng nai mtô ho\ng hđeh hriăm hră mâo klei tu\ yuôm êdi, mgei ai tiê êdi:

“ Thu\n 2013, giăm 40 ]ô hđeh, mâo hđeh pro\ng, hđeh adôk điêt, [ri hruê 20/11, bi pe\ mnga ph^ leh ana\n mđup brei kơ nai. Djăp mnuih bi mhiă pe\ mnga giăm  mtih mnư\ hlei hđeh pro\ng bi pe\ ti dlông h^n, bi hđeh adôk điêt bi pe\ ti gu\. Khă gơ\ mnga ana\n jing ph^ êdi, [ia\dah phung hđeh a\t bi mhiă pe\, grăp ]ô digơ\ mâo 1 ]a\p mnga ba myơr kơ nai. Hlăk ana\n, kâo păt ]ia\ng hia, hlo\ng ]ia\ng ur hia êdi, kmiêk phung hđeh, kyua phung hđeh ăt mâo klei khăp ]ia\ng kơ phung nai lu mse\ sơnăn”.

Hlăm 5 thu\n ngă nai mtô, sa ]ô am^ ênang ti adu\ hriăm mơ\ng phung hđeh amâo mâo jăk asei mlei, ho\ng du\m klei ba myơr, nai H’Khuin mâo knơ\ng bruă djo\ tuôm, Êpul hgu\m mnuih djo\ êa drao ruă dioxin ]ar Gialai ăt mse\ mơh am^ ama phung hđeh tu\ yap ho\ng lu hra\pah mni, m’ar pah mni. Aduôn Nguyễn Thị Yến Nguyệt, ti êpul 5, phường Thống Nhất, [uôn pro\ng PleiKu, mâo anak hriăm ti anei, brei thâo:

“ Mâo 4 thu\n leh. Ti anei mtô mui`, mtô kdo\, phung nai mtô ]ih ka], bi nai H’Khuin mtô boh hră. Digơ\ mđing dlăng n’nao kơ phung hđeh. Mâo lu klei đ^ kyar kơ klei dôk dơ\ng [ơ\ng huă, thâo blu\ hra\m,, ngă lu mta bruă mse\ si rao ]hiên mngan, kih sang. Anak kâo m’ak êdi, dah hruê mdei ăt ]ia\ng nao hriăm mơh”.

                                   M’mông hriăm dlăng ti adu\ hriăm mơ\ng hđeh amâo mâo jăk asei mlei.

Bi kah lac\ leh ana\n thâo pap ho\ng bruă mơ\ng phung nai mtô ti Anôk rông ba, kru\ w^t asei mlei dôk huă [ơ\ng yang hruê dơ\ng kơ phung djo\ êa drao dioxin, aduôn H’Ngia, Khua g^t gai Êpul hgu\m brua\ mnuih djo\ êa drao ruă dioxin ]ar Gia Lai la]:

“ Mtô phung hđeh anei, nai mtô c\ia\ng bi mâo klei thâo kơ brua\. Nai H’Khuin mâo klei đua klam, mâo ai tiê thâo khăp ]ia\ng ho\ng phung hđeh, mđ^ lar bruă pô ngă. Ngă bruă ti anei, kâo amâo mâo [uh `u mâo klei c\ia\ng đue# mơ\ng brua\, amâo dah duah lac\ dleh dlan mse\ snei bi akâo c\ia\ng mdei bruă, akâo nao ngă bruă ti anôk mkăn, [ia\ [uh `u jih ai tiê ho\ng brua\, amâo tuôm duah hnga\h ôh”.

                                                                                                            H’Nga pô ]ih hlo\ng răk