VOV4.Êđê – Knơ\ng bruă kreh knhâo Gia Lai hlăk po\k ngă du\m bruă ngă tal êlâo mơ\ng hdră k]ah hrăm mb^t ho\ng phung mkra mjing mbruă hlăm ]ar. Hdră k`ăm mơ\ng hdră k]ah anei jing đru lơ phung thâo mkra mjing ti alu\ wa\l pral h^n hlăm du\m klei ksiêm duah, pral dưi tu\ yap kriê mgang klei knhâo knhăk, po\k ngă hlăm klei hd^p. Klei anei dưi ]ang hmăng srăng dưi msir mgaih klei adôk wi wư kơ klei ksiêm duah mkra mjing sui ho\ng anei ti alu\ wa\l, mđ^ ai klei dưi mkra mjing hlăm êpul mnuih [uôn sang, yua klei găl kreh knhâo đru mđ^ kyar bruă duh mkra ala [uôn.

Hd^p mda ti Krông Pa, jing kdriêk [un kbưi êdi ho\ng wa\l krah ]ar Gialai [ia\dah mnuih nga\ lo\ hma Phạm Văn Bình, [uôn Tang, sa\ Phú Cần, mkra mjing leh lu kdra\p mnơ\ng tu\ dưn. Mơ\ng wơu ka\p hưn mthâo ara\ng tle\, kdra\p êdeh pom êa truh kơ kdra\p êdeh krih êa drao ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing, ênưih ba yua, êđa\p ênang lehana\n mkiêt mkriêm. Hla\m du\m mta kdra\p mnơ\ng mâo `u mkra mjing, dưi ba yua lu êdi jing kdra\p krih êa drao ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing dưi mko\ ti êdeh p’phu\t. Kdra\p anei thâo kđa\l, po\k hja\n pa\n tơdah tuôm ho\ng mnơ\ng mka\n, mb^t ana\n êa drao krih dưi lo\ tru\n hla\m đ^ng mơh tơdah mdei krih, đru mđ^ pral h^n hnơ\ng nga\ brua\. Ho\ng anôk se\ si ti Krông Pa, kdra\p êdeh anei dưi krih 7ha/1 hruê, đ^ 7 blư\ mka\ ho\ng hnơ\ng krih mse\ yang đar. Hluê si Phạm Văn Bình, mơ\ng leh mâo klei m^n mkra mjing, lông ba yua ti kdra\n lo\ hma, lehana\n mkra mlih djo\ guôp mơ\ng kdra\p anei, `u nga\ brua\ truh gia\m 2 thu\n. Hla\m 2 thu\n ana\n, `u m^n t^ng lu kơ hdra\ nao bi kla\ brua\ ra\ng mgang kơ klei m^n pô thâo mkra mjing mrâo, [ia\dah amâo dưi hluê nga\ ôh kyua k[ah hra\ m’ar. Truh kơ kdra\p anei dưi ba ]h^ ti wa\l anôk mnia mblei, sna\n brua\ bi mkla\ brei ra\ng mgang mơ\ng `u ka\n ba w^t boh tu\ dưn mơh”

}ia\ng mâo klei ga\l dưi bi mtuôm ho\ng phung ma\ brua\ kreh knhâo dleh êdi mse\ si tui duah êru\m gu\ êa ks^, di`u ka\n thâo duah hlei pô lei. Hmư\ hing mơh pô anei pô adih dưi nga\ [ia\dah pô amâo ksiêm êlâo sna\n hu^ mơh mbloh ta\m lui] he\ pra\k brua\ ka\n jing lei, kyua ana\n kâo lui sna\n yơh dôk guôn hb^l mnơ\ng pô mkra mjing ara\ng t^ng dla\ng ja\k, brua\ klei mrâo hâo hưn sna\n yơh. Leh dưi bi tuôm ho\ng phung ma\ brua\ kreh knhâo ]ia\ng hưn mthâo hdra\ nga\ brua\ ho\ng jih ai tiê pô brei ara\ng ra\ng mgang kơ klei m^n mrâo pô ngă sna\n ara\ng la] brua\ anei amâo djo\ mrâo ôh.

Amâo djo\ kno\ng ti Gialai, [ia\dah du\m ]ar kr^ng La\n dap kngư, êbeh 1 thu\n ho\ng anei mjh^t m’ua\t brua\ ba yua mta hbâo mkra mơ\ng mtei ]ia\ng pruê kơ mnga pôk lehana\n du\m mta mnga mka\n ja\k j^n êdi. {ia\dah [ia\ sna\k mnuih thâo, klei m^n mrâo mkra mta hbâo mơ\ng mtei jing hbâo pruê kbia\ hriê mơ\ng sa ]ô knua\ druh Adu\ brua\ lo\ hma kdriêk Đức Cơ, ]ar Gialai, jing Nguyễn Quốc Tư. Pô mkra mjing anei la] snei: Jing sa ]ô nga\ brua\ lo\ hma, `u g^r leh ho\ng jih ai tiê pô ]ia\ng mkra mta hbâo pruê mơ\ng mtei ho\ng brua\ nao ksiêm hria\m truh kơ brua\ nao ba ]h^. {ia\dah, kha\ g^r nga\ lu hdra\, jưh knang kơ lu anôk, brua\ bi kla\ ra\ng mgang klei m^n kơ pô mkra mjing mrâo mơ\ng `u ka\n ba w^t boh tu\ dưn lei:

Kâo nga\ hra\ mơar kơ klei m^n brua\ kâo ngă anei, kâo akâo klei đru k]e\ nah êngao jih 20 êkla\k pra\k. Ka ba m’^t hra\ ôh [ia\dah brei t^ng pra\k leh. {ia\dah nga\ la\ng mtu\k mtu\l jih thu\n tal 1 leh ka\n dưi mơh. Truh kơ thu\n tal 2 kâo jưh knang ho\ng phung khua ti Phu\n brua\ adih ana\n gơ\ dưi mâo leh hra\ anei. Kâo ]ia\ng la] snei, ti Knơ\ng brua\ dưn yua klei m^n mrâo ka ja\k mơh di`u nga\ brua\. Kyua ara\ anei klei ]ia\ng jing lu êdi, tal 1 jing brua\ ra\ng mgang, sna\n ya nga\ Knơ\ng brua\ dưn yua klei m^n mrâo amâo mâo po\k [a\ng bha\ ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang dưi nga\ brua\ pral h^n, ]ia\ng hnưm dưi bi mkla\ klei m^n mrâo truh ho\ng digơ\.

Ti ana\p [a\ng jang mu\t Knơ\ng brua\ kreh knhâo kdra\p mrâo Gialai, sa po\k mdha\ ]ih la] snei “Gra\p mta mnơ\ng anak mnuih mkra mjing dưi bi kla\ brua\ ra\ng mgang brei”. {ia\dah, ti anôk bi mtuôm mrâo anei mơ\ng Knơ\ng brua\ kreh knhâo kdra\p mrâo Gialai, Knơ\ng ksiêm duah kơ brua\ mkra mjing lehana\n ba yua kdra\p mrâo – Phu\n brua\ kreh knhâo kdra\p mrâo, ho\ng du\m phung nga\ brua\ ho\ng klei m^n mrâo mơ\ng ]ar, Gialai pa\t dah kno\ng hưn mthâo du\m klei dleh dlan, gun kpa\k hla\m brua\ nao bi mkla\. Leh êbeh 1 hruê bi tuôm ho\ng phung ma\ brua\ kơ klei m^n mrâo ti alu\ wa\l, nao dla\ng du\m mta mnơ\ng dưi mkra mjing, dôk po\k nga\ lehana\n ba yua, tiến sĩ Phạm Ngọc Pha, Knơ\ng brua\ ksiêm duah kơ brua\ mkra mjing lehana\n ba yua kdra\p mrâo bi mkla\, klei dleh kpa\k ti Gialai a\t mse\ ho\ng lu alu\ wa\l mka\n hla\m kluôm ala ]ar. Kyua ana\n, brei mâo klei hgu\m kngan, bi đru kluôm ênu\m h^n:

“Phung nga\ brua\ mkra mjing thâo mbrua\ êdi [ia\dah hlak mblang kơ hdra\ ba yua mnơ\ng ana\n le\ dôk k[ah, amâo dah dleh sna\k dưi ba yua lehana\n ksiêm dla\ng hla\m wa\l anôk tar ro\ng la\n lehana\n ti Việt Nam ]ia\ng kơ hdra\ nga\ brua\ mơ\ng pô mrâo he\ amâo dah h’a^. si tô hmô ]ih ka] rup hưn mthâo, sna\n phung nga\ brua\ mkra mjing adôk k[ah kơ klei anei. Kâo m^n mâo lu êpul êya, anôk brua\ brei mâo hdra\ đru lu h^n kơ phung nga\ brua\ kơ klei m^n mrâo.

Hluê si Nguyễn Ngọc Cường, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ kreh knhâo – kdra\p mrâo Gialai, ]ia\ng đru kơ hdra\ nga\ brua\ ksiêm duah, mkra mjing tui si klei m^n mrâo mơ\ng ]ar, đru kơ phung nga\ brua\ mkra mjing mrâo mkiêt mkriêm hruê ai, pral bi mkla\ hdra\ ra\ng mgang tu\ dưn, knơ\ng brua\ kđa\m mkra leh sa po\k hra\ ktrâo la], hlak mblang kơ brua\ ngưa tui si klei m^n mrâo – bi kla\ ra\ng mgang ho\ng du\m mta klei phu\n, ênưih thâo sa\ng. Mb^t ana\n, mơ\ng thu\n 2020 anei, sra\ng mđ^ hdra\ bi hgu\m ho\ng du\m anôk brua\ djo\ tuôm ]ia\ng mâo hdra\ đru kla\ s^t h^n:

Tal êlâo hmei đru leh kơ phung nga\ brua\ mâo klei m^n thâo mjing mrâo dưi thâo sa\ng, hu^ mbloh nga\ amâo mâo djo\ hdra\. Knơ\ng brua\ kreh knhâo lehana\n kdra\p mrâo sra\ng nga\ [rư\ [rư\ du\m hdra\ msir, bi hgu\m ho\ng phung ma\ brua\ kreh knhâo, du\m knơ\ng brua\ ksiêm duah, ]ia\ng mjua\t bi hria\m mđ^ h^n klei thâo sa\ng. Mb^t ana\n ]ia\ng kơ phung ma\ brua\ mkra mjing mnơ\ng mrâo thâo sa\ng kla\ tal êlâo h^n jing djo\ hdra\ bhia\n pô, tal 2 jing djo\ hdra\ bhia\n quốc tế, tal 3 jing hluê nga\ djo\ ho\ng ai dưi, klei mâo.

Boh s^t brei [uh phung nga\ brua\ mâo klei m^n thâo mkra mjing mnơ\ng mrâo ti Gialai du\m thu\n gia\m anei kbia\ hriê mơ\ng sa klei dôk ]ia\ng êdi hla\m brua\ duh mkra pla mjing lehana\n klei hd^p, boh nik hla\m hdra\ nga\ brua\ lo\ hma lehana\n mkra mjing mnơ\ng mơ\ng lo\ hma. Hra\m mb^t ho\ng phung mâo klei m^n mkra mjing mnơ\ng mrâo, đru kơ du\m mta mnơ\ng anei pral dưi bi mkla\, dưi ra\ng mgang, jing leh ai mtru\t yuôm bha\n mơ\ng ]ar ho\ng phung kha\p m’ai lehana\n mâo klei thâo hla\m brua\ ksiêm duah, mkra mjing mnơ\ng mrâo. Mơ\ng ana\n, đru kơ Gialai mđ^ h^n klei tu\ dưn boh yuôm lehana\n hnơ\ng tu\ ja\k mnơ\ng dhơ\ng, kbưi h^n mđ^ klei thâo hla\m brua\ kreh knhâo – kdra\p mrâo mơ\ng ]ar, mka\p kơ hdra\ k`a\m mđ^ kyar pral - h’^t kja\p.

H’Nê] pô ]ih hlo\ng răk