VOV4.Êđê - Mu\t hlăm mlan 5, Gia Lai mjưh rue# yan koh kbâo thu\n 2020 hlăm klei ru\ng răng, hlăk êjai hnơ\ng ana kbâo kno\ng mâo mkrah wah mkă ho\ng du\m thu\n êlâo. Jing ]ar mâo ênhă kbâo pro\ng h^n ti kr^ng Lăn Dap Kngư, mâo thu\n truh êbeh 40 êbâo ha, khă snăn kbâo lui] klei tu\ dưn amâo mâo jăk êa hl^m hjan, lui] ênoh, klei tu\ bruă duh mkra grăp thu\n [ia\ hlăk jing klei lông dlăng pro\ng ho\ng ]ar. Klei ]ih mơ\ng pô ]ih klei mrâo Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam la] kơ klei anei ti kr^ng kbâo An Khê, ]ar Gia Lai, anôk mâo klei găl jing kr^ng pla mjing jăk kyua kr^ng pla mjing giăm ho\ng sang ma^ [ê` hra.

Nguyễn Hồng Phong, alu\ 3, phường An Phước, wa\l krah An Khê mâo 1 ha kbâo kbưi ho\ng sang máy mkra mjing [ê` hra kno\ng 3 km. Nah dih, kbưi hlăm brô 200 mét jing ênao êa ăt dôk bo\ êa, [ia\dah kbâo hlăm đang lui k[ah êa, djiê krô. ~u brei thâo; sang máy đru mdul 1 êklăk prăk pioh krih êa kơ kbâo, [ia\dah ênoh prăk anei amâo mâo djăp yua ôh tơdah adiê mđiă ktang sui truh giăm 8 mlan hlăm 1 thu\n. Hluê si Nguyễn Hồng Phong, ti An Khê ara\ anei, mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma kno\ng bi m^n hdră bi mlih ba pla ana mkăn yơh:“Dlăng mb^t ara\ anei mnuih [uôn sang ngă lo\ hma lui jih, amâo mâo pô ]ia\ng lo\ pla kbâo ôh. Kyua dah kbâo ara\ anei ênoh êlưih. Pla kbâo ara\ anei hnơ\ng hrui w^t amâo mâo đ^ ôh”.

Aduôn Huỳnh Thị Oanh, pô anôk hrui blei kbâo lehana\n mkăp mnơ\ng yua kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma riêng gah wa\l krah An Khê brei thâo; yan kbâo thu\n 2020 anei, ênhă pla lo\ dơ\ng tru\n kyua lu mnuih [uôn sang amâo mâo hrui w^t lu klei tu\ dưn ôh, bi mlih kbâo ba pla mnơ\ng mkăn, hlăk êjai [ia\ đui] mnuih pla mjing yan mrâo. Hluê si aduôn Huỳnh Thị Oanh, hnơ\ng mâo êbeh 70 ton truh êbeh 100 ton kbâo hlăm 1 ha ti kr^ng An Khê, jing ênoh kreh mâo mơ\ng sui leh. Du\m yan giăm anei, kyua adiê mđiă ktang, ngă kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma lui] liê kjham:“Grăp ha mâo 20 ton, tla hnô ai koh kno\ng adôk 10 êklăk prăk. Hlăk êjai ana\n, duh bi liê 1ha, kno\ng prăk kai k[ươ truh 7 êklăk. Prăk blei djuê mjeh 10 êklăk prăk, prăk blei hbâo 9 êklăk prăk…Sơnăn amâo mâo hrui w^t ôh, kyua dah duh bi liê 20, 30 êklăk prăk ka yap ôh prăk mưn ai jik rơ\k”.

Ho\ng êbeh 3 êbâo ha, lehana\n giăm ho\ng sang máy mkra mjing, wa\l krah An Khê dlăng kơ kbâo jing mnơ\ng pla phu\n. Mnơ\ng pla phu\n anei hlăk lo\ dơ\ng hro\ tru\n kơ ênoh yuôm hlăm du\m thu\n giăm anei. Hluê si Phan Vĩnh Tiến, k’iăng khua Adu\ bruă Duh mkra wa\l krah, yan kbâo thu\n 2020, ho\ng hnơ\ng mâo yap mdu\m 25 truh 30 ton hlăm 1 ha, ênoh yuôm kbâo hro\ tru\n êdi. Hlăm hruê mlan kơ ana\p, alu\ wa\l ăt ka mâo mơh hdră msir mghaih ho\ng mta ana pla anei, [ia\dah hdră tă ]ua ana\n jing mnuih [uôn sang ngă lo\ hma srăng g^r ktưn bi mlih mnơ\ng pla mjing, bi hnô klei lui] liê ho\ng hnư hrui w^t mơ\ng du\m mta mnơ\ng pla mrâo:“Hlăm klei mtă mtăn mơ\ng wa\l krah An Khê sơnăn hlăm hruê mlan kơ ana\p, du\m ênhă pla mjing dleh dlan kơ êa krih ăt jing kbâo mơh. Bi du\m ênhă mâo djăp êa krih hmei mtă mtăn kơ mnuih [uôn sang bi mlih du\m mnơ\ng pla mrâo, mse\ si djam mtam, ana boh kroh, ana êa drao”.

Hluê si Nguyễn Hoàng Phước, k’iăng khua knơ\ng bruă đua klam bruă mđ^ kyar ana êa drao, sang máy [ê` hra An Khê, kbâo ho\ng klei dleh dlan nanao hlăm 3 thu\n êgao, kyua klei hma^ djo\ mơ\ng klei k[ah êa lehana\n sang ]ơ mnia. Truh yan kp^ kbâo thu\n 2020, ênoh [ê` hra dưi kru\ w^t, ênoh kbâo đ^ truh 850 êbâo prăk hlăm 1 ton sơnăn kr^ng pla kbâo mơ\ng sang máy kno\ng êbeh 22 êbâo ha, 25% hlăm ênoh ana\n amâo mâo siam, amâo thâo koh yua ôh. Hnơ\ng mâo kbâo kluôm yan hro\ tru\n truh mkrah wah. Nguyễn Hoàng Phước la] sơnei; ]ia\ng ênoh yuôm mơ\ng kbâo dưi kriê kjăp, lo\ mko\ mjing bruă duh mkra hluê gru hmô đang bruă pro\ng, ba yua máy móc. Khă sơnăn bruă anei hlăk tuôm ho\ng klei dleh dlan amâo djo\ ênưih ôh msir mghaih:“Klei dleh dlan h^n ana\n jing ênhă lăn điêt, hliê hluôt lehana\n ]ư\ kngư, kyua ana\n ka mâo klei mguôp mb^t mơ\ng alu\ wa\l ho\ng sang máy, ka ]ua\l mkă klă mnga] mdê kr^ng, mdê să ]ia\ng mko\ mjing đang lo\ hma pro\ng”.

Êpul bruă duh mkra ]ia\ng hrăm mb^t ho\ng mnuih [uôn sang ngă lo\ hma pla mjing pro\ng klin sa anôk, [ia\dah alu\ wa\l mtă mtăn bi mlih mnơ\ng pla, ba ênhă mâo klei găl kơ êa krih ba pla du\m mta ana mkăn, ngă kơ kr^ng pla kbâo tuôm ho\ng klei kah mbha. Klei dôk guôn mơ\ng êpul bruă duh mkra kơ hdră ]ua\l mkă klă mnga kơ ana kbâo, ka thâo ôh hbil be\ mâo boh tu\ dưn. Amâo dưi pla mjing pro\ng, klin sa anôk, ênuk mrâo mrang, kbâo ti Gia Lai, khă gơ\ mâo ênhă pro\ng h^n kr^ng lăn Dap kngư, [ia\dah boh tu\ dưn ana\p tuôm grăp thu\n hro\ tru\n h^n, ngă truh kơ klei lăm lui ana kbâo ]ia\ng ba pla ana boh kroh lehana\n hbei [lang, ngă kơ ênhă pla du\m mta ana anei đ^ pral, ngă klei ru\ng răng máy móc yua kơ bruă duh mkra pla mjing Gia Lai./.