Adiê mđiă, ayŏng Ksor Y Viên ti ƀuôn Hwing, să Ea Hiao, mbĭt hŏng mô̆ kriê dlăng durian pla pluă hlăm đang kphê. Ayŏng brei thâo, durian mrâo hrui pĕ ba wĭt kơ gŏ sang giăm 100 êklăk prăk. Yap jih kphê, đang hma 1,1 ha anei, mâo ba wĭt leh kơ ñu 350 êklăk prăk hlăm thŭn anei.

Ayŏng Y Viên lŏ hdơr, pô dôk ung mô̆ thŭn 2015 hŏng 3 sao lăn amĭ ama brei, ung mô̆ ñu mă bruă mưn, mkiêt mkriêm leh anăn čan prăk knơ̆ng prăk čiăng blei lăn, duh bi liê mkra mjing. Prăk čan mơ̆ng knơ̆ng prăk đru leh ñu mkŏ mjing bruă knuă tŭ jing. Ñu mĭn tĭng srăng jhŏng lĭng čan sa ênoh prŏng hĭn, čiăng hluê ngă gru hmô đang war kluôm, wăt pla mjing lehanăn rông mnơ̆ng:

“Hmei dôk rông êmô leh anăn srăng čhĭ čiăng mbĭt hŏng prăk čan rŭ mdơ̆ng war rông hrô kơ rông ŭn. Gŏ sang hmăng hmưi knơ̆ng prăk mjing klei găl brei čan thiăm hlăm brô 300 êklăk prăk dơ̆ng čiăng bi mlih mnơ̆ng pla, mnơ̆ng rông, hŏng wưng brei čan hlăm brô 5 thŭn. Mâo hnư hrui wĭt, hmei srăng tla knơ̆ng prăk leh anăn mâo klei găl duh kơ anak aneh hriăm hră mơar.”

Mkă hŏng Y Viên snăn Kpa Liêm ti ƀuôn Hwing, să Ea Hiao, čar Dak Lak, ƀrư̆ ƀuh klă klei yuôm bhăn mơ̆ng prăk čan bruă lŏ hma - krĭng ƀuôn sang. Tơdah thŭn 1997, ñu knŏng dưi čan hŏng ênoh 5 êklăk prăk čiăng hluê ngă gru hmô mkra mjing điêt, mta kñăm jing msir klei ư̆ êpa, snăn ară anei ênoh dưi brei čan truh 500 êklăk prăk. Phŭn prăk anei ñu duh bi liê kơ 6.5 ha, hŏng giăm 7.000 phŭn kphê, 150 phŭn durian leh anăn 500 gơ̆ng tiu. Knŏng yan anei, đang pla mjing mâo hrui wĭt hlăm brô 15 ton kphê, 10 ton durian leh anăn 2 ton tiu, hnư hrui wĭt hlăm brô 3.2 êklai prăk. Hluê si Kpa Liêm, mbĭt hŏng ênoh prăk brei čan đĭ, wưng msir mgaih hră mơar ăt dưi bi hrŏ lu kyua klei bi mlih mrô.

“Êlâo adih nao čan luič 3 hruê kăm kơh dưi čan prăk kyua klei ngă hră mơar lu, brei nao ngă hră mơar, bi mklă leh kơh nao ti knơ̆ng prăk čan. Ară anei snăn pral leh. Êpul čan prăk ti alŭ wăl să Êa Sol hđăp, aguah ksiêm dlăng, tlam nao ti knơ̆ng prăk ngă hră mơar čan. Lač klă, hlăm hruê dưi čan prăk, jăk êdi.”

Să Êa Hiao mâo ênhă êbeh 361 km², hŏng 7.100 gŏ êsei, 31.400 čô mnuih, hlăm anăn mnuih djuê ƀiă mâo êbeh 52%. Hlăm hdră čuăl mkă mrâo mơ̆ng čar Dak Lak, Êa Hiao dôk hlăm krĭng mđĭ kyar bruă duh mkra nah Dưr mơ̆ng čar, anôk srăng mđĭ lar klei găl bruă lŏ hma. Hluê si Huỳnh Văn Vịnh, K'iăng khua anôk bruă sang čư̆ êa să, čiăng bi sĭt hdră čuăl mkă, prăk brei čan kơ bruă lŏ hma krĭng ƀuôn sang jing yuôm bhăn tal êlâo. Anôk bruă sang čư̆ êa alŭ wăl dôk bi hgŭm hŏng tĭng knơ̆ng prăk, mjing klei găl kơ mnuih ƀuôn sang dưi dưn prăk brei čan. Huỳnh Văn Vịnh brei thâo:

"Tơdah mnuih ƀuôn sang blŭ hrăm čiăng bi mklă dŭm hră mơar čan prăk, bruă sang čư̆ êa ƀuôn hgŭm gĭt gai ktang phĭt Anôk bruă ngă hră mơar knŭk kna leh anăn Adŭ bruă duh mkra mơ̆ng ƀuôn hgŭm mđing msir mghaih hră mơar mnuih ƀuôn sang hlăm wang 1 - 2 mmông jing leh. Akâo kơ knơ̆ng prăk brei mđing dăp thiăm dŭm ênoh čan, boh nik jing dŭm ênoh čan hŏng ênoh prăk mnga hdjul, đru kơ gŏ sang ƀun, gŏ sang knŭk kna dlăng ba leh anăn mnuih ƀuôn sang djuê ƀiă ti krĭng taih kbưi dưi mâo čan prăk."

Pŏk ngă hdră brei čan duh bruă lŏ hma leh anăn krĭng ƀuôn sang ti Dak Lak, Agribank jing anôk bruă mâo bruă klam ba anăp, phŭn. Knŏng hjăn Anôk bruă nah Ngŏ Dak Lak, mâo leh ênoh prăk brei čan 19.500 êklai prăk hŏng êbeh 29.000 čô čan prăk; hlăm anăn 2.800 čô jing mnuih djuê ƀiă, hŏng ênoh prăk brei čan 1.872 êklai prăk. Hluê si Nguyễn Văn Tùng, K'iăng khua Knơ̆ng prăk Agribank Anôk bruă ti Dưr Dak Lak, hluê ngă Hdră mtrŭn 55/NĐCP mơ̆ng Knŭk kna leh anăn knơ̆ng prăk gưl dlông kơ klei brei čan duh bruă lŏ hma krĭng ƀuôn sang, dŭm thŭn êgao, mbĭt hŏng mđing brei čan duh kơ bruă lŏ hma, krĭng ƀuôn sang, anôk bruă mđing êdi đru kơ mnuih ƀuôn sang djuê ƀiă ti krĭng taih kbưi mâo prăk duh bi liê mkra mjing, rông mnơ̆ng. Mbĭt hŏng prăk brei čan, bruă duh ƀơ̆ng ăt mâo anôk bruă mđing dlăng, đru kơ mnuih ƀuôn sang bi hơĭt klei hdĭp, mđĭ kyar bruă duh mkra. Nguyễn Văn Tùng brei thâo:

“Anôk bruă pŏk ngă 15 hdră bruă, hdră mtrŭn brei čan prăk hŏng ênoh prăk mnga hdjul, mâo ênoh prăk mnga ƀiă hĭn ênoh prăk mnga brei čan aguah tlam mơ̆ng 1 - 2%/thŭn, pioh kơ mnuih blei yua jing mnuih, hlăm anăn mâo mnuih ƀuôn sang djuê ƀiă. Dŭm hdră mtrŭn anei jing lu mta, mơ̆ng sang dôk, klei hdĭp truh kơ bruă mkra mjing, mnia mblei bruă lŏ hma, pla mjing, rông mnơ̆ng, bruă kan hdang leh anăn bruă tuh tia mkra mjing… Kyua anăn, tui hluê si klei čiăng sĭt mơ̆ng mnuih blei yua, dưi ruah djŏ guôp čiăng dưi dưn yua prăk brei čan găl ênưih hĭn.”

Mơ̆ng dŭm ênoh čan djŏ guôp, lu gŏ êsei mnuih ƀuôn sang djuê ana ƀiă ti krĭng taih kbưi čar Dak Lak mâo thiăm klei găl duh bi liê bruă mkra mjing, rông mnơ̆ng, ƀrư̆ ƀrư̆ tlaih ƀun, kpưn đĭ kơ mdrŏng. Ênoh prăk amâo djŏ knŏng đru bi mlih klei hdĭp grăp gŏ êsei ƀiădah lŏ đru bi hrŏ klei kpleh mđĭ kyar, mkŏ mkra ƀuôn sang ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mdrŏng sah, bi kjăp klei đăo knang mơ̆ng mnuih ƀuôn sang hlăm dŭm hdră êlan mơ̆ng Đảng, Knŭk kna. Anei ăt jing sa hlăm dŭm tur knơ̆ng đru mguôp čiăng kơ Dak Lak đĭ kyar pral, hơĭt kjăp hlăm wưng mrâo./.