VOV4.Êđê - Thu\n anei, mnuih [uôn sang ti Gia Lai ba pla hla\m brô 1 êbâo ha mkai. {ia\ kyua yan adiê mđia\ không thu krô k[ah êa kjham, boh mkai đ’điêt, amâo mâo djo\ ho\ng hnơ\ng ]ua\n ba ]h^ kơ ala ta] êngao kyua ana\n ênoh ]h^ tru\n hro\ mơ\ng 3 – 5 bliư\ mka\ ho\ng wưng anei thu\n dih.

     Thu\n anei go\ sang Nguỹên Thị Thanh Danh ti alu\ 6, sa\ Hà Tam, kdriêk Đak Pơ, c\ar Gia Lai ba pla 2 ha đang mkai. Kyua adiê mđia\ không k[ah êa ktang ph^t ana\n boh mkai điêt, tru\n hro\ boh mnga mâo truh mkrah wah. Leh ba c\h^ mâo 40 tôn mkai kơ phung ghan mnia, t^ng he\ pra\k bi liê kơ brua\, go\ sang Danh luc\  truh kơ  du\m pluh êkla\k pra\k.“ Yan mkai thu\n anei mnuih [uôn sang ti anei dja\p mnuih luc\ boh mnga s’a\i. Ênoh ênil ba c\h^ thu\n anei tru\n hro\ ktang ph^t mơh. Gra\p boh sang luc\ mơ\ng 60 – 70 êkla\k pra\k. Ara\ anei luc\ boh mnga, tru\n ênoh c\h^ mse\ si anei, jih hmei tuôm ho\ng klei dleh knap êdi lah.”

Mkai amâo mâo djo\ yan boh mnga, kyua yan adiê amâo mâo ga\l djo\.   

   Ti du\m đang mkai, mnuih [uôn sang ti du\m kdriêk t^ng nah Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng c\ar Gia Lai hla\k k[^n hrui pe\ mkai. Kyua yan adiê mđia\ hlơr, thu krô sui mb^t ho\ng gưl adiê ê’a\t amâo mâo djo\ yun nga\ kơ boh mkai điêt leh ana\n hnơ\ng mâo [ia\ đuic\ mơh, kno\ng hla\m brô mơ\ng 20 – 25 tôn /1 ha, hro\ mkrah wah mka\ ho\ng du\m thu\n êlâo. Mb^t ho\ng ana\n, brua\ ba c\h^ mkai tuôm ho\ng klei dleh dlan mơh; kyua tui hluê ho\ng sang c\ơ mnia Trung Quốc. Hluê si klei c\ia\ng mơ\ng pô blei, kno\ng blei ba du\m mkai mâo boh ktro\ mơ\ng 5 kg/ 1 boh, sna\n lu mkai pla ti Gia Lai amâo mâo djo\ ho\ng klei c\ia\ng ana\n ôh. Mb^t ana\n ênoh c\h^ kơ phung ghan mnia ala tac\ êngao hrui blei ka\n sa hnơ\ng lei ana\n phung ghan mnia alu\ wa\l a\t tuôm ho\ng klei dleh dlan mơh. Aduôn Nguyễn Thị Thanh Thủy, sa c\ô ghan mnia ti wa\l krah An Khê, c\ar Gia Lai brei thâo: “ Thu\n anei mơ\ng phung ghan mnia hlo\ng truh kơ mnuih [uôn sang pla mkai sua\i dleh s’a\i. Mnuih pla thu\n anei dleh êma\n kyua tuôm ho\ng adiê dhul k’ua\ ê’a\t nga\ mkai djiê lu, mboh điêt amâo djo\ ho\ng klei c\ia\ng. Phung hrui blei ghan mnia a\t luc\ liê mơh, si tôhmô đang mkai pô blei amâo mâo djo\ ho\ng ênoh kc\ah sna\n bi êran hiu anôk anei, anôk adih yơh c\ia\ng bi dja\p ênoh. S^t sang c\ơ mnia t^ng nah dih đ^ [ia\, ti anei mnuih ghan mnia hmei hluê ho\ng ênoh sang c\ơ mnia t^ng hnah dih yơh hrui blei, [ia\ s^t ba c\h^ truh kơ adih le\ ênoh tru\n leh, sna\n gơ\ mnuih ghan mnia a\t tuôm ho\ng klei luc\ liê pra\k ka\k mơh. Dla\ng kluôm jing anôk ba c\h^ dleh dlan sna\k.” 

     Yan mkai thu\n anei c\ar Gia Lai mâo hla\m brô  mơ\ng 800 – 1.000 ha mkai, k[^n lu ti du\m kdriêk t^ng Nah Ngo\ leh ana\n Ngo\ Dhu\ng. Hla\m wưng anei, ênoh c\h^ mkai ti đang tru\n êdi. Ho\ng mta mkai mâo boh ktro\ êbeh 5 kg / sa boh dja\p hnơ\ng c\ua\n ba c\h^ kơ ala tac\ êngao mâo ênoh hla\m brô mơ\ng 1.500 – 2.300 pra\k/kg, bi boh điêt h^n, amâo dja\p hnơ\ng c\ua\n ba c\h^ kơ ala tac\ êngao ba c\h^ kno\ng mơ\ng 300 – 700 pra\k/kg. Mka\ ho\ng thu\n dih, ênoh mkai tru\n mơ\ng 3 – 5 bliư\, sna\n [ia\dah ka\n mâo mnuih hriê blei lei. Mnuih [uôn sang amâo mâo dưi ba c\h^ kyua pra\k mưn mnuih pe\ leh ana\n du\ mdia\ng đ^ đei. Phạm Thanh Vân, Khua Knơ\ng brua\ Sang c\ư\ êa sa\ Sro\, kdriêk Kon C|ro, c\ar Gia Lai lac\:“ Mơ\ng klei t^ng mka\ ma\ sna\n, tơ c\h^ mâo 2.500 pra\k/kg sna\n dưi mâo ba w^t pra\k bi liê, tơ ênoh tru\n h^n kơ ana\n sna\n s^t n^k luc\ pra\k, luc\ ai ti mang yơh nga\ brua\. Hmei c\ang hmang kơ hdra\ êlan êdei ana\p, du\m gưl brua\ c\ia\ng bi mâo hdra\ êlan kla\ klơ\ng bi hgu\m he\ amâo dah si be\ nga\ c\ia\ng mâo anôk ba c\h^ h’^t kja\p kơ mnuih [uôn sang.”

    Mkai điêt amâo mâo siam ôh, ba c\h^ amâo mâo mnuih blei bi brei kơ êmô [ơ\ng 

   Mơ\ng klei ya\l dliê luc\ boh mnga, luc\ ênoh mơ\ng mkai brei [uh, mb^t ho\ng klei truh amâo mâo ja\k kyua yan adiê nga\, klei kơ anôk ba c\h^ mnơ\ng mơ\ng lo\ hma hla\k jing brua\ phu\n. Êjai ana\n, sa hdra\ mtru\n djo\ kla\ c\ia\ng đru kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma dul [ia\ klei truh jhat jing Baỏ hiểm brua\ lo\ hma le\ dôk mdê mdô ho\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti c\ar Gia Lai. Hluê si Klei kla\ mtru\n 315/QĐ- TTg thu\n 2011 mơ\ng Khua knu\k kna kơ brua\ lông hluê nga\ Bảo hiểm brua\ nga\ lo\ hma, mâo kno\ng du\m mnơ\ng pla, mnơ\ng rông dưi lông hluê nga\ leh ana\n kno\ng ba yua ti du\m c\ar, [uôn pro\ng đuic\. Hla\m ana\n c\ar Gia Lai leh ana\n du\m c\ar Dap Kngư mka\n ka po\k nga\ ôh hdra\ mtru\n anei. Mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hla\m kr^ng hla\k c\ia\ng êdi mâo sa hdra\ mtru\n đru kla\ klơ\ng kơ brua\ nga\ lo\ hma. Võ Văn Hưng, Khua Adu\ brua\ nga\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Kon C|ro, c\ar Gia Lai lac\:

     “ Dưi lac\ he\ klei anôk ba c\h^ kơ mnơ\ng mơ\ng lo\ hma ara\ anei jing dleh dlan êdi. Du\m mta mnơ\ng ba pla ti kdriêk anei mse\ si: ktơr, hbai [lang, mkai leh ana\n du\m mta djam mtam, êtak êbai ênoh ênil ba c\h^ amâo mâo h’^t ôh, [ia\ ho\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma gơ\ amâo mâo anôk ba c\h^ mnơ\ng, sna\n jing klei dleh dlan êdi kơ mnuih [uôn sang. Hla\m 21 c\ar, [uôn pro\ng hlam kluôm ala hluê lông nga\ kơ bảo hiểm mnơ\ng lo\ hma sna\n c\ar Gia Lai ka hluê nga\ ôh brua\ anei. Hluê si kâo, tơ dưi bảo hiểm, hrui blei brei mnơ\ng kơ mnuih [uôn sang sna\n jing ja\k êdi, mnuih [uôn sang gơ\  hla\k c\ia\ng êdi, mđing dla\ng êdi kơ klei anei.”

      Jing alu\ wa\l mâo klei bhia\n ba pla mkai sui thu\n leh, [ia\ yan mkai thu\n anei, mnuih [uôn sang pla mkai c\ar Gia Lai tuôm ho\ng klei dleh dlan êdi, kyua luc\ boh mnga leh ana\n luc\ ênoh. Klei anei s^t n^k sra\ng lo\ dơ\ng mâo, amâo djo\ kno\ng kơ mkai đuic\ ôh, [ia\ lu mta mnơ\ng mơ\ng lo\ hma mka\n ti kr^ng Dap Kngư a\t mse\ si ana\n mơh, tơ drei kno\ng dôk jưh ma\ kơ sa anôk c\h^ mnia ti ala tac\ êngao./.

                                                  H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.