VOV4.Êđê - Mse\ si hmei la] leh hla\m hdra\ mđung êlâo, 50 êbâo êklai pra\k dôk guôn ]ia\ng duh bi liê pioh mjing klei bi mlih đ^ kyar hla\m brua\ rông êmô leh ana\n brua\ mkra mjing êa ksâo ti kr^ng Dap kngư. {ia\ du\m hdra\ brua\ anei hla\k tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, kyua brua\ bi mlih du\m pluh êbâo ha la\n dliê, la\n mnuih [uôn sang pla mjing ]ia\ng nga\ anôk rông êmô mơ\ng anôk brua\  jing klei amâo djo\  êlưih ôh.

       Boh s^t ti Dap kngư brei [uh: Êngao kơ dliê, a\t dôk lia\ lia la\n huâng ]ia\ng kơ du\m hdra\ brua\ rông mnơ\ng pro\ng po\k nga\ leh ana\n mnuih [uôn sang dưi hgu\m ho\ng du\m anôk brua\ duh bi liê hla\m brua\ anei. Klei ]ih knhal tui] mơ\ng du\m klei ]ih: “ Klei hu^ hyưt mơ\ng hdra\ brua\ rông mnơ\ng du\m êbâo êklai pra\k ti Dap kngư”,  k]ik mblang kơ hdra\ êlan nao hla\m brua\ rông mnơ\ng ti Dap kngư mơ\ng klei tu\ dưn  s^t êdi ti kr^ng wa\l……….

      Krah adiê mđia\ hlơr h^p yang hruê dơ\ng, mrâo du\ sa boh êdeh bo\ adra\ng blei ba mơng c\ar Sóc Trăng, Bùi Đăng Xương, ti alu\ Cầu sắt, sa\ Tu Tra, kdriêk Đơn Dương, c\ar Lâm Đồng lo\  ktung đ^ng  krih êa kơ đang rơ\k mrâo leh kha\t. Leh krih êa rơ\k, `u trut he\ êdeh ma\i pioh mdia\ng êa ksâo mb^t ho\ng 2 boh ma\i djiêt êa ksâo mâo ênoh gia\m 40 êkla\k pra\k, ba adrăng hla\m kniêm c\iêm êmô [ơ\ng, leh kơ ana\n kơh nao mu\t hla\m sang  mdei msa\n, mpra\p hua\ yang hruê dơ\ng. Anei jing hdra\ nga\ brua\ hla\m gra\p hruê mơ\ng  Xương a\t mse\ mơh lu mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma rông mnơ\ng ti alu\ Cầu Sắt, hla\k bi mlih mơ\ng pla djam mtam, boh hbei, boh kroh ba nga\ brua\ rông êmô ma\ êa ksâo. Hluê si `u, kha\gơ\ dleh êma\n h^n kơ brua\ pla mnga, djam mtam êlâo adih, [ia\ bi mhrô ho\ng ana\n rông êmô ma\ êa ksâo mâo knơ\ng brua\ gơ\ hrui blei jih êa ksâo sna\n brua\ duh mkra gơ\ h’^t h^n: “T^ng mdu\m gra\p gưl djiêt ma\ êa ksâo mơ\ng sa drei êmô mâo hla\m brô 6 tôn. Kah knar sa drei hla\m sa hruê mâo mơ\ng 20 – 22 lit êa ksâo. Sang ara\ anei hla\k djiêt ma\ êa ksâo mơ\ng 7 drei êmô, sa hruê mâo hla\m brô mơ\ng 140 kg truh 150 kg êa ksâo. Êlâo adih ka rông êmô ma\ êa ksâo sna\n kâo nga\ brua\ hluê yan ana\n gơ\  khăng kplu\t mơh. Rông êmô ma\ êa ksâo [uh `u mâo pra\k hrui w^t h’^t h^n.”

      Hluê si Nguyễn Hoàng Nhật, Khua dla\ng Hợp tác xã êmô êa ksâo Cầu Sắt, kno\ng hla\m gia\m 5 thu\n mko\ mjing, ênoh êpul êmô mơ\ng Hợp tác xã Cầu Sắt đ^ leh dua bliư\, ho\ng gia\m 300 drei êmô hla\k ma\ êa ksao. Mnuih hla\m êpul bi mlih leh êbeh 25 ha pla djam mtam, mnga ba pla rơ\k leh ana\n ktơr pioh rông êmô, ana\n mnơ\ng [ơ\ng ti anei gơ\ mâo dja\p leh kơ êmô [ơ\ng. Hnơ\ng mâo êa ksâo mâo mơ\ng 20 – 25 kg/ 1 drei/ 1 hruê, amâo mâo mdê ôh ho\ng rông lu mklin sa anôk; djo\ hnơ\ng mta 1 hluê hnơ\ng c\ua\n mơ\ng du\m knơ\ng brua\. Nguỹên Hoàng Nhật brei thâo: “ Ara\ anei mâo 3 knơ\ng brua\ hla\k hrui blei êa ksâo hla\m alu\ wa\l ana\n jing Đà Lạt Milk Vinamilk leh ana\n Dutch Lady jing cô gái Hà Lan. Bi klei ênoh c\h^ êa ksâo sna\n ara\ anei hla\k ba yua ênoh mtru\n mb^t jing 12.500 pra\k leh ana\n ho\ng ênoh anei, sna\n hmei [uh a\t mâo mnga mơh. Kơ hnơ\ng tu\ ja\k sna\n knơ\ng brua\ c\ia\ng tliêr kja\p êdi, [ia\ hmei [uh klei ana\n jing djo\ mơh, kyua sna\n c\ia\ng rơ\ng kơ mnuih [uôn sang rông bi nga\ brua\  hluê djo\ ho\ng hdra\ doh. C|ia\ng mđ^ kyar h’^t kja\p sna\n kâo kno\ng c\ang hmang du\m knơ\ng brua\ hrui blei jih êa ksâo mơ\ng mnuih [uôn sang rông mâo.”

     Hluê si Aduôn Lê Thị Bé, Khua Adu\ brua\ Lo\ hma – Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Đơn Dương, êpul êpul êmô ma\ êa ksâo hla\m kdriêk ara\ anei mâo hla\m brô 10 êbâo drei, êbeh 70% ênoh anei mơ\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang, du\m adôk dưi rông hlam war anôk rông mklin sa anôk mơ\ng Dalat Milk. Aduôn Lê Thị Bé brei thâo: Klei ga\l djo\ mđ^ kyar êmô ma\ êa ksâo hla\m mnuih [uôn sang ti Đơn Dương adôk pro\ng, leh ana\n hdra\ kc\ah mđ^ kyar mơ\ng kdriêk kno\ng tui hluê ho\ng klei hrui blei êa ksâo mtah mơ\ng du\m anôk brua\:“ Klei ga\l djo\ adôk mâo, [ia\ klei dưi bi mđ^ kyar hla\m gra\p thu\n sna\n kdriêk c\ia\ng bi dla\ng kơ klei dưi hrui blei êa ksâo mơ\ng du\m anôk brua\ dôk hla\m alu\ wa\l. Jing mnuih [uôn sang rông êmô c\ia\ng mđ^ kyar rông êmô ma\ êa ksâo sna\n bi tui hluê ho\ng Anôk brua\ hrui blei êa ksâo thâo bi nga\ hra\ m’ar hgu\m ho\ng pô pioh hrui blei êa ksâo mơ\ he\ amâo dah h’a\i, amâo mâo djo\ [uh mâo klei ga\l djo\ jing mđ^ kyar yơh ôh. Đơn Dương mâo hdra\ êlan nao: Tơ klei hrui blei ga\l êlưih sna\n sra\ng bi mđ^ kyar êpul êmô ma\ êa ksâo truh 22.000 drei hla\m thu\n 2020.”

      Mâo klei thâo nga\ brua\ hla\m 30 thu\n mđ^ kyar êmô êa ksâo, yan adiê êđa\p ga\l djo\ kơ brua\ bi mđ^ hnơ\ng mâo êa ksâo, hnơ\ng tu\ ja\k ana\n mơ\ng thu\n 2008, Lâm Đồng mâo leh Knu\k kna bi kla\ jing sa hla\m 2 kr^ng rông êmô ma\ êa ksâo phu\n mơ\ng kluôm ala. Sna\n [ia\dah truh kơ ara\ anei, êpul êpul êmô mâo hla\m kluôm c\ar mrâo êbeh 15 êbâo drei, hnơ\ng mâo êa ksâo hla\m brô 120 tôn êa ksâo mtah/1 hruê, êbeh 2/3 ênoh anei jing kyua mơ\ng du\m go\ êsei mnuih [uôn sang rông. Boh s^t ti Đơn Dương leh ana\n du\m kr^ng rông êmô ma\ êa ksâo mka\n mse\ si Lâm Hà, Đức Trọng…. brei [uh: Klei ga\l djo\ mơ\ng c\ar hla\k  tuôm ho\ng klei bi mkhư\ kyua anôk hrui blei [ia\ đei. Kyua ana\n, hla\k êjai phung duh bi liê da\p prue# dlông akâo mka\p brei la\n po\k nga\ du\m hdra\ brua\ rông mnơ\ng êbâo êklai pra\k, c\ar brei lu klei ga\l êlưih kơ du\m anôk brua\ mâo klei dưi leh ana\n dla\ng boh phu\n kơ brua\ mkra mjing, hrui blei êa ksâo mâo, mjing klei ga\l kơ mnuih [uôn sang bi mđ& kyar du\m war anôk rông êmô ma\ êa ksâo. Du\m knơ\ng brua\ anei sra\ng jing anôk gơ\ng phu\n kơ klei bi mlih đ^ mrâo. Vũ Văn Tư, Khua Anôk brua\ hluê nga\ Duh bi liê – Blei mnia leh anaưn Hiu c\hưn ênguê Lâm Đồng brei thâo: “ Ara\ anei Lâm Đồng hla\k k[^n kơ hdra\ brua\ mơ\ng du\m phung duh bi liê pro\ng mse\ si Vcinamilk, TH True Milk. Bohnik hdra\ êlan mơ\ng c\ar Lâm Đồng kơ brua êmô ma\ êa ksâo sna\n amâo mâo djo\ kno\ng rông êmô ma\ êa ksâo đuic\ ôh, [ia\ lo\ mkra mjing du\m mta mnơ\ng mơ\ng êa ksâo le\ đa, pioh yua hla\m ala c\ar leh ana\n ba c\h^ kơ ala tac\ êngao, pioh yua kơ tuê hiu c\hưn dla\ng c\ia\ng bi mđ^ kyar brua\ hiu c\hưn ênguê. Leh ana\n yuôm bha\n h^n jing du\m hdra\ brua\ anei sra\ng bi hgu\m ho\ng mnuih [uôn sang rông êmô pioh mnuih [uôn sang [uh klei tu\ leh ana\n di`u bi mlih mơ\ng brua\ ba pla du\m mta mnơ\ng amâo mâo klei tu\ ôh ba pla rơ\k rông êmô.”

     Ba jao brua\ rông êmô kơ mnuih [uôn sang rông, bi anôk brua\ tui duah klei tu\ jing hla\m brua\ mka\n, ana\n a\t jing hdra\ duh mkra mnia blei  mơ\ng Knơ\ng brua\ Cổ phần rông mnơ\ng CP Việt Nam. Ara\ anei Knơ\ng brua\ anei c\ih mkra leh mâo 3.000 war anôk rông hgu\m hla\m kluôm ala, hla\m ana\n mâo hla\m brô 200 war anôk rông ti Dap Kngư. Jih jang du\m war anôk rông kyua mơ\ng mnuih [uôn sang gơ\ c\o\ng duh bi liê ma\ pô, knơ\ng brua\ kno\ng mka\p mnơ\ng [ơ\ng leh ana\n hrui blei jih mnơ\ng mâo, rơ\ng kơ mnuih rông mâo ba w^t pra\k mnga. Kyua hdra\ rông mrâo, CP Việt Nam  dưi nga\ ênu\m leh ênoh yuôm 3F jing Feed - Mnơ\ng [ơ\ng kơ mnơ\ng rông, Farm - war anôk rông,  Food - mnơ\ng [ơ\ng. Pra\k mâo hrui w^t mơ\ng brua\ rông mnơ\ng leh ana\n mnơ\ng [ơ\ng mơ\ng anôk brua\ anei thu\n dih mâo hla\m brô 1 êklai 200 êkla\k dolar, [ia\ mse\ si amâo mâo liê la\n ala leh ana\n pra\k nga\ war anôk rông ôh. Thanh Phụng, Pô war anôk rông mâo ana\n Nga ti sa\ Hòa Thuận, [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt, c\ar Daklak brei thâo: `u rồng 28 drei mnu\ mboh hluê ho\ng klei hgu\m ho\ng CP Việt Nam. Ara\ anei, ho\ng hnơ\ng mboh mâo hla\m brô 22 êbâo asa\r boh mnu\ gra\p hruê, sna\n `u hrui mâo gia\m êtuh êkla\k pra\k mnga hla\m gra\p mlan.

   “ Nga\ brua\ kơ Knơ\ng brua\ CP sna\n pô kno\ng duah pra\k mnga đuic\ bi anôk ba c\h^ knơ\ng brua\ gơ\ pô duah ma\. Ênoh c\h^ boh mnu\ h’^t, ênoh amlơ\k mơ\ng knơ\ng brua\ a\t kja\p mơh, tơ mnu\ mboh lu, sna\n mâo lu m[oh mnga, tơ mboh [ia\ pra\k mnga mâo a\t [ia\ mơh.”

     Du\m klei hla\k mâo hla\m brua\ rông êmô ma\ êa ksâo c\ar Lâm Đồng leh ana\n gru hmô rông mnơ\ng hluê ho\ng klei bi hgu\m, amâo mâo c\ia\ng duh bi liê kơ la\n ala, war anôk rông mơ\ng CP Việt Nam brei [uh: kno\ng c\ia\ng rơ\ng mâo mnơ\ng pô rông, kla\ s^t mâo klei tu\ , thâo bi mko\ mjing, du\m hdra\ brua\ rông mnơ\ng dưi duah mâo du\m anôk pro\ng  ti Dap Kngư. Kr^ng la\n c\a\t jing êdi mơ\ng kluôm ala anei hla\k dôk wir wir ho\ng klei t^ng mka\ bi mđ^ ênoh yuôm brua\ nga\ lo\ hma, bohnik jing ho\ng du\m mta mnơ\ng pla mse\ si ktơr, hbei [lang, kbâo….. kno\ng mâo ênoh t^ng mdu\m 40 êkla\k pra\k/ 1ha /1 thu\n hla\m klei ga\l djo\ kơ anôk ba c\h^ mnia. Bi mlih hdra\ nga\ lo\ hma bi mâo klei tu\ h^n jing brua\ lac\ leh mơ\ng lu thu\n ho\ng anei, [ia\ hnơ\ng nga\ leh êmưt dhưt. Du\m hdra\ brua\ rông êmô, tơ djo\ jing mâo klei c\ang đ^ mse\ si phung duh bi liê a\t lac\ mblang, sna\n năng ai `u sra\ng jing êlan nao djo\ kla\ kơ brua\ anei.

     Sna\n [ia\dah, ho\ng klei lu du\m hdra\ brua\ kno\ng c\ia\ng kơ la\n doh, la\n dliê, bi ktlah ho\ng mnuih [uôn sang, hu\i nga\ truh klei bi mhia\ dliê – mnuih [uôn sang leh ana\n ho\ng du\m hdra\ brua\ h^n mơh ktang, nga\ bi mđ^ pral anôk la\n ba yua amâo mâo klei tu\. Pra\k mnga ka [uh ôh, kno\ng [uh leh du\m klei adôk hyưt kơ yang [uôn leh ana\n la\n êa wa\l hd^p mda. Sa klei  amâo djo\ bi mkla\k mơ\ng kr^ng la\n Dap Kngư c\a\t jing a\t adôk sna\n, ka thâo ôh tơl hb^l be\ duah mâo sa hdra\ êlan nao mb^t kla\ s^t mâo klei tu\,  bi djo\ guôp klei tu\ dưn kơ jih jang du\m t^ng./

                                                                                     H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.