VOV4.Êđê - Krah klei k[ah êa pro\ng, du\m êbâo ha kphê ti Gialai, hlăk dôk ti ana\p klei lu] liê djiê krô kyua hin êa krih, sa ]ô mnuih ti wa\l krah }ư\ Prong, kdriêk }ư\ Prong dôk ksiêm duah lehana\n mâo leh hdră krih êa ho\ng klei mkriêm ba w^t leh klei tu\ dưn, ho\ng ênoh bi liê [ia\ h^n ho\ng ênoh kơ êngao.

     Ara\ anei jih jang hnoh êa hlăm kdriêk }ư\ Prong, ]ar Gialai pătdah khuôt leh sơăi. Du\m đang kphê thu krô, k`^ hla, kprê` hla djiê dliu, bi knăl kơ sa yăn amâo mâo hơ^t ôh. {ia\dah hlăm 3 ha kphê sang Lê Quang Nhân Trí, ti wa\l krah }ư\ Prong, kdriêk }ư\ Prong ăt mtah mda, ăt ]uh blang mnga lehana\n đuôm adiê jăk, kyua `u ba yua hdră krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm tui si `u m^n ma\.

     Hiu ksiêm dlăng hdră krih êa mkiêt mkriêm ara\ anei snăn bi ba yua motor pom êa pro\ng, pom mbo\ êa hlăm bro\ng dơr kngăm hlăm lăn, ti grăp kiêng war kphê mâo mko\ [ek pruih êa, ]ia\ng dưi mkiêt mkriêm êa jih hnơ\ng. Tơdah ]ia\ng dưi mơh mtlaih hbâo pioh krih kơ mnơ\ng pla. Kdrăp anei dưi mkriêm hlăm brô 30% hnơ\ng êa krih, lehana\n ăt mdul mơh ai mnuih ma\ brua\. {ia\dah ênoh bi liê kơ brua\ mko\ mkra kơ grăp ha jing yuôm, mơ\ng 20 – 50 êklăk prăk, jih jang đ^ng êa dơr hlăm gu\ lăn, dleh mơh kia\ kriê ksiêm dlăng. Mơ\ng ana\n, `u lo\ mâo klei m^n mkra kdrăp krih djo\ guôp h^n ho\ng klei dưi pô mâo.

    Hrô kơ klei dơr đ^ng êa hlăm gu\ lăn, snăn `u mprăp đ^ng êa êun ]ia\ng kơ ênưih mbe\ hiu, kriê pioh. Hlăm grăp phu\n kphê, kno\ng yua sa [e\k pruih mơ\ng ta], mkriêm êa jih hnơ\ng. Ênoh bi liê mko\ mkra kơ sa ha kno\ng hlăm brô mơ\ng 7 – 10 êklăk prăk, [ia\dah dưi mkiêt mkriêm truh hlăm brô 75% hnơ\ng êa krih mka\ ho\ng hdră krih hđăp keh yua. Mb^t ho\ng ana\n, Trí lo\ ba yua djah atôk kphê, adrăng tuh sun hlăm phu\n kphê, đru mkhư\ mơh klei hu\l đue# êa, lehana\n mđam hla kyâo mtah, djah êtak, ho\ng eh mnơ\ng rông pioh pruê kơ kphê. Kyuana\n, êjai dôk găn krah yan bhang hlơr mđia\ ktang k[ah êa anei, dlăng kphê go\ sang `u ăt mtah mda, mnga mđung blang. Lê Quang Nhân Trí la]:“Mnuih [uôn sang kơ anei lu jing mnuih djuê [ia\. Digơ\ ]ia\ng tal êlâo jing ênoh êlưih mơh, tal dua, jing ênưih mbe\ hiu. Kâo dôk lông ba yua, mkra bi ênưih djăp mta brua\ tui si knơ\ng brua\ Êa Kmăt ngă. Ara\ anei hdră kâo mkra anei dah t^ng ênoh bi liê kơ sa ha mơ\ng 7 – 10 êklăk prăk đu], ]o\ng blei pô, mkra mjing ma\ pô. Leh kơ năn mnơ\ng anei dưi mbe\ hiu kyua kdrăp krih anei, đ^ng amâo mâo dơr hlăm gu\ lăn ôh. Leh krih drei dưi hrui pioh. Mka\ dlăng klei tu\ dưn ăt mse\. Dơ\ng mơ\ng klei ]a\t jing, mtah mda… snăn kâo lo\ mguôp ho\ng brua\ pruê hbâo bru\. Mơ\ng đạm bru\ hlo\ng truh kơ êa hbâo vi sinh snăn war kphê đ^ jing jăk, dlăng dơ\ng mơ\ng klei ]uh blang mnga hlo\ng kơ đuôm adiê jăk sơăi, ăt mse\ ho\ng yang đar thu\n mơh. Năng ai boh mnga srăng lu h^n”.

     Nguyễn Văn Gặp, khua adu\ brua\ lo\ hma kdriêk }ư\ Prong brei thâo, ara\ anei kluôm kdriêk mâo 13 êbâo kphê, lehana\n 2 êbâo 500 ha tiêu, hlăk dôk ti ana\p klei lu] liê kyua amâo mâo djăp êa krih. Mơ\ng ana\n mơh, dhar brua\ lo\ hma alu\ wa\l mâo klei mta\ kơ mnuih [uôn sang ba yua djăp hdră thâo mkiêt mkriêm êa k`ăm krơ\ng kơ mnơ\ng pô pla mjing dưi hd^p. Mơ\ng knhal jih thu\n dih. Lê Quang Nhân Trí ksiêm duah hdră krih êa mkiêt mkriêm anei ]o\ng bi êrah hjăn, mnuih pla mjing nao bi tui hriăm ba yua leh lar [ar. Kluôm kdriêk ara\ anei mâo êbeh 30ha kphê hlăk dôk ba yua hdră mkiêt mkriêm anei krih kơ kphê. Nguyễn Văn Gặp, khua adu\ brua\ lo\ hma kdriêk }ư\ Prong la]:“Ana\p anei, ba yua lu hlăm jih jang djăp sa\, lehana\n mko\ mjing hdră krih êa ho\ng klei mkiêt mkriêm. Mơ\ng ana\n, hmei srăng ksiêm dlăng w^t, t^ng mka\, lehana\n srăng mko\ mjing kơ jih jang mnuih pla mjing djăp sa\ mkăn tui hriăm, ba yua, ma\ ya mta klei jăk mơ\ng hdră krih êa anei lo\ dơ\ng bi lar lu h^n”.

      “Mơ\ng klei dleh kbia\ hriê klei mbrua\”. Hlăm klei k[ah êa pro\ng anei, êa hlăk hlê hin, dhar brua\ djo\ tuôm mta mtăn kơ jih jang mnuih bi ba yua êa ho\ng klei mkiêt mkriêm. Lê Quang Nhân Trí jing mnuih pla mjing ti kdriêk }ư\ Prong, ]ar Gialai mâo klei m^n mbrua\, mkra mđ^ kdrăp krih êa ho\ng klei mkriêm êa, yuôm bhăn ba w^t leh klei tu\ dưn kơ ana kphê, jing sa klei năng mni êdi./.

                                                 Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k