VOV4. Êđê - Hluê
si klei bhia\n, brua\ krih êa kphê g\l 2 nga\ rue# leh mơ\ng ako\ mlan 3. {ia\
ho\ng klei yan adiê mơ\ng yan bhang thu\n 2014 – 2015 amâo mâo ga\l djo\, ara\
anei, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti c\ar Gia Lai a\t dôk wir w^r duah êa
do\ng klei k[ah êa krih kơ kphê mơ\ng pô. Ti kdriêk Êa Grai, kdriêk pla kphê
phu\n mơ\ng c\ar Gia Lai h^n mơh k[ah êa pioh krih kphê.
Êbeh 20 thu\n nga\ đang kphê, ka mâo ôh
thu\n Phan Thanh Hải dôk ti êpul 2, wa\l krah Êa Kha, kdriêk Êa Grai, [uh hnoh
êa Châm djiêo đang kphê pô thu khuôt mse\ si thu\n anei. Mrâo mphu\n kơ gưl
krih tal 2, hnoh êa thu khuôt leh. Ma\i pom êa bi êran mâo sa bliư\ êran 3
bliư\ mdei, ana\n go\ sang bi brei mnuih
dôk gak ti hma êbeh mkrah mlan, dôk guôn êa hnoh lo\ đ^ sna\n bi pom êa krih,
[ia\ kno\ng mâo dja\p ma\ kơ ana kphê tlaih djiê đuic\ mơh. Phan Thanh Hải
lac\:“ Mơ\ng anei tru\n nao kơ nah tluôn
hnoh êa jing amâo mao êa krih ôh, Mphu\n krih gưl 2 jing amâo mâo dja\p êa leh.
K[a\h êa sna\n bi krih ho\ng đ^ng kơ phu\n mtam. Amâo mâo dja\p êa ôh, sna\n
kno\ng krih ma\ mao mkrah mmông truh 1 mmông mdjiê ma\i yơh. Yang đar thu\n
dja\p nnao êa, kno\ng krih hla\m brô 5 hruê leh yơh, thu\n anei bi krih truh 16
hruê. Krih ma\ mâo mkrah wah [lu\ng kphê, amâo mâo bo\ [lu\ng mse\ ho\ng đar
thu\n ôh… Jing krih gơ\ tu\ kơ mâo êa pioh ana kphê hd^p đuic\”.
Kyua hnoh Êa Châm thu khuôt, bi g^r klei
kbăng êa hla\m hnoh êa amâo mâo klei tu\ ôh, Lê bá Thảo dôk ti êpul 9, wa\l
krah Êa Kha, kdriêk Êa Grai bi ktung ba đ^ng êa dlông truh 1.500met lo\ dơ\ng
ma\i pom êa, c\ia\ng pom mđ^ ba êa mơ\ng ênao êa phu\n pui kmla\ Êa Kha do\ng
klei k[ah êa kơ kphê pô. Pra\k bi liê krih êa kơ kphê kyua ana\n mơh đ^ lu h^n,
Lê Bá Thảo lac\:“ Tơ duh bi liê pom ba
êa mơ\ng hnoh êa t^ng nah dih hriê sna\n
liê lu mơ\ng 70 – 80 êkla\k pra\k, wa\t êlan klei pui kmla\. Wa\t đ^ng mđoh ba
êa. Ara\ anei kâo bi ma` đ^ng êa leh ana\n ma\i pom êa ara\ng c\ia\ng pom ba êa
hriê tuh kơ hnoh êa leh ana\n pô pom êa mơ\ng hnoh ana\n pioh krih. Mơ\ng ako\
ti hnoh êa nah dih hriê truh kơ anei bi yua
truh 30 bul đ^ng êa, gra\p bu\l mâo 50m. Mơ\ng êlâo truh kơ ara\ anei,
ka tuôm [uh ôh k[ah êa mse\ si anei. Pô ma\ êa mơ\ng t^ng nah dih bi liê pra\k
đ^ 2 bliư\. Tơ mâo êa, kno\ng hla\m 3 – 4 hruê đuic\ leh yơh krih, bi ara\ anei
bi krih truh 10 hruê ka leh mơh”.
Hluê si ênoh mrô mơ\ng brua\ lo\ hma,
ara\ anei ka truh wưng `u ktang êdi ôh mơ\ng yan bhang, [ia\ kluôm c\ar Gia Lai
mâo leh 1.085 ha mnơ\ng pla k[ah êa krih, hnơ\ng kj[ah êa dưi dla\ng jing kjham
h^n ho\ng đar thu\n. Hluê si Văn Phú Bộ, Khua Adu\ brua\ lo\ hma Hla\m Knơ\ng brua\
lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang c\ar Gia Lai tơ hla\m 10 hruê dơ\ng
amâo mâo ôh adiê hjan, c\ar Gia Lai sra\ng hưn mdah klei k[ah êa. Ti ana\p c\ia\ng bi mhro\ klei luc\
liê kytua mơ\ng k[ah êa, êngao kơ brua\ bi kah mbha êa djo\ guôp mơ\ng du\m
knơ\ng kdơ\ng êa, du\m [uôn alu\ c\ia\ng bi kc\ah mtru\n ma\ hdra\ msir bi djo\
guôp ho\ng boh klei alu\ wa\l pô:“ Knơ\ng
brua\ lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang g^t gai leh du\m hdra\ mse\
si: Huai mgoh mbông mnuôr êa, yua bi mkiêt mkriêm êa, kah mbha êa bi djo\
guôp…. Du\m kr^ng dưi klei kbăng êa sna\n mko\ mjing du\m kbăng êa pioh krih.
Wa\t ana kphê leh ana\n ana mdiê, c\ia\ng bi ruah ti ana pioh krih êlâo a\t
mse\ mơh klei bi kah mbha yua êa. Du\m sa\, alu\, [uôn tui hluê ho\ng boh klei
anôk pô ba yua êa bi djo\ guôp”.
Ti Dak lak klei k[ah êa a\t hla\k mâo dleh
dlan mơh. Ênha\ mnơ\ng pal mjing k[ah êa krih ti c\ar hla\k đ^ nnao, hluê si
t^ng klei luc\ liê truh leh êbeh 765 êklai pra\k. Hruê 24/3, Knơ\ng brua\ sang
c\ư\ êa c\ar Dak lak mko\ mjing klei klei k[^n mjêc\ c\ia\ng g^t gai brua\
mgang kdơ\ng klei k[ah êa. Pô c\ih klei mrâo kơ sang mđung asa\p blu\ Việt
Hluê si klei hưn mdah mơ\ng Knơ\ng brua\
Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang c\ar Dak lak, t^ng truh kơ hruê
anei, êbeh 24 êbâo ha mnơ\ng pla ti alu\ wa\l hla\k k[ah êa, hla\m ana\n ênha\
mdiê hlo\ng luc\ ti mang truh gia\m 800ha. Gia\m 20 êbâoha kphê jing truh 10%
ênha\ đang kphê hla\m c\ar sra\ng hro\ hnơ\ng boh mnga mâo kjham kyua k[ah êa
krih. Hluê si t^ng klei luc\ liê truh êbeh 765 êklai pra\k. Du\m anôk k[ah êa
kjham êdi mâo Krông H’Nang, Krông Ana, Êa Kar, êa H’Leo, Krông {
Ara\ anei ti Dak Lak kno\ng adôk du\m
Knơ\ng kdơ\ng êa pro\ng mâo êa pioh krih. Bi du\m knơ\ng kdơ\ng êa đ’điêt, man
dưn hnơ\ng êa hla\k hro\ ktang ti hnơ\ng amâo dưi lo\ đoh ôh. Lu hnoh êa, hnoh
krông, mse\ si Krông H’Nang, Krông Pac\, hnoh êa Tul, Êa H’Leo thu khuôt leh
jih. Hluê si klei t^ng kna\l adiê mđia\ ktang bhang adôk sui hla\m brô sa mlan
dơ\ng, ênha\ mnơ\ng pla mjing k[ah êa lo\ dơ\ng đ^. Êngao kơ du\m klei kyua
mơ\ng yan adiê, brua\ ba yua êa amâo mâo djo\ guôp mơ\ng mnuih [uôn sang s^t
krih kphê, a\t dưi dla\ng jing mta phu\n nga\ truh klei k[ah êa hla\m kluôm
c\ar mâo dleh dlan. Lê Gia Dậu, Khua Knơ\ng brua\ trách nhiệm hữu hạn kriê
dla\ng knơ\ng kdơ\ng êa Dak lak brei thâo:
“
Ênao êa a\t dôk bo\ êa, a\t rơ\ng dja\p krih yua mse\ si đar thu\n, [ia\ klei
m^n hu\i k[ah êa nga\ truh klei bi krih êa êgao ho\ng hnơ\ng c\ia\ng yua, ana\n
knhal tuc\ jing c\o\ng pô mjing klei k]ah êa. Jih jang du\m knơ\ng kdơ\ng pioh
yua krih kphê mnuih [uôn sang c\o\ng pom ma\ êa mơ\ng ênao ba krih lu jing sna\n, boh djo\ gơ\ di`u bi
pom hla\m 10h, sna\n [ia\dah di`u bi pom mơ\ng 15 – 20h hna\n lah”.
Hluê si Đinh Văn Khiết, K’ia\ng khua
Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Dak Lak, kha\gơ\ đa\o t^ng leh kla\ leh ana\n
g^t gai leh ktang mơ\ng ako\ yan bhang mtam, [ia\ brua\ mgang kdơ\ng ho\ng klei
k[ah êa mơ\ng c\ar a\t ka ja\k mơh, hla\k ênha\ mnơ\ng pla mjiung yan Puih mnga
a\t đ^ êgao hdra\ kc\ah, lu ênao mgơ\ng êa amâo mâo mgơ\ng dja\p êa…. Brua\
jêc\ ara\ anei, êngao kơ du\m hdra\ bi yua pom êa pioh krih, ba yua djo\ hdra\
du\m knơ\ng kdơ\ng êa, du\m brua\ djo\ tuôm alu\ wa\l c\ia\ng mđ^ ktang klei
mtô mlang c\ia\ng mnuih [uôn sang ba yua
êa bi djo\ guôp. Du\m kdriêk hla\m c\ar
c\ia\ng thao ba yua du\m hdra\ msir c\ia\ng êdi pioh bi kdơ\ng ho\ng klei k[ah
êa, amâo dôk guôn pra\k đru mơ\ng Trung ương ôh, mb^t ana\n pral thâo kla\ kơ
boh klei, hmao đru brei mnơ\ng [ơ\ng amâo mâo lui mnuih [uôn sang ư\ êpa. Đinh
Văn Khiết lac\:
“ Ara\ anei gra\p kdriêk, sa\, anôk brua\,
mnuih [uôn sang, drei bi tru\n nga\ brua\, bi g^t gai tliêr kja\p, k[^n ai leh
anan nga\ bi ktang. Du\m alu\ wa\l c\ia\ng w^t duah dla\ng thâo bi kla\ du\m
anôk luc\ liê, hnơ\ng luc\ liê, mơ\ng ana\n mâo hdra\ đru bi djo\; t^ng mka\
dla\ng kơ gra\p mnơ\ng ba pla, êlâo h^n jing pioh êa yua kơ klei hd^p aguah
tlam, kơ anak mnuih, kơ mnơ\ng rông, kơ ana tu\ yuôm sui thu\n, leh ana\n kơh
truh kơ du\m mnơ\ng pla mka\n. Mnơ\ng pla hrui ma\ [ia\ hruê dla\ng gơ\ yua mâo
hnơ\ng đuic\, bi ana kphê mơh lui djiê sna\n klei luc\ liê sra\ng pro\ng sna\k,
luc\ liê jih nga\n dra\p mơ\ng [uôn sang”.
BTV:
H’Nga.
Viết bình luận