Klei mrâo ala ]ar pô:

 

- Hlăm gưl nao ]hưn truh kơ [uôn pro\ng Osca, ala ]ar Nhật Bản tlam mbruê, khua lăn ]ar Trương Tấn Sang mâo leh mmông ma\ brua\ ho\ng phung khua kia\ kriê brua\ hgu\m Nhật Bản - Việt Nam kr^ng Kansai mb^t ho\ng 7 ]ô phung khua kia\ kriê brua\ hgu\m Nhật Bản - Việt Nam mơ\ng du\m [uôn pro\ng Osca, Kyoto, Kobe, Sakai, Hirosima. Hưn mdah kơ boh tu\ dưn mơ\ng brua\ dua ala ]ar bi tu\ ư mđ^ h^n brua\ hgu\m kluôm dhuôm hlăm klei po\k mlar êlam h^n kyua kơ klei êđăp ênang, lehana\n mdro\ng sah ti Châu Á. Khua lăn ]ar Trương Tấn Sang m`a\; anei jing sa klei kruak knăl yuôm bhăn kơ klei mđ^ kyar mrâo hlăm brua\ mje\ mgiăm hgu\m mb^t Việt Nam - Nhật Bản, bi năng mâo ba w^t klei tu\ dưn, lehana\n klei mnuih [uôn sang dua ala ]ar ]ang hmăng.

 

- Hla\m hdra\ nao c\hưn dla\ng kơ Liên [ang Thụy Sĩ, tlam mbruê hluê mmông Việt Nam, Khua dla\ng brua\ Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng mâo leh klei bi trông ho\ng khua dla\ng Thượng viện Liên [ang Thụy Sĩ Hannes  Germann leh ana\n nao kơ anôk bi k[^n jih jang mơ\ng Hạ viện, Thượng viện . Khua dla\ng brua\ Quốc hội bi kla\ : gưl nao c\hưn mơ\ng êpul k`a\m c\ia\ng mtru\t mđ^ bi êlam h^n klei bi mje\ hgu\m lu mta brua\ ho\ng Thụy Sĩ lac\ mb^t leh ana\n ho\ng Nghị viện lac\ hja\n, mb^t ana\n c\ang hmang po\k mlar du\m klei c\ang đ^ bi hgu\m hla\m klei bi mje\ 2 nah a\t mse\ mơh bi hgu\m kr^ng wa\l leh ana\n quốc tế.  Khua dla\ng brua\ Thượng viện Liên [ang Thụy sĩ Hannes Germann brei Quốc hội 2 ala c\ar mđ^ du\m brua\ bi hgu\m, bi êmuh hria\m kơ klei thâo hla\m brua\ c\ih mkra hdra\ bhia\n, hluê dla\ng, mđ^ ktang brua\ hluê dla\ng klei hluê nga\ du\m klei bi kuôl ka\ plah wah knu\k kna 2 ala c\ar c\ia\ng mâo klei tu\ s^t êdi.

 

- Hruê anei, ti [uôn pro\ng Điện Biên Phủ, phu\n brua\ l^ng kahan hgu\m ho\ng ]ar Điện Biên, mko\ mjing klei bi trông ]hai ho\ng ana\n: “Klei blah dưi Điên Biên Phủ - Klei ktang Việt Nam ênuk Hồ Chí Minh”. Anei jing sa hlăm du\m brua\ ngă pro\ng ti ]ar Điện Biên [ri bi hdơr 60 thu\n hruê blah dưi Điện Biên Phủ. Bi trông ]hai k`ăm hâo hưn lar [ar kơ klei m^n, hdră êlan mnuih [uôn sang bi blah ho\ng klei djo\, ho\ng klei mbrua\ mơ\ng Đảng, lehana\n khua g^t gai Hồ Chí Minh kia\ kriê, hdră phung karkak prăng tui tio\ klei bi blah, lehana\n Mi ]huak ba l^ng kahan hlăm gưl bi blah thu\n 1953 – 1954, boh nik brua\ mko\ mjing kđông phu\n ti Điện Biên Phủ. Hâo mblang, mtô bi hriăm klei mbrua\, djăl thâo t^ng mka\, kia\ kriê klei bi blah ho\ng klei mnê] mơ\ng êpul khua kia\ kriê brua\ Đảng kahan, lehana\n knơ\ng brua\ g^t gai l^ng kahan, brua\ klam lehana\n du\m klei đru mguôp mơ\ng êpul l^ng kahan, lehana\n mnuih [uôn sang kluôm ala, boh nik, mnuih [uôn sang djuê [ia\ kr^ng Yu\ Dưr, hlăm năn jing l^ng kahan lehana\n mnuih [uôn sang ]ar Điện Biên.

 

- Hluê nga\ hruê ka\m ala c\ar doh ja\k êđa\p kơ mnuih nga\ brua\ - mgang kdơ\ng ho\ng klei pui [ơ\ng mtuh tal 16, hruê mbruê, khua g^t gai c\ar Dak lak nao c\ua\ dla\ng leh ana\n brei mđup mnơ\ng kơ du\m phung mâo klei truh hla\k êjai dôk nga\ brua\ ho\ng hnơ\ng êka êkeh, rua\ mơ\ng 81% kơ dlông. Hla\m hruê ka\m anei, êpul mlir dhar brua\ mơ\ng c\ar a\t sra\ng mko\ mjing klei nao ksiêm dla\ng gia\m 30 anôk brua\ ru\ mdơ\ng, ma\ yua mnơ\ng hla\m gu\ la\n, mkra mjing mnơ\ng pioh yua hla\m brua\ ru\ mdơ\ng, mkra mjing mnơ\ng ho\ng kyâo, ru\ mdơ\ng Sang ma\i pui kmla\. Nguyễn Quang Trường, Khua knơ\ng dla\ng mnuih nga\ brua\ khan êka êkeh leh ana\n yang [uôn c\ar Dak Lak brei thâo : Mơ\ng brua\ ksiêm dla\ng, ara\ anei du\m alu\ wa\l mko\ mjing ja\k du\m brua\ hluê nga\ Hruê ka\m doh ja\k êđa\p kơ mnuih nga\ brua\, mgang kdơ\ng ho\ng klei pui [ơ\ng mtuh tal 16, mtô mblang truh kơ sa\, nga\ du\m po\k ap phích, panô. Brua\ tal 2 jing mđ^ brua\ nao ksiêm dla\ng ruh mghaih ho\ng du\m anôk brua\, boh nik ho\ng du\m anôk brua\ mâo klei hu\i pro\ng kơ klei truh hla\k êjai dôk nga\ brua\ c\ia\ng mkra msir he\ du\m klei adôk k[a\h, êdu awa\t hla\m klei mko\ mjing nga\ brua\ knua\ kơ mnuih nga\ brua\.

 

- }ang rang aguah hruê mbruê, du\m pluh ]ô mnuih ho\ng klei ngă jho\ng ksu\ng ngă kđông gak dliê mrô 1, mơ\ng knơ\ng brua\ dliê kyâo Quảng Sơn, kdriêk Dak Glong, ]ar Dak Nông, ]ia\ng mtlaih [^ng di`u bi rai dliê ara\ng ma\ kơ\ng, lehana\n di`u ]a\m êka 3 ]ô phung knua\ druh brua\ răng mgang dliê, hlăm năn mâo sa ]ô kjham ba mdrao kơ sang êa drao pro\ng ]ar Dak Nông. Mâo klei anei hlăk 1h aguah mbruê, êjai phung knua\ druh knơ\ng brua\ dliê kyâo Quảng Sơn hgu\m ho\ng êpul răng mgang dliê mơ\ng brua\ hgu\m Hợp Tiến nao suang êwang, [uh sa êpul mnuih hlăk dôk druôm kyâo ho\ng anua\ măi ti ]uê dliê mrô 7 alu wa\l dliê mrô 1644. Êpul djo\ tuôm mâo ma\ kơ\ng sa ]ô tle\ kyâo ana\n `u Định ba w^t kơ kđông gak dliê mrô 1. Truh 5h aguah, du\m pluh ]ô mnuih dja\ ba dho\ng kga\, giê mniêng ksu\ng ngă kơ kđông gak dliê, mtlaih găp di`u, ]a\m bi rai mnơ\ng mnua\, lehana\n ]a\m êka 3 ]ô phung knua\ druh răng mgang dliê, jing Nguyễn Xuân Quyền, Hồ Phi Bảo, Đinh Công Lợi. Ara\ anei Lợi truh kơ kjham h^n hlăk dôk mdrao kơ sang êa drao pro\ng ]ar Dak Nông, êka lu, lehana\n joh dua be\ kngan. Ti jhưng đih Đinh Công Lợi la]: Mâo hlăm brô 30 ]ô phung dja\ ba dho\ng kga\ giê mniêng ]a\m biêng, kâo êran đue#, [ia\dah tê] hnê] le\ buh snăn di`u biêng kâo snăk sơưn. Tơl truh kơ kâo hwa\t, di`u m^n kâo djiê leh snăn di`u mdei.

 

- Mơ\ng mlan 2 truh kơ ara\ anei, ti Sang êa drao mdrao kleio rua\ kr^ng hlơr Trung Ương, ênoh mnuih rua\ nao ksiêm mka\ dla\ng klei rua\ hdrah A H1N1 đ^, gra\p hruê mâo hla\m brô 4 c\ô mnuih kriah kria ti du\m c\ar, [uôn pro\ng, lu jing du\m c\ô rua\ mâo klei bi êdah kjham. Boh nik `u mâo lu mnuih djo\ mâo klei rua\ hla\m sa go\ sang . Hla\m ênoh anei, mâo 6 c\ô mâo klei bi êdah kjham . Phung aê mdrao anôk do\ng mdrao jêc\ Sang êa drao kr^ng hlơr Trung Ương brei thâo : amâo djo\ ôh hdrak A H5N1, A H9N7 hu\i hyưt, [ia\dah klei rua\ hdrak aguah tlam, hla\m ana\n hdrak AH1N1 a\t hu\i nga\ truh klei rua\ kso\ dleh bi êwa, đa hlo\ng truh kơ djiê mơh kyua dlưh awa\t klei bi êwa leh ana\n nga\ jhat prôc\ tiê la hla\m tian. Kyua ana\n, mnuih rua\ c\ia\ng bi mđing ra\ng he\. C|ia\ng mgang kdơ\ng klei rua\ brei mđing hluê nga\ du\m hdra\ bi mdoh asei mlei mse\ si rao nnao kngan ho\ng k[u , đa\m sut nnao kngan kơ [o# mta, guôm he\ [a\ng êgei leh ana\n [a\ng adu\ng s^t mtu\k amâo dah bha` leh ana\n dưi tlo\ wacxin  mgang klei rua\. Tơ [uh êngoh hlơr ktang dleh bi êwa bi ba nao mtam kơ sang êa drao c\ia\ng ksiêm mka\ dla\ng.

    

- Mbruê, ti Hà Nội, phu\n brua\ êa drao gu\n mko\ mjing leh klei bi trông ]hai kơ hdră bi hmô klei đru lehana\n mkhư\ mdrao klei ra\ ra` dju\p hăt ti sang êa drao sa\, wa\l. Ho\ng giăm mkrah ênoh phung êkei leh pro\ng dju\p hăt, Việt Nam jing sa hla\m du\m ala ]ar mâo hnơ\ng ênoh mnuih dju\p hăt lu h^n dlông ro\ng lăn. Ara\ anei 62% mnuih rua\ hlăm ala ]ar drei mâo klei rua\ êrah đ^, êbuh đih, ung thư, rua\ mơiêk [ê` hra…kbia\ hriê mơ\ng dju\p hăt yơh jing tal êlâo ho\ng du\m klei rua\ ana\n. Tơdah hnơ\ng ênoh mnuih dju\p hăt ti ala ]ar drei amâo mâo lo\ hro\ ôh, snăn hlăm 10 thu\n kơ ana\p, klei anei srăng jing boh phu\n ba klei djiê lu truh1/4 kơ phung êkei. Ara\ anei 2/3 ênoh mnuih dju\p hăt hlăk dơ\ng m^n kơ klei lui hăt, grăp thu\n mâo êbeh mkrah ênoh mnuih dju\p hăt, g^r ư\ lui hăt.

Klei mrâo ala tac\ êngao :

 

- Hră klei mrâo mnia mblei Nikkei business daily Nhật Bản hruê mbruê brei thâo: khua g^t gai Hàn Quốc mrâo tu\ ư amra bi mtuôm ho\ng khua g^t gai Nhật Bản leh ana\n Mi nah êngao klei bi k[^n gưl dlông kơ brua\ kriê mgang klei êđăp ênang hạt nhân ti Hague ala ]ar Hà Lan hruê kăm ti ana\p. Klei bi mtuôm mko\ mjing hluê si klei akâo mơ\ng Nhật Bản hlăk êjai klei bi mje\  plah wah Nhật Bản ho\ng du\m ala ]ar riêng gah Ngo\ Dưr châu Á hruê mlan giăm anei jhat he\ , kyua du\m klei bi kuan mhiă la\n ala ăt mse\ mơh klei bi tăng mgăl kơ h[uê ênuk bi mblah ngă dlông ro\ng lăn gưl tal 2. Êlâo kơnăn, Mi ăt mtru\t mjhar [^ng hgu\m Nhật Bản mkra mlih mđ^ klei mje\ mgiăm ho\ng Hàn Quốc, 1 [^ng hgu\m siă suôr mkăn ho\ng Mi ti Ngo\ Dưr châu Á.

- Du\m klei tui duah êdeh phiơr mơ\ng knơ\ng bruă êdeh phiơr ala ]ar Malayzia lui] hruê 8/3 mrâo anei păt dah le\ hlăm klei amâo lo\ thâo b^t ôh. Ara\ anei amâo lo\ mâo ôh ya klei bi knăl ]huak soh amâo dah du\m ênoh mrô l^ng kahan brei [uh êdeh phiơr anei phiơr nao ti ya alu\ wa\l. Phung khua êmua Malayzia leh ana\n Mi đăo đing sơnei: êdeh phiơr bi mlih êlan phiơr ho\ng klei mâo hdră k`ăm, [ia\dah du\m klei ktuê mđing kơ 239 ]ô mnuih đ^ mb^t ho\ng êpul phiơr ăt kăn brei [uh lei ya mta djo\ tuôm kơ klei ngă soh amâo dah klei ngă măk [ai. Phung khua êmua Malayzia đua klam kia\ kriê du\m mta bruă tui duah brei thâo; klei yuôm bhăn ara\ anei, ana\n jing mhro\ hnơ\ng tui duah, mb^t ana\n iêo mthưr du\m ala ]ar đru mkăp du\m klei bi knăl mơ\ng rađa l^ng kahan tơdah mâo he\ klei djo\ tuôm mơ\ng êdeh phiơr anei.

 

- Khua phu\n brua\ hluh lir Hàn Quốc Ryoo-kihl-jae hruê mbruê brei thâo: ara\ anei ka djo\ wưng  mkăp đru hbâo pruê kơ Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên ôh, êjai 1 êpul bruă đru do\ng sơ wil hlăk mtru\t mjhar klei đru mguôp kơ Triều Tiên. Êlâo kơnăn, phu\n bruă hluh lir Hàn Quốc la] sơnei:hdră k]ah đru brei nga\ soh ho\ng asa\p mtru\n kăm mnia mblei hluê êlan knông lăn, gơ\ mâo klei tu\ yua mơ\ng mlan 5/2010, leh 1 boh ho# mran k’han êa Hàn Quốc kram kngăm, Hàn Quốc đăo đing jing kyua mơ\ng Triều Tiên ngă.

 

              -Êpul bruă êwa ]uh Gazprom ala ]ar Nga hlăk duah hdră mje\ mgiăm ho\ng du\m [a\ng mă êa pui leh ana\n êwa ]uh ti kr^ng êa ks^ hlăm Crimea hlăk êjai phung khua g^t gai Crưm leh ana\n Nga mrâo sơ`ê klei kuôl kă bi mu\t kjhô] ks^ anei hlăm Liên bang Nga. Knơ\ng klei mrâo Ria Novosti ala ]ar Nga ]ih hluê si asa\p Rustam Temirgaliyev, k’iăng khua knu\k kna tal 1 Crimea brei thâo, Gazprom jing 1 knơ\ng bruă tal êlâo ba hưn mdah klei akâo. Ăt hluê si khua êmua anei, grăp thu\n ti Crimea kuai mă hlăm brô 1 êklai 500 êklăk m3 êwa ]uh. Anei jing 1 hlăm du\m anôk mkăp pioh hnơ\ng êa pui leh ana\n êwa ]uh pro\ng h^n êa ks^ ju\.

 

- L^ng k’han Israel brei thâo: ]ang rang aguah mbruê, êpul k’han êdeh phiơr ala ]ar anei nao mnah mple\ leh hlăm du\m pôih kđông l^ng k’han Xiri leh mâo 1 klei mtuh giăm knông lăn 2 ala ]ar, ngă 4 ]ô k’han Israel êka 1 hruê êlâo kơnăn. Pô blu\ bi ala kơ l^ng k’han Israel la] sơnei: êdeh phiơr mblah ngă Israel mlam mbruê ksu\ng ngă hlăm du\m anôk k`ăm,mâo 1 anôk hriăm mjua\t, 1 anôk bruă l^ng k’han leh ana\n du\m anôk khan mnah knong mơ\ng Xiri. Israel la] sơnei:anei jing du\m anôk đru brei kơ klei ksu\ng ngă k`ăm kơ  l^ng k’han Israel.