VOV4.Êđê - Tuôm jing leh anôk kreh luič liê kyua adiê không kƀah êa, truh ară anei, mnuih ƀuôn sang ti ƀuôn K’Te, să H’Bông, kdriêk Čư̆ Sê, čar Gia Lai dưi bi h’ĭt bruă duh mkra pla mjing lehanăn hnư hrui wĭt kyua bi mlih pla kbâo. Sa hlăm dŭm anôk thu krô, kƀah êa lu êdi mơ̆ng čar, ară anei jing leh anôk pla kbâo mâo hnơ̆ng boh mnga lu, tŭ jăk êdi, đru kơ mnuih ƀuôn sang mâo prăk mnga.

Hlăk hlăm krah yan bhang không, ƀiădah klei mtah mda lă lia đang kbâo ti ƀuôn K Te, jing êlâo dih anôk thu krô amâo mâo djăp êa, kđang bi k’hưp hlăm să H’Bông, dôk hlăm kdriêk Čư̆ Sê, čar Gialai, Rơ o Mân mnuih dôk ti ƀuôn Kte hlăk dôk mkra lăn pioh pla kbâo kơ yan mrâo leh jih sa tuôr mă bruă 5 thŭn êgao. Rơ O Mân brei thâo, gŏ sang ñu pla mâo 2ha kbâo mơ̆ng hlăk thŭn 2016 lehanăn hlăm grăp thŭn mâo koh êbeh 200 tôn kbâo, mâo ba wĭt mnga ƀiă êdi truh 50 êklăk prăk. Msĕ si yăn kbâo leh êgao, ênoh čhĭ kbâo yuôm hĭn mkă hŏng dŭm yan êlâo, gŏ sang ñu mâo ba wĭt prăk mnga êbeh dua blư̆:

“Êlâo dih hmei pla ktơr, pla hbei ƀlang, tăp năng djŏ yan, tăp năng hơăi. Snăn ară anei mlih pla kbâo, ƀuh đĭ jing jăk, mâo ba wĭt lu prăk hĭn, mkă hŏng pla mnơ̆ng mkăn snăn mă bruă dlăng kriê kbâo ênang hĭn. kah hĕ kơ jih ênoh bi liê 1 ha gŏ sang adôk prăk mnga hlăm brô 50 êklăk prăk”.

Ƀuh phung ƀuôn sang pla kbâo mâo klei tŭ dưn, Rmah Loe, ti ƀuôn Kte ăt tui hriăm, pla mâo êbeh 2 ha, jing yan tal êlâo, mă bruă adôk ka kjăp, ƀiădah kbâo sang Loe ăt đĭ jing mtah siam. Rmah Loe mơak ai tiê êdi ana kbâo hdĭp jăk ti lăn kƀah êa:

“Mkă hŏng pla mjing mnơ̆ng mkăn, snăn pla kbâo jing ênang hĭn, kyuadah hlăm să pô hlăm dŭm anôk kbâo êa, pla kbâo tinăn ăt čăt đĭ siam. Bitơdah krĭng lăn siam sĭt nik srăng mâo ƀơ̆ng mơ̆ng 4 – 5 thŭn nanao mtam. Ară anei hmei dôk mdơ̆ng sang, lehanăn srăng lŏ blei êđai êmô rông pioh mă êđai, tơdah jăk êa hlĭm hjan yan kbâo tianăp”.

Sih Loan, jing khua ƀuôn brei thâo, Kte jing alŭ wăl hdĭp mda bŏ hŏng klei dleh dlan, hŏng êbeh 300 gŏ êsei jing mnuih djuê ana Jrai. Hlăm wang 5 thŭn kơ anei, lu gŏ êsei hlăm ƀuôn mlih dŭm mnơ̆ng pla ƀiă hrue msĕ si êtak êbai amâo jăk mâo boh mnga, ară anei bi pla kbâo. Mâo bruă sang čư̆ êa đru, phung ƀuôn sang kơ anei dưi mâo leh klei đru hlăm hdră mkra mjing lăn, đru mjeh kbâo, hdră dlăng kriê wiê ênăk lehanăn mâo phung duh mkra kăp hrui blei jih kbâo grăn.

“Êlâo dih phung ƀuôn sang pla kbâo mơh, ƀiădah amâo mâo thâo dlăng kriê wiê ênăk snăn amâo mâo klei tŭ dưn ôh, êdei anei lu gŏ êsei lŏ dơ̆ng pla kbâo, snăn mơ̆ng sa gŏ êsei dleh dlan, ară anei dơ̆ng thâo mâo leh. Anăp anei hmăng hmưi maoa klei knŭk kna đru hlăm ya mta bruă adôk dleh dlan kơ êa jua, srăng đru ktir brei kbăng êa čiăng kơ jih jang mnuih dưi bi pla kbâo sơăi. Bi ƀuôn Kte knŏng ana kbâo đuič dưi čăt đĭ”.

Phạm Công Viên, Khua să H’Bông brei thâo, đang kbâo ti ƀuôn Kte mâo êbeh 60 gŏ êsei pla êbeh 100ha. Bi klă kbâo jing mnơ̆ng pla phŭn tinei, bruă sang čư̆ êa să Hbông lŏ mtrŭt phung ƀuôn sang bi mlih mnơ̆ng pla mkăn, bi pla hĕ kbâo sơăi, ƀrư̆ ƀrư̆ đru phung ƀuôn sang mâo ênoh ba wĭt hơĭt, kpưn đĭ tlaih kơ ƀun:

“Ƀuôn Kte mâo klei jăk jing phung ƀuôn sang khăp tui tiŏ klei kreh knhâo, ngă bruă jăk hĭng mka hŏng ƀuôn mkăn, ƀuôn giăm hŏng wăl krah, phung ƀuôn sang mâo ênha pla mjing hơĭt jing găl kơ bruă pla kbâo. Tơdah hmei mkŏ mjing ti ƀuôn Kta anei tŭ jing leh snăn srăng lo mkŏ mjing ti ƀuôn mkăn”.

Dơ̆ng mơ̆ng leh tui pla kbâo phung ƀuôn sang Jrai ti ƀuôn Kte mâo leh klei h’uh mđao hĭn. Krĭng lăn thu kƀah êa hlăk anăn, ară anei jing leh kdrăn đang kbâo mtah mda čăt đĭ siam, đru leh kơ phung ƀuôn sang tlaih mơ̆ng klei dleh dlan hŏng klei kjăp./.