VOV4.Êđê –Dliê rai, bi hro\ hnơ\ng dliê luôm, hlăk jing boh s^t mâo ti  kluôm Lăn Dap Kngư leh anăn lu alu\ wa\l hlăm kluôm ala ]ar. Si be\ ngă ]iăng răng mgang leh anăn mđ^ kyar dliê tu\ dưn hlăk jing klei êmuh pro\ng, mâo Đảng, Knu\k kna leh anăn du\m gưl bruă sang ]ư\ êa ti du\m alu\ wa\l mđing dlăng duah hdră msir mgaih. Boh s^t ti ]ar Kon Tum, anôk mâo hnơ\ng êyui k'up mơ\ng dliê lu h^n kr^ng wa\l Lăn Dap Kngư brei [uh, mđ^ prăk hrui w^t, po\k mlar du\m hdră duh [ơ\ng kơ êpul êya hd^p giăm dliê, jing hdră ngă bruă tu\ dưn h^n. Pô ]ih klei mrâo Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam la] kơ du\m klei mlih mrâo tal êlâo năng bi mni, ti să Đăk Psi, kdriêk Đăk Hà, anôk dưi la] jing mphu\n mko\ mjing ]ia\ng kơ wa\l dliê leh anăn klei hd^p mnuih [uôn sang jing sa wa\l hd^p mda hơ^t kjăp.

Alu\ Krong Duôn, să Đăk Psi mâo giăm du\m êtuh go\ êsei, dôk hd^p hlăm du\m ]o\ng ]ư\ tuê êlan mlir să Đăk Đrinh – Đăk Psi. Dôk tuê êlan, mđing hmư\ ênai êa đoh u\k u\k kbiă hriê mơ\ng mnuôr mđoh êa tuê alu\, mđoh êa ti đang dliê ako\ hnoh, ba krih kơ mdiê nah tluôn kr^ng tlung. Hnoh êa êđăp drưm jih thu\n bhang lo\ đru mnuih [uôn sang găl ênưih duh bi liê du\m hdră duh mkra pla mjing mrâo. Mse\ si A Điện, mđoh êa mơ\ng mnuôr êa ba nao kơ mnuôr êa điêt đoh mguăt mguê hlăm wa\l sang, ]ia\ng krih kơ djam mtam, rông mnu\ bip lehana\n rôn gu\n bi mdjuê ho\ng u\n dliê. A Điện hưn ktưn, hdră ngă mrâo mơ\ng să ktrâo la], ênoh prăk po\k ngă bruă knuă mơ\ng keh duh [ơ\ng dliê kyâo mơ\ng alu\ brei ]an:

“Hruê mlan êgao kâo hluê ngă gru hmô mko\ mjing war rông mnơ\ng pioh rông mnơ\ng. Ho\ng gru hmô anei, êlâo h^n đru kâo bi mlih hdră duh mkra pla mjing, ]ang hma\ng klei hd^p mda srăng h’^t kjăp lehana\n mđ^ hnư hrui w^t kơ go\ êsei. Jih jang ênoh prăk kâo duh bi liê ngă mkra war rông mnơ\ng, mnư\ mnang riêng gah lehana\n djuê mjeh… jih 13 êklăk prăk. Anei jing ênoh prăk mơ\ng alu\ brei kâo ]an lehana\n mjing klei găl kơ kâo hluê ngă gru hmô rông u\n”.

                          Đang dliê ako\ êa dưi tla prăk kriê dlăng wa\l dliê

Đăk Psi mâo 5 alu\ lehana\n 470 go\ êsei tu\ mă kriê dlăng răng mgang giăm 6 êbâo 500 ha dliê, grăp thu\n tu\ mă giăm 5 êklai prăk kriê dlăng wa\l dliê. Hlăm ana\n 470 go\ êsei tu\ mă êbeh 3 êklai 500 êklăk prăk. 5 êpul êya alu\ tu\ mă giăm 1 êklai 500 êklăk prăk. 30% hlăm ênoh anei, bi knar ho\ng êbeh 400 êklăk prăk hlăm grăp thu\n, mâo du\m êpul êya ba yua ]ia\ng mko\ mjing keh prăk, brei du\m go\ êsei hlăm alu\ ]an ]ia\ng po\k mlar bruă duh [ơ\ng. Amai Lê Thị Loan ti alu\ 3 brei thâo, klei tu\ jăk mơ\ng keh anei jing tla prăk mnga [ia\, grăp blư\ ]an mâo klei hriăm mjuăt sơnăn du\m go\ êsei h’^t ai tiê duh bi liê:

“Mse\ si kâo, kâo amâo mâo dôk guôn ]an prăk gưl mrâo nao blei u\n, sơnăn nao blei u\n êlâo. Kyua ana\n, leh mâo ]an prăk sui ho\ng anei êbeh 1 mlan sơnăn u\n bi mdjuê ho\ng u\n dliê kâo rông mâo giăm 40 kg hlăm 1 drei. Kyua ana\n s^t nik hlăm thu\n kâo dưi ba ]h^ yơh, mâo prăk lo\ tla w^t kơ alu\”.

Đăk Psi jing să mâo lu dliê h^n êdi kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum, ho\ng giăm 25 êbâo ha dliê lehana\n lăn dliê. Anei ăt jing 1 hlăm du\m alu\ wa\l êdah kdlưn hlăm bruă jao dliê kơ êpul êya lehana\n lu hdră duh [ơ\ng mơ\ng dliê. Ara\ anei, êngao kơ ênoh hrui w^t mơ\ng lo\, hma, prăk kriê dlăng wa\l dliê, sơnăn grăp thu\n du\m alu\ [uôn hlăm să hrui w^t mâo hlăm brô 400 ton êbu\ng alê mtah, ênoh yuôm hlăm brô 2 êklai prăk mb^t ho\ng lu mta mnơ\ng mkăn hrui mă mơ\ng dliê. Kno\ng êbu\ng alê Đăk Psi, hlăk dưi bi h’^t kjăp ]ia\ng jing mnơ\ng mâo mă hjăn mơ\ng să. Amai Lương Thị Kiều Nga – 1 ]ô ngă bruă ]h^ mnia ti alu\ Kon Kơ La (să Đăk Psi) brei thâo; pătdah grăp go\ êsei mnia mblei ti să ăt hrui blei êbu\ng mtah, mkra mjing, [hu krô lehana\n ba ]h^ kơ phung ghan mnia. Du\m thu\n êlâo dih, hlei go\ êsei kraih ai pô ana\n ngă yơh lehana\n jih jang mnơ\ng mâo hrui w^t amâo mâo ana\n knăl ôh, ba ]h^ hlăm kơ phung ghan mnia, sơnăn ênoh amâo mâo h’^t kjăp ôh. Mâo thu\n, êbu\ng krô mâo ênoh yuôm truh 200 êbâo prăk hlăm 1 kg, [ia\dah mâo thu\n kno\ng mâo ênoh yuôm 120 êbâo prăk hlăm 1 kg. Thu\n 2019, hlăk êbu\ng alê Đăk Psi mâo hdră tă ]ua kơ ana\n knăl, mko\ mjing ]ia\ng mjing mta mnơ\ng mâo mă hjăn păn, phung ghan mnia mse\ si amai Nga [uh leh hdră ngă brua\ mrâo kluôm ênu\m h^n:

“Bruă mkra êbu\ng alê mâo mă hjăn păn anei mâo să mrâo k]ah mtru\n mơ\ng thu\n dih, sơnăn hmei ka thâo lu ôh. Ana\p anei, leh mâo klei thâo sơna\n hmei srăng ngă [rư\ [rư\ lehana\n ]o\ng pô ba ]h^ kơ du\m [uôn pro\ng”.

Rông bip sin lehana\n u\n dliê djuê mrâo jing du\m gru hmô tal êlâo dưi duh bi liê mơ\ng keh duh [ơ\ng du\m alu\ [uôn să Dăk Psi

Hluê si Phan Văn Học, k’iăng khua knơ\ng bruă sang ]ư\ êa să Đăk Psi, boh tu\ dưn po\k phai bruă duh [ơ\ng hluê dliê kyâo mơ\ng du\m êpul êya hlăm să jing gưl tal êlâo, [ia\dah mjing lu boh tu\ dưn êdah klă. Ênoh plah mhiă dliê hro\ tru\n êdi lehana\n amâo djo\ [ia\ lo\ hma hlăk lo\ w^t jing dliê:

“Ara\ anei, ênhă lăn dliê ngă lo\ hma pla mjing mâo kyâo mtâo lo\ đ^ jing dliê, sơnăn mnuih [uôn sang lui jing dliê amâo lo\ jah druôm ôh. Hlăm thu\n mrâo êgao, să ksiêm dlăng du\m anôk. Si tô hmô ti ana\p knơ\ng bruă sang ]ư\ êa, hlăm dăng ]ư\ nah dih, drei [uh, ăt mâo êbeh 10 ha dliê lo\ hluă mda leh. Knhal jih thu\n anei srăng jak iêu keh răng mgang dliê ]ar ]ia\ng ksiêm dlăng, tơdah djăp hnơ\ng ]ua\n sơnăn srăng ba hlăm hdră bruă tla prăk kriê dlăng wa\l dliê, jao kơ êpul êya mnuih [uôn sang giăm ana\n răng mgang

                Rông u\n dliê djuê mrâo

Prăk tla kriê dlăng wa\l dliê đru mđ^ h^n hnư hrui w^t, keh duh [ơ\ng dliê kyâo êpul êya đru du\m go\ êsei po\k phai hdră duh mkra mnia mblei, mnơ\ng mă mơ\ng dliê jing mta mnơ\ng mâo mă hja\n păn mâo ana\n knăl lehana\n du\m đang lo\ hma lo\ hluă mda jing dliê… jing knhuang kru\ w^t năng m’ak kơ bruă răng mgang – mđ^ kyar dliê ti să Đăk Psi, kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum. Hdră bruă anei hlăk lo\ dơ\ng ngă mđ^ lar lehana\n ba w^t boh tu\ dưn thiăm tơdah mâo klei hluê ngă mơ\ng du\m êpul êya duh mkra, ho\ng gru hmô ksiêm dlăng pla ana dổi, ana ươi mă asa\r, mă kyâo. Êpul bruă duh mkra ngă êlâo mnuih [uôn sang hluê tluôn, kyua boh tu\ dưn mơ\ng dliê s^t nik srăng dưi po\k mlar, mđ^ h^n klei hd^p mnuih [uôn sang lehana\n klei hd^p dliê, mâo klei ]ang hma\ng mđ^ kyar jing 1 anôk dliê êa siă suôr lehana\n [rư\ hruê [rư\ mtah mda, h’^t kjăp.

Pô ]ih: Đình Tuấn

Pô mblang: H’Mrư