VOV4.Êđê - Klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 thu\n 1945, jing sa hlăm du\m gru kruak knăl kdrăm k’ah hla\m brua\ sua ma\ klei êngiê, răng mgang lăn ]ar mơ\ng djuê ana Việt Nam. Klei bi blah kdu\n đue# mơ\ng sui leh, [ia\dah klei bi hriăm mơ\ng klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 ăt adôk nanao klei tu\ dưn, lehana\n [rư\ hruê [rư\ guh mnga]. Ara\ anei du\m klei tu\ dưn ana\n, ăt adôk hlăm du\m sang kriê pioh hlăm kluôm ala ho\ng du\m êbâo po\k rup, mnơ\ng mnua mơ\ng h[uê ênuk. Ana\n jing đơ klei bi kla\ yuôm bhăn kơ ai tiê khăp ]ia\ng kơ lăn ]ar, klei mnuih [uôn sang lehana\n kahan Việt Nam bi blah jho\ng ktang ]ia\ng sua ma\ klei êngiê kơ djuê ana.

     Hlăm hjiê rup lehana\n mnơ\ng dhơ\ng kơ h[uê ênuk klei bi blah sua ma\ klei êngiê kơ djuê ana, adôk dja\ pioh hlăm du\m sang kriê pioh ngăn drăp hla\m kluôm ala, kdrê] rup lehana\n mnơ\ng mnua\ kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8, lehana\n hruê mko\ mjing ala ]ar hruê 2/9/1945 jing lu mta, dơ\ng mơ\ng hra\ mơar, hdră mtru\n hlo\ng truh kơ mnơ\ng mnua\ yua hlăm klei bi blah, mnơ\ng mơ\ng phung kahan mâo bi kla\ leh klei tu\ dưn mơ\ng klei dưi pro\ng mơ\ng klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8/1945, jing klei yuôm bhăn kơ h[uê ênuk, ata\t djuê ana Việt Nam ]huang hlăm wưng ênuk mrâo, gưl ênuk djuê ana mâo klei êngiê djo\ tuôm ho\ng yang [uôn ngă phu\n.

    Hlăm du\m êbâo po\k rup, hra\ mơar ]ih pioh leh klei jho\ng ktang mơ\ng klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8, mâo kriê pioh hlăm sang dăp pioh ngăn drăp h[uê ênuk ala ]ar Việt Nam, ]ih pioh djăp mta hra\ mơar iêu kgu\ kru\ kdơ\ng hla\m ênuk ana\n, lehana\n duah pioh mâo truh 90 mta hra\ klei mrâo kru\ kdơ\ng  mơ\ng thu\n 1925 – 1945, ana\n yơh jing mnơ\ng yuôm bhăn êdi, la] kơ brua\ klei mrâo kgu\ kru\ kdơ\ng, hâo mdah kơ klei khăp ]ia\ng kơ ala ]ar, iêu mklin jih jang mnuih kgu\ sua ma\ klei êngiê kơ djuê ana, klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8/1945 mâo klei tu\ jing, mko\ mjing leh ala ]ar Việt Nam dân chủ cộng hoà. Mơ\ng du\m po\k hra\ klei mrâo mâo kriê pioh mse\ si: Tạp chí đỏ, Tranh đấu, Dân cày, Việt Nam Độc lập, Cờ giải phóng, Cứu quốc… brei [uh, êngao kơ hra\ klei mrâo mơ\ng Đảng gưl dlông, djăp êpul êya brua\, jih jang djăp alu\ wa\l, gưl ênuk ana\n ho\ng klei mdăp k]oh mkra hra\ mơar. Đơ hra\ klei mrâo ana\n, jing leh êpul êya bi blah bo\ ho\ng klei ktang, mâo mkăp djăp kơ phung knua\ druh đảng viên, lehana\n du\m êpul kgu\ kru\ kdơ\ng. Pô ]ih h[uê ênuk Dương Trung Quốc, Khua knơ\ng êpul kreh knhâo h[uê ênuk Việt Nam brei thâo: “Hlăm ênuk ana\n, hra\ klei mrâo ma\ brua\ ho\ng klei hgăm, hla\m du\m kr^ng mâo leh klei êngiê, hlăm kdrăn blah, hla\m kr^ng roh kia\ kriê. Hlăm ana\n amâo mâo djo\ kno\ng la] kơ klei m^n, ai tiê, [ia\dah wa\t mnê] kơ hdră êlan kgu\ kru\ kdơ\ng, truh leh ho\ng ai tiê grăp ]ô mnuih, mjing leh kơ jih jang mnuih klei bi sa ai, hrăm mb^t hlăm klei ngă ]ia\ng sua ma\ klei êngiê, lehana\n mko\ mjing ênuk kia\ kriê dân chủ cộng hoà”.

    Mb^t ho\ng klei ksiêm duah djăp mta hra\ klei mrâo kru\ kdơ\ng hlăk ana\n, mâo lu mta hra\ mơar, mnơ\ng mnua\ yuôm bhăn la] kơ phu\n agha h[uê ênuk klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8/1945 ăt hlăk dôk kriê pioh ti sang dăp pioh ngăn drăp h[uê ênuk ala ]ar, mse\ si hdră mtru\n kơ klei bi k[^n pro\ng jih jang yang [uôn, asa\p mtru\n kơ l^ng kahan mơ\ng êpul kia\ kriê klei kgu\ kru\ kdơ\ng, gru kđăm mơ\ng Êpul knơ\ng kia\ kriê Việt Minh thu\n 1944 – 1945, gru kđăm mơ\ng Kỳ bộ Việt Minh kwar Dưr thu\n 1941 – 1945… Anei ăt jing du\m mta rup, mnơ\ng dhơ\ng bi êdah kơ klei prăp êmiêt hla\m djăp mta mơ\ng brua\ mặt trận Việt Minh kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng sua ma\ klei êngiê thu\n 1945 kơ djuê ana.

     Hlăm djăp anôk sang dăp pioh ngăn drăp h[uê ênuk, l^ng kahan ala ]ar drei, gru knăl yuôm bhăn kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 lo\ mâo bi êdah hla\m rup, hlăm mnơ\ng dhơ\ng la] kơ klei kgu\ kru kdơ\ng mlan 8, hlăm ana\n bi êdah brua\ klam mơ\ng Đảng Cộng sản Việt Nam, mơ\ng khua g^t gai Hồ Chí Minh kia\ kriê klei sua ma\ klei êngiê kơ djuê ana. Hlăm êbeh 300 êbâo po\k rup, hra\ mơar, mnơ\ng dhơ\ng mâo rang mdah “Jing mnơ\ng knăl kơ yan hla luh h[uê ênuk” mơ\ng sang dăp pioh h[uê ênuk l^ng kahan Việt Nam, mâo lu mnơ\ng la] kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 h[uê ênuk, lehana\n hruê mko\ mjing ala ]ar hruê 2/9/1945 gưl tal êlâo mâo hưn mdah truh kơ mnuih [uôn sang mse\ si bai kl^t mơ\ng Phan Quang Hiền, jing mnuih mơ\ng êpul Cứu quốc quân yua pioh dưm hra\ mơ\ng Hoàng Quốc Việt, Đào Văn Trường hlăm brua\ kia\ kriê klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 thu\n 1945 ti Việt Bắc, giê ênông amai Lê Thị Thọ, ti [uôn Cao, ]ar Phú Thọ pioh yua ênông braih kơ phung khua kia\ kriê Đảng gưl dlông thu\n 1945, hra\ mơ\ng khua g^t gai Hồ Chí Minh mơ^t kơ jih jang mnuih [uôn sang êlâo kơ hruê kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 thu\n 1945, iêu mthưr klei bi hgu\m mguôp Mặt trận Việt Minh ]ia\ng sua ma\ klei êngiê djuê ana, hra\ iêu mthưr mơ\ng Mặt trận Việt Minh iêu jak jih jang mnuih [uôn sang bi kgu\ sua ma\ klei êngiê djuê ana hla\m klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8/1945… Thiếu tướng Nguyễn Xuân Năng, Khua anôk brua\ kriê pioh ngăn dăp h[uê ênuk l^ng kahan Việt Nam brei thâo: “Êngao kơ du\m rup, hra\ mơar phu\n, mâo kriê pioh hlăm sang dăp pioh ngăn drăp h[uê ênuk l^ng kahan Việt Nam lehana\n đơ rup đa hmei lo\ nao truh kơ TTXVN lehana\n du\m boh hjiê kriê pioh mkăn ]ia\ng tui duah ba rang mdah, dưi la] jing klei yuôm bhăn kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8 hưn mdah leh kla\ ênu\m, mơ\ng du\m hdră êlan mơ\ng Đảng lehana\n kơ klei prăp êmiêt kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8, lehana\n hlo\ng truh kơ klei kru\ kdơ\ng hlăm du\m alu\ wa\l mse\ si Thái Nguyên, Quảng Ngãi, Huế, [uôn pro\ng Hồ Chí Minh. Boh nik, ti Hà Nội jing đơ rup la] kơ mittinh hruê 19/8 ti wa\l ta] Sang Mu` Pro\ng lehana\n kơ klei blu\ bi êdah kơ lăn ]ar mâo klei êngiê hruê 2/9, ti wa\l ta] Ba Đình. Ana\n yơh jing rup yuôm bhăn êdi”.

     Kơ du\m mta mnơ\ng la] kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8, ti sang dăp pioh h[uê ênuk l^ng kahan Việt Nam, kdrăp ki kahan lehana\n klei mu` kơ ala ]ar mơ\ng nhạc sĩ Văn Cao jing leh mnơ\ng yuôm bhăn. Du\m boh ki ho\ng kông anei, êpul ayu\ ki Vệ quốc đoàn ma\ mơ\ng êpul ayu\ ki Prăng ti Hà Nội. hruê 2/9/1945, kdrăp ki ho\ng kông anei hrăm mb^t ho\ng klei mu` “Tiến quân ca” kwang hlăm hruê Awa Hô blu\ klei mko\ mjing ala ]ar ti ana\p jih jang mnuih [uôn sang, mko\ mjing ala ]ar Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà. Mâo dlăng ho\ng ala\ mta jih jang mnơ\ng ana\n djo\ tuôm hlăm hruê mko\ mjing ala ]ar, Nguyễn Văn Thanh, ti Thái Nguyên la]: “Kâo [uh ki anei jing hơăi mung đu] amâo mâo djo\ mse\ ho\ng ki ara\ anei ôh. {ia\dah phung nhạc sĩ ayu\ ki anei ayu\ leh klei mu` Tiến quân ca bo\ ho\ng klei kdrăm k’ah, bi êdah ai êwa hruê mơak mko\ mjing lăn ]ar. Kâo [uh `u kbia\ hriê mơ\ng ai tiê khăp ]ia\ng kơ ala ]ar `u kma hlăm klei mu` lehana\n asa\p ki kdrăm kưah mse\ snăn, jăk mse\ snăn”.

     71 thu\n leh êgao du\m klei bi kla\ kơ klei kgu\ kru\ kdơ\ng mlan 8/1945 lehana\n hruê mko\ mjing lăn ]ar hruê 2/9 ăt adôk kwang nanao. Hlăm du\m hruê yan hla luh h[uê ênuk, du\m hra\ mơar, mnơ\ng dhơ\ng mâo rang mdah ti sang dăp pioh đru mguôp leh klei lo\ kru\ w^t ai pưng myưng mơ\ng djuê ana du\m gưl mnuih Việt Nam, boh nik ho\ng du\m gưl hđeh mda asei ara\ anei thâo kơ knhuah gru h[uê ênuk bi blah sua ma\ klei êngiê kơ djuê ana, ru\ mdơ\ng lehana\n răng mgang lăn ]ar./.

                                 Y Khem pô ]ih hlo\ng ra\k.