Klei mrâo ala ]ar pô:

 

- Tlam mbruê, khua g^t gai Đảng Nguyễn Phú Trọng ma\ brua\ ho\ng dhar brua\ kia\ kriê brua\ Đảng ]ar, lehana\n phung khua kia\ kriê knơ\ng ]ar Thừa Thiên Huế. Khua g^t gai Đảng bi mni kơ hdră êlan mđ^ kyar ]ar Thừa Thiên Huế, mâo ]ua\l mka\ leh kr^ng duh mkra, pioh kơ klei duh bi liê, dưn yua klei găl hlăm mdê bi kr^ng, amâo mâo mđ^ mđăl, lehana\n dưi bi đru hdơ\ng găp; mse\ si: {uôn pro\ng Huế lehana\n du\m wa\l krah mđing dưn yua djăp klei găl kơ brua\ hiu ]hưn ênguê, brua\ dhar kreh, brua\ mdrao mgu\n, brua\ sang hra\ mơar, brua\ ngăn prăk, brua\ bảo hiểm, alu\ wa\l duh mkra Chân Mây – Lăng Cô iêu duah prăk duh bi liê hlăm ala ]ar lehana\n mơ\ng ala ta] êngao, kr^ng ktuê hang ks^, lehana\n kr^ng trăp êa kdơ\ng pioh mđ^ kyar brua\ lo\ hma, kr^ng kngư, lehana\n ]ư\ ]hia\ng mko\ mjing kr^ng thơ\ng kơ brua\ pla ana ksu, hbei [lang, dliê pioh ma\ kyâo, lehana\n duh bi liê brua\ nah gu\ pioh kơ klei mnuih [uôn sang duh mkra lehana\n hd^p mda.

 

- Hla\m gưl nao c\hưn kơ Nhật Bản, tlam mbruê, khua la\n c\ar Trương Tấn Sang nao leh ana\n blu\ hra\m ti anôk bi k[^n phung duh mkra mnia blei Việt Nam - Nhật Bản . Anei jing klei bi k[^n pro\ng êdi mơ\ng phung duh mkra mnia blei 2 ala c\ar dưi bi mko\ mjing mâo pô dja\ ako\ knu\k kna Việt Nam leh ana\n khua g^t gai du\m phu\n dhar brua\ Việt Nam, Adu\ brua\ blei mnia leh ana\n tuh tia Việt Nam - Nhật Bản mb^t ho\ng du\m êtuh anôk brua\ duh mkra mnia blei 2 ala c\ar ho\ng klei c\ang hmang mđ^ klei bi hgu\m leh ana\n nga\ bi êlam h^n klei bi mje\ brua\ duh mkra Việt Nam - Nhật Bản hla\m ênuk gưl mrâo. Blu\ hra\m ti anôk bi k[^n, khua la\n c\ar c\ang hmang du\m anôk brua\ Nhật Bản po\k phai h^n klei duh mkra blei mnia leh ana\n duh bi liê sui thu\n kơ Việt Nam, boh nik hla\m brua\ tuh mkra mrâo mrang, brua\ pui kmla\, pơ\ng mkra ho# mran, điện tử, brua\ lo\ hma, bi hria\m mnuih nga\ brua\, mkra mjing ôtô leh ana\n kdra\p mnơ\ng yua kơ êdeh ôtô, hdra\ kdra\p yua kơ brua\ hâo hưn, ra\ng mgang la\n êa wa\l hd^p mda, bi hgu\m brua\ knu\k kna leh ana\n êngao knu\k kna c\ia\ng đru mguôp ba Việt Nam jhuang nao kơ du\m boh ê`an đ^ h^n hla\m boh yuôm bha\n kluôm ro\ng la\n.

 

- Mơ\ng hruê 5 – 7/6/2014, ti Pari ala ]ar Prăng srăng mko\ mjing klei bi k[^n gưl dlông brua\ mniê dlông ro\ng lăn, ho\ng ana\n: “Phung mniê": Lo\ mko\ w^t klei duh mkra ala [uôn”. Klei bi k[^n anei iêu hriê truh êbeh 1 êbâo ]ô mnuih, lu jing phung mniê mơ\ng djăp lăn ]ar, kr^ng lăn dlông ro\ng lăn. Anei jing wưng yuôm bhăn pioh bi trông ]hai, lehana\n hria\m êmuh hdơ\ng jih jang phung bi ala nao bi k[^n. Êpul khua bi ala Việt Nam srăng mâo k’ia\ng khua lăn ]ar Nguyễn Thị Doan dja\ ako\ nao ti anôk bi k[^n ana\n.

 

- Tlam mbruê, êpul bi ala gưl dlông l^ng khan ala mtao Campuchia kyua mơ\ng Đaị tướng Chiamon, K’ia\ng khua dla\ng brua\ khan jơ\ng hlo\ng nga\ khua dla\ng khan kr^ng 4 dja\ ako\ nao c\hưn leh ana\n nga\ brua\ ho\ng Anôk dla\ng brua\ g^t gai Dap Kngư . Ti m'mông drông c\hưn, Trần Việt Hùng, K’ia\ng khua Anôk dla\ng brua\ Anôk g^t gai Dap Kngư hưn mthâo leh ho\ng êpul kơ boh klei mđ^ kyar brua\ duh mkra, yang [uôn, kriê mgang ala c\ar, kriê dla\ng klei êđa\p ênang du\m c\ar la\n Dap Kngư hla\m du\m thu\n gia\m anei, knu\k kna 2 nah bi hgu\m leh tliêr kja\p msir mghaih ja\k du\m brua\ kriê dla\ng klei êđa\p ênang kr^ng wa\l knông la\n, brua\ bi hgu\m nao suang dla\ng gơ\ng knal knông la\n, pơ\ng gơ\ng knal knông la\n . Đại tướng Chiamon bi êdah klei lac\ ja\k kơ Đảng leh ana\n knu\k kna Việt Nam leh ana\n du\m c\ar sia\ knông ho\ng Campuchia đru leh mnuih [uôn sang Campuchia êlâo adih, a\t mse\ mơh hla\m wưng gia\m anei mđ^ kyar brua\ duh mkra, kriê dla\ng klei hd^p mda yang [uôn, c\ang hmang klei bi hgu\m brua\ duh mkra, blei mnia kr^ng knông la\n 2 ala c\ar [rư\ hruê [rư\ đ^ kyar.

 

- Êpul ksiêm dlăng lu dhar brua\ hlăm kdriêk Dakmil, ]ar Dak Nông mrâo mâo leh klei ksiêm dlăng du\m anôk rông mnơ\ng pro\ng, lehana\n du\n anôk ]uh ta\ mnu\ ada, du\m boh sang mnia hlăm kluôm kdriêk. Ti du\m anôk ksiêm dlăng, êpul mâo hâo hưn leh du\m klei thâo săng, mta mtru\n mơ\ng Knu\k kna kơ hdră răng mgang, gang mkhư\ klei rua\ tưp, lehana\n klei jhat mơ\ng klei rua\ tưp ho\ng klei suaih pral yang [uôn, mđ^ klei thâo săng mâo klei uê` klam hlăm mnuih [uôn sang, đru hgu\m jih ai tiê hlăm brua\ răng mgang klei rua\ tưp. Lehana\n, anôk brua\ mdrao mgu\n mnơ\ng rông kdriêk Dak Mil mko\ mjing krih êa drao mdjiê kman hlăm ktuê êlan phu\n, du\m klông êlan nao hlăm [uôn, hlăm alu\ wa\l sang mnia hlăm sa\ Đức Minh.

 

- Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa kdriêk Dạ Teh, c\ar Lâm Đồng brei thâo : mơ\ng thu\n 2010 truh kơ ako\ thu\n 2014, kluôm kdriêk mâo 1.600 c\ô mnuih nga\ brua\ kr^ng [uôn sang dưi bi hria\m brua\ hluê hdra\ brua\ 1956, hla\m ana\n mâo hla\m brô 910 c\ô mnuih dưi hria\m brua\ nga\ lo\ hma mse\ si : kriê dla\ng leh ana\n ma\ yua du\m mta ana ksu, kphê, k`ul … pla ana rông hlua\t leh ana\n rông hlua\t nga\ mrai eh hlua\t, brua\ mdrao mnơ\ng rông . 690 c\ô mnuih nga\ brua\ dưi bi hria\m brua\ mka\n mse\ si hr^ m`am mnơ\ng ho\ng alê hwiê ba c\h^ kơ ala tac\ êngao, mkra êdeh ma\i … Hluê si klei dla\ng [uh mơ\ng Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa kdriêk Dạ Teh, klei bi hria\m brua\ leh ana\n bi hria\m hdra\ mnêc\ nga\ brua\ kơ mnuih nga\ brua\ kr^ng [uôn sang ti Dạ Teh hla\m du\m thu\n êgao ba leh klei tu\  đru kơ mnuih [uôn sang mđ^ klei thâo nga\ brua\ lo\ hma, thâo kla\ du\m klei thâo c\ia\ng êdi kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\ pioh ba yua hla\m brua\ knua\, mjing brua\ ma\ leh ana\n mđ^ pra\k ka\k mâo ba w^t kơ mnuih [uôn sang.

- Lo\ thiăm mâo sa ]ô mnuih djiê, êjai dôk mdrao ti anôk mkhư\ mdrao mta jhat, hlăm sang êa drao Bạch Mai kyua [ơ\ng djo\ mmao rua\. 10 mnuih rua\ kyua [ơ\ng mmao rua\ ba kơ sang êa drao Bạch Mai hlăm 2 hruê 9 lehana\n 13/3, jing mnuih hlăm dua go\ sang ti kdriêk Võ Nhai, ]ar Thái Nguyên. Hlăm ênoh ana\n, mâo leh dua ]ô mnuih djiê, jing sa ]ô hđeh êkei 13 thu\n, lehana\n sa ]ô mniê 58 thu\n. Êjai dôk mdrao kơ 8 ]ô adôk snăn hruê 16/3, leh êgao, anôk brua\ mkhư\ mdrao mta jhat, mơ\ng sang êa drao Bạch Mai lo\ tu\ jum 4 ]ô mnuih dlưh awa\t tiê ti ]ar Tyuên Quang kyua [ơ\ng mmao rua\ mơh, ba kơ sang êa drao leh 58h [ơ\ng djo\ mmao rua\. Mâo he\ klei ba hnui kơ sang êa drao, lehana\n du\m boh sang êa drao nah gu\ amâo mâo mkăp ôh êa drao hdăng pioh kăp hrip ma\ mta jhat bi pral kơ mnuih rua\.

- Anôk ksiêm hria\m brua\ blei mnia leh ana\n đru brei kơ du\m Anôk brua\ (BSA) bi hgu\m leh ho\ng Knơ\ng brua\ tuh tia blei mnia c\ar Sóc Tra\ng mko\ mjing sang c\ơ c\h^ mnơ\ng Việt Nam kơ kr^ng [uôn sang kdriêk Cù Lao Dung . Anei jing phu\n tal êlâo mnuih [uôn sang kdriêk Cù Lao Dung mâo hdra\ brua\ mnơ\ng Việt Nam nao ba c\h^ kơ kr^ng [uôn sang . Kyua ana\n , brua\ mko\ mjing hdra\ brua\ ba mnơ\ng Việt Nam c\h^ kơ kr^ng [uôn sang jing klei ga\l c\ia\ng kơ mnuih [uôn sang Cù Lao duah mđing blei yua mnơ\ng ja\k siam, thâo b^t phu\n agha anôk mkra mjing kla\ klơ\ng, djo\ guôp ho\ng klei c\ia\ng blei yua mơ\ng mnuih [uôn sang, mb^t ana\n a\t jing klei ga\l c\ia\ng kơ du\m anôk brua\ hriê bi mko\ mjing anôk ba c\h^ mnơ\ng mâo klei tu\ êdi.

Klei mrâo ala tac\ êngao :

- Hlăm klei bi trông ]hai hluê êlan đ^ng blu\ ho\ng khua mil ]hil Nga Vlađimir Putin mrâo anei, khua knu\k kna Đức aduôn Angela Merkel la] klă; Đức ]ang hmang mđ^ ktang bruă ngă hlăm knơ\ng bruă kriê dlăng klei êđăp ênang leh ana\n đru hgu\m châu Âu (OSCE) hlăm bruă msir mghaih klei ru\ng răng ti Ucraina. Aduôn Merkel akâo; pral po\k mlar brua\ mơ\ng knơ\ng bruă kriê dlăng klei êđăp ênang leh ana\n đru hgu\m châu Âu ti Ucraina leh ana\n tio\ nao ho\ng ênoh lu phung ngă bruă ksiêm dlăng hlăm êpul anei truh kơ du\m alu\ wa\l ru\ng răng, boh nik gơ\ t^ng nah ngo\ Ucraina. Hluê si pô blu\ bi ala kơ khua knu\k kna Đức Steffen Seibert, khua mil ]hil Nga mâo leh klei tu\ ư ho\ng aduôn Merkel leh ana\n [ua\n rơ\ng amra jao kơ khua phu\n bruă ho\ng ala ta] êngao Sergei Lavrốp ksiêm dlăng klei k]ah mtru\n si la] ti dlông.

 

- Israel lo\ w^t po\k leh [a\ng jang knông lăn Karem Shalom, [a\ng jang knông lăn bi mnia blei ho\ng kr^ng Gaza leh 3 hruê kđăl [a\ng,k`ăm kru\ w^t bruă du\ mdiăng êa xa\ng , êa pui kơ sang ma\i pui kmlă kno\ng sa ana\n ti kr^ng Gaza. Hluê si 1 ]ô khua êmua Palestin, Israel dưi brei du\ mdiăng ba êwa ]uh, êa săng leh ana\n  nhiên liệu yua kơ bruă tuh mkra, khă sơnăn amâo mâo brei du\ mdiăng ba ôh du\m mta mnơ\ng yua aguah tlam mkăn mu\t hlăm kr^ng wa\l anei. Êlâo kơnăn, sang ma\i pui kmlă ti kr^ng Gaza mdei ngă bruă kyua k[a\h êa xa\ng , êa pui bi êran ma\i , jing klei truh  mơ\ng bruă Ixrael kđăl [a\ng jang knông lăn Karem Shalom hruê 13/3 mrâo anei.

 

- Ấn Độ ara\ anei jing ala ]ar blei yua phao ktuang pro\ng h^n dlông ro\ng lăn. Kno\ng hlăm wang 5 thu\n êgao, ênoh phao ktuang ala ]ar anei blei mơ\ng ala ta] êngao đ^ 14% mkă ho\ng wưng thu\n 2009-2013 leh ana\n ăt đ^ giăm 3 blư\ mkă ho\ng ênoh phao ktuang Trung Quốc leh ana\n Pakistan. Ho\ng hdră k`ăm mđ^ ktang klei ktưn ai mkra mjing du\m mta phao ktuang ênuk mrâo, bruă kriê mgang ala ]ar Ấn Độ dưi yap hlăk dôk hlăm klei bi lông, k`ăm tui tio\ hmao hnơ\ng Trung Quốc blei mprăp phao ktuang, lehana\n mđ^ h^n brua\ răng mgang ala ]ar. Ênoh phao ktuang Ấn Độ blei lu h^n jing mơ\ng Nga, truh hlăm brô 75% ênoh phao ktuang Ấn Độ blei mơ\ng ala ta] êngao.

 

- Khă gơ\ tu\ kjham klei k[a\h êa hl^m hjan ti du\m alu\ wa\l,ngă kơ ênoh bi mnia mblei ti gra\p gưl sang ]ơ mnia quốc tế đ^ h^n hla\m du\m hruê kăm êgao, sna\n [ia\ dah hnơ\ng kphê mơ\ng Brazil ba ]h^ kơ ala ta] êngao thu\n anei amra đ^ 6% kyua hnơ\ng mkăp pioh hlăm hjiê adôk lu. Hluê si khua g^t gai êpul hgu\m ala c\ar ba c\h^ kphê kơ ala tac\ êngao Brazil ( CeCafé) Guilherme Braga, bruă ba ]h^ kphê kơ ala ta] êngao mơ\ng ala ]ar dhu\ng châu Mỹ anei thu\n anei amra mâo 33 êklăk klu\ng 60 kg. Khă sơnăn, du\m klei kuôl kă êdei ana\p ho\ng kphê arabica, mta kphê mơ\ng Brazil pla mjing, mrâo anei đ^ ktang leh ana\n truh ti hnơ\ng đ^ h^n êdi hlăm wang 2 thu\n êgao hlăk êjai hnơ\ng êa hjan ti lu alu\ wa\l hlăm ala ]ar pla mjing leh ana\n ba ]h^ kphê kơ ala ta] êngao pro\ng h^n dlông ro\ng lăn anei ăt [ia\ mơh.

 

- Mâo1 gưl mgei lăn hnơ\ng ktang 7 độ rích ter ti alu\ wa\l hang ks^ t^ng nah yu\ dưr ala ]ar Chilê hruê 16/3 mrâo anei, khă gơ\ amâo mâo klei hưn mthâo êlâo kơ klei êa ks^ ktlư\. Hluê si knơ\ng bruă ksiêm dlăng boh lăn Mi  (USGS),klei mgei lăn anei mâo hlăk 5 m’mông 16 m’n^t tlam hluê si m’mông alu\ wa\l, msăt mgei lăn kbưi ho\ng [uôn pro\ng kdru\n ho# mran Iquique 61 km t^ng kơ yu\ dưr leh ana\n ti hnơ\ng êlam 35 km. Êlâo kơnăn, knơ\ng bruă anei brei thâo: mâo 2 gưl mgei lăn ti alu\ wa\l anei hlăm wang 1 m’n^t. Khă sơnăn, 2 gưl mgei lăn anei hluê si t^ng knăl amâo mâo ngă êa ks^ ktlư\ tuê hang ks^ ôh.