VOV4. Êđê - G^t gai klei bi k[^n mđ^ kyar h’^t kja\p brua\ kphê Việt Nam, Khua phu\n brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang Cao Đức Phát la] kla\: Việt Nam jing ala ]ar ba ako\ dlông ro\ng la\n kơ hnơ\ng mâo kphê Robusta, drei a\t dôk lu kơ brua\ pla mjing, mkra mjing ma\ tal êlâo đuic\, [ia\ hla\m brua\ ana\n a\t adôk mâo lu klei êdu k[ah mơh. Brua\ pro\ng ara\ anei jing lo\ w^t ba pla 150 êbâo ha đang kphê leh khua mduôn, tơ amâo mâo nga\ ôh brua\ anei sna\n hnơ\ng mâo boh kphê Việt Nam sra\ng hro\ hla\m du\m thu\n ti ana\p. Brua\ tal dua jing đru kơ mnuih [uôn sang lo\ w^t ba pla h’^t kja\p, ba yua du\m hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang hla\m brua\ pla mjing. Tal tlâo jing mđ^ ktang klei đru kơ anôk mđ^ kyar brua\  mkra mjing, ba ]h^ kơ ala ta] êngao du\m mta kphê mâo ana\n kna\l Việt.

        Du\m phung thơ\ng kơ brua\ mơ\ng ala ta] êngao bi mkla\, brua\ mđ^ kyar h’^t kja\p mâo mtru\n leh kơ brua\ kphê Việt Nam mơ\ng du\m thu\n êlâo dih, ho\ng du\m brua\ kla\ klơ\ng mse\ si brei ]an pra\k, ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang… {ia\ 90%  kphê Việt Nam jing dôk hla\m du\m boh go\ êsei, kyua ana\n dleh sna\k ]ia\ng duah sa hdra\ msir djo\ guôp kơ jih jang. Flavio Corsin, Khua knơ\ng brua\ ala ]ar – Êpul brua\ m^n mjing brua\ duh mkra mnia mblei h’^t kja\p ti Việt Nam, la]:“ Drei la] sa thu\n êlâo dih, 2 thu\n êlâo dih, 3 thu\n êlâo dih… a\t mse\ si sna\n mơh, kyua dleh dlan sna\k, jing êbeh 600 êbâo ha, ara\ anei si sra\ng nga\ ]ia\ng kơ jih jang mnuih [uôn sang pla kphê ti Việt Nam dưi mâo ba yua hdra\ kdra\p pla mjing kphê h’^t kja\p? Jing êbeh 500 êbâo boh go\ êsei, sna\n si sra\ng nga\ ]ia\ng kơ knu\k kna đru mnuih [uôn sang bi hluê nga\?”.

        Kha\ dleh dưi mâo hdra\ msir kluôm, djo\ guôp kơ êbeh 500 êbâo boh go\ êsei pla mjing kphê ti kr^ng La\n Dap Kngư, [ia\ du\m anôk brua\ duh mkra mnia mblei, du\m knơ\ng brua\ ksiêm hria\m hla\m ala ]ar mâo leh du\m hdra\ msir kla\ s^t ]ia\ng mđ^ hnơ\ng ja\k, klei tu\ dưn mơ\ng brua\ pla mjing kphê, djo\ guôp ho\ng klei jing s^t ti dja\p kr^ng. Mse\ si knơ\ng brua\ Cổ phần ra\ng mgang mnơ\ng pla mjing An Giang, ruah leh hdra\ ksiêm dla\ng leh ana\n mkra mđ^ bi ja\k la\n ti du\m kr^ng pla kphê leh khua mduôn. Huỳnh Trí Đức, Khua adu\ brua\ mđ^ kyar mnơ\ng mâo – Knơ\ng brua\ Cổ phần ra\ng mgang mơ\ng pla mjing An Giang, la] klei m^n pô: “ Brei bi mđ^ klei lo\ w^t mkra mđ^ bi ja\k la\n ]ia\ng dưi jing la\n ]a\t jing kơ mnơ\ng pla na\ng ai sra\ng đru kơ hdra\ pla kphê h’^t kja\p, sna\n hmei mđing kơ brua\ ba yua hbâo sinh học bi mbru\, boh nik jing mjing anôk la\n ]ia\ng kơ agha ana kphê dưi đ^ jing ja\k h^n, đru kơ brua\ đ^ jing mơ\ng ana kphê ja\k h^n, leh ana\n anei jing du\m mta hbâo bi mbru\ s’a^”.

       Ara\ anei, đang kphê ti Việt Nam mâo êbeh 640 êbâo ha, m[^n lu ti kr^ng La\n Dap Kngư. Klei dôk ka djo\ gun kpa\k jing mâo lu đang kphê dưi pla mjing hliê đơđiêt mơ\ng du\m boh go\ êsei leh ana\n mâo truh 90% ênoh go\ êsei mâo đang kphê ti gu\ 1 ha. Kphê ala ]ar drei mâo ba ]h^ leh truh kơ êbeh 60 ala ]ar leh ana\n kr^ng la\n ala dlông ro\ng la\n, thu\n 2014 ênoh pra\k mâo ba w^t mơ\ng ba ]h^ kơ ala ta] êngao mâo 3 êklai 400 êkla\k đôlar Mi.

       Khua phu\n brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang Cao Đức Phát brei thâo: Mrâo anei, Knu\k kna mâo leh Hdra\ mtru\n 210 kơ brua\ mtru\t mđ^ ai klei duh bi liê hla\m brua\ nga\ lo\ hma, boh nik hla\m brua\ mkra mjing. Knu\k kna sra\ng mjing dja\p klei ga\l djo\ ]ia\ng kơ anôk brua\ mkra mjing mđ^ h^n ênoh yuôm mơ\ng kphê leh ana\n mđ^ k’hưm ana\n kna\l kphê Việt, mb^t ana\n lo\ dơ\ng mâo du\m hdra\ mtru\n mtru\t mđ^ brua\ pla mjing h’^t kja\p. Cao Đức Phát la]:“ Hmei ]ang hmang, dưi la] he\ ]ang hma\ng êdi kơ kphê drei dưi nao ba c\h^ hla\m anôk ]h^ mnia dlông ro\ng la\n, dưi mkra mjing ho\ng ana\n kna\l Việt lu h^n. Hmei tu\ ư snei: brei mđ^ ktang h^n brua\ bi hgu\m plah wah mnuih [uôn sang ho\ng du\m anôk brua\ duh mkra mnia mblei, ho\ng du\m t^ng djo\ tuôm lo\ mko\ mko\ brua\\ pla mjing. Hmei sra\ng lo\ dơ\ng mtru\t mđ^ klei hluê nga\ hdra\ mđ^ kyar brua\ lo\ hma Việt Nam h’^t kja\p, bi mje\ hgu\m knu\k kna ho\ng êngao knu\k kna... [ia\ s^t hluê nga\ c\ia\ng bi mâo klei thâo bi hgu\m ai mơ\ng jih jang du\m t^ng djo\ tuôm”.

                                                            BTV: H’Nga.