VOV4.Êđê -Tit Nguyên Đán jing kna\m m’ak pro\ng êdi hla\m du\m Kna\m m’ak mơ\ng Việt Nam mơ\ng du\m êbâo thu\n ho\ng anei, jing mn^t mmông bi mlih mơ\ng thu\n hđa\p truh kơ thu\n mrâo. Têt Nguyên Đán ti ala ]ar drei mâo du\m boh yuôm ja\k anak mnuih bi êdah kla\ klei bi djo\ tuôm plah wah anak mnuih ho\ng la\n adiê. Têt a\t jing wưng ]ia\ng kơ gra\p ]ô mnuih Việt Nam lo\ bi hdơr, la] ja\k kơ aê aduôn atâo atiêt, phu\n agha pô… Drei hra\m mb^t duah mđing kơ knhuah ja\k siam klei bhia\n Tit djuê ana Việt Nam.

      1/ Hruê ông Táo w^t kơ adiê dưi dla\ng jing hruê tal êlâo mơ\ng Tit Nguyên đán. Ông Táo amâo dah lo\ pia jing Yang Kpur jing pô [uh klei duh [ơ\ng mơ\ng go\ sang. Hluê si klei bhia\n gra\p thu\n ông Táo bi mpra\p êmiêt đ^ nao kơ dlông adiê hla\m hruê 23/12 Yua\n pioh hâo hưn dja\p brua\ ti gu\ la\n ala anei ho\ng Aê Diê. Kyua ana\n hla\m hruê anei, dja\p go\ sang mnuih Việt Nam bi tu\k kna\ sa hlao êsei djam ata\t ông Táo. Leh ata\t ông Táo ara\ng gơ\ mphu\n huai mdoh pưk sang, sut dhông mnơ\ng mnhua\ nga\ yang kơ Aê aduôn atâo atiêt, yuôl rup, prue# blu\ leh ana\n c\u\t mnga ti du\m anôk yuôm bha\n êdi pioh mpra\p drông Tit./.

      2/ Tit ti knưng nga\ yang kơ aê aduôn atâo atiêt mơ\ng gra\p go\ sang, êngao kơ du\m mta [ê` kan amâo dưi k[ah ôh hlao boh kroh. Hlao boh kroh ti kwar Dưr kha\ng mâo: Mtei, boh krue# adu\ng, boh krue# mmih ( amâo dah boh krue# msa\m), boh hồng, boh quất. Bi ti kwar Dhu\ng, hlao boh kroh kha\ng mâo boh đung, boh tei hu\ng, boh suai mtah, boh hra amâo dah sa mta boh mka\n. Hlao boh kroh jing mnơ\ng hrih thiê brei mơ\ng yang adiê, bi êdah kơ klei m^n ]ang hma\ng mâo dja\p ênu\m, trei mđao mơ\ng anak mnuih. “ Têt Việt Nam `u mâo leh ana\n jia\ [a\l knhuah dhar kreh  mơ\ng djuê ana. Ga\n hgao lu boh klei hla\m h[uê ênuk, mơ\ng du\m thu\n mlan [ia\ mnuih Việt a\t kriê pioh nanao du\m klei bhia\n ja\k siam mơ\ng djuê ana hla\m du\m hruê Têt”.

      3/ Sang c\ơ Tit: Sang c\ơ Tỉt `u mâo ai êwa mdê sna\k ho\ng du\m sang c\ơ aguah tlam hla\m thu\n. Blei mpra\p mnơ\ng kơ 3 hruê Tit amâo djo\ pioh mâo mnơ\ng [ơ\ng đuic\ ôh, [ia\ lo\ jing klei bhia\n mưng jua\t leh jing bi  [rơ\k mđ^ ai êwa kna\m m’ak. Sang c\ơ Tit dưi mko\ da\p ti dum wa\l anôk tac\ la\n huâng pro\ng, dưi mko\ mjing ti sang c\ơ aguah tlam mtam. {ia\ hla\m sang c\ơ Tit mse\ si dja\p mta mnơ\ng tu\ ja\k mdê mdô dưi ba rang c\h^ jih. Ai êwa Tit kla\ s^t hla\m du\m hruê anei kyua mnuih hriê blei ktro\ ph^t mnơ\ng bo\ bai. Kha\gơ\ hdra\ duh [ơ\ng, hdra\ c\hưn hla\p Tit ga\n hgao du\m thu\n mlan mâo lu klei bi mlih bi djo\ guôp ho\ng klei hd^p, [ia\ klei mdê mdô jing kha\ sang [un he\ amâo dah mdro\ng klei c\ia\ng blei mpra\p Tit jing klei amâo dưi k[ah ôh./. 

      4/ Mnga Tit: Kwar Dưr kha\ng ruah adhan mnga đào hrah ]ia\ng dưm ti Anôk nga\ yang amâo dah ana mnga đào bi msiam hla\m pưk sang. Klei anei kbia\ hriê mơ\ng klei m^n, mnga đào mâo klei dưi suôt đue# ksơ\k mtâo leh ana\n klei ju\ jhat, êa kulơr hrah ana\n mâo ai ktang, êa hrah mơ\ng mnga đào jing sa klei kwưh akâo leh ana\n h’ê] hmưi hla\m ako\ thu\n mrâo. Kwar Krah leh ana\n Kwar Dhu\ng kha\ng yua ana mnga sunggơr amâo dah ana sunggơr k`^ lu h^n. Êa kulơr k`^ bi êdah kơ klei mdro\ng sah. Êa k`^ dôk la\m Thổ hla\m Ngũ hành, hluê si klei m^n mơ\ng mnuih Việt, Thổ dôk ti krah wah leh ana\n êa k`^ bi êdah kơ klei đ^ kyar mơ\ng djuê ana. Êngao kơ 2 mta mnga bi êdah kla\ kơ Yan Têt jing mnga đào leh ana\n su\nggơr, pa\t ]ia\ng jih gra\p go\ sang lo\ mâo thia\m du\m mta mnga mka\n ]ia\ng nga\ yang leh ana\n bi msiam pưk sang… Bi ana quất kha\ng dưm bi msiam ti sang drông tuê. Ana quất ho\ng klei mtah mda, mnga ko# đ’điêt, boh ksa\ k`^ hưr, w^l k’ka\t bi êdah kơ klei đ^ jing, đ^ kyar, bo\ dlai leh ana\n kluôm ênu\m mâo boh tu\ dưn.

       5/ Klei nga\ yang kơ atâo atiê hruê Tit: Mnuih Việt Nam gra\p thu\n s^t truh hruê Tit lo\ w^t bi kuh ku\m ênu\m ênap hla\m go\ sang pô. Lu mnuih c\ia\ng dưi kwưh akâo ti ana\p knưng nga\ yang, nao c\ua\ msat amâo dah sang kkuh mpu\ kơ aê aduôn atâo atiêt pô. Lu mnuih c\ia\ng nao w^t c\ua\ anôk pô tuôm dôk hd^p mda leh ho\ng ga\p djuê go\ sang hla\k ênuk dôk điêt. Ho\ng lu mnuih kbia\ hriê mơ\ng kr^ng [uôn sang Việt Nam, klei bi hdơr kơ ênuk hla\k dôk điêt `u sia\ suôr ho\ng kbăng êa, wa\l tac\ sang. “ W^t kơ [uôn sang [ơ\ng Tỉt “ jing leh klei blu\ lac\ kơ klei w^t kơ [uôn sang phu\n agha ana hrue# pô. Hla\m go\ sang mnuih VIệt khăng mâo knưng nga\ yang kơ aê aduôn atâo atiêt, tui hluê ho\ng mdê bi sang, hdra\ bi msiam da\p dưm knưng nga\ yang mdê mdê. Hruê Tit dja\p sang a\t mdơ\ng sa hlao êsei djam nga\ yang kơ aê aduôn atâo atiêt ho\ng du\m mta mnơ\ng [ơ\ng kna\ tu\k bi ja\k. {ê` kan, boh kroh, braih êta\k êbai,c\^m mnu\, u\n…… Anei yơh jing knhuah dhar kreh mâo leh mơ\ng đưm, đru mguôp kriê pioh nga\n c\uê pioh ai tiê klei m^n leh ana\n knhuah hd^p hla\m klei hd^p anak mnuih adôk c\uê ba mơ\ng ênuk đưm đa\ la\ êlâo adih./. 

      6/ Kbia\ mơ\ng sang leh ana\n duah klei ja\k j^n hla\m hruê Tit: “ Kbia\ nao” jing kbia\ mơ\ng sang hla\m ako\ thu\n ]ia\ng nao duah klei myun mdan kơ pô leh ana\n go\ sang. Êlâo kơ kbia\ mơ\ng sang, ara\ng kha\ng ruah hruê, mmông leh ana\n êlan nao ]ang hma\ng sra\ng dưi mtuôm ho\ng phung Yang ja\k, Yang thâo mbrua\... Tơ kbia\ mơ\ng sang nao hla\m Sang Yang, Sang đa\o Yơng, leh kna\m kuh, mnuih Việt Nam lo\ pleh ma\ sa “ adhan kyâo mda”, ]ia\ng ba w^t kơ sang ma\ klei myun mdan, klei ja\k yâo. Ana\n klei klei bhia\n “ hái lộc”. Adhan Lộc jing sa adhan điêt amâo dah adhan ana hra… jing du\m mta ana kyâo gra\p thu\n mtah mda. Klei bhia\n “ Hái lộc” mâo ti dja\p anôk hla\m sang yang, sang Yơng mâo klei m^n mse\ si akâo ]ia\ng [ia\ klei ja\k yâo mơ\ng Yang, mơ\ng Phật hla\m gưl thu\n mrâo. Adhan lộc kha\ng ba w^t ti sang leh ana\n du\m ti anôk nga\ yang.      

      7/ H’êc\ hmưi Tit:  Aguah hruê 1 Tit, anak c\ô bi kuh ku\m ênu\m ênap hla\m sang Khua djuê pô c\ia\ng nga\ yang kơ Aê aduôn atâo atiêt leh ana\n h’êc\ hmưi kơ aê aduôn, kơ phung khua thu\n hla\m ga\p djuê. Hluê si klei bhia\n, s^t truh thu\n bhang mrâo, gra\p c\ô mnuih lo\ dơ\ng đ^ sa thu\n, kyua ana\n hruê sa Tit jing hruê anak c\ô bi h’êc\ hmưi kơ aduôn aê leh ana\n phung khua thu\n hd^p djo\k. 

       8/ Lì xì hruê Tit: Mnuih khua kha\ng brei pra\k kơ phung hđeh dưm hla\m m’ar êa ku lơr hrah, amâo dah “ m’ar hrah”, pia jing “ lì xì” ho\ng du\m asa\p h’ê] hmưi hua\ lu, dja\l pro\ng. Hluê si klei ya\l dliê đưm Trung Quốc hla\m m’ar hrah, mâo 8 pra\k ( jing Bát Tiên hóa thân) dưi dưm ti gu\ anal ko\ phung hđeh p^t ]ia\ng suôt mđue# ksơ\k mtâo nao bi ru\ng. 

     9/ Akâo boh hra\ hruê ako\ yan mnga: Ako\ thu\n khăng sia\ suôr ho\ng brua\ kwưh akâo du\m klei yâo m’ak, h’^t ênang. Akâo boh hra\ jing sa hla\m du\m brua\ mse\ si klei m^n đa\o ana\n, [ia\ `u jia\ [a\l knhuah dhar kreh mâo leh mơ\ng đưm. Brua\ akâo boh hra\ ako\ thu\n mơ\ng êlâo hlo\ng kơ ara\ jing leh klei bhia\n ja\k siam mơ\ng mnuih Việt Nam s^t yan mnga hriê truh Tit. 

     10/ Kna\m m’ak ]ô ko\ mơ\ng mnuih Thái: Hla\m hruê 30 Tit ( hluê si hruê mlan [le\ ) hla\m gra\p thu\n, mnuih Thái Trắng ti du\m kdriêk Quỳnh Nhai, Phù Yên, Ngọc Chiến, Mường La hla\m ]ar Sơn La mâo kna\m m’ak ]ô ko\ ti êa krông. Hla\m hruê anei, mnuih [uôn sang hla\m [uôn amâo djo\ kno\ng ]ô ko\ ôh [ia\ lo\ kdo\ xòe, nga\ yang kơ Yang êa, Yang ]ư\, hla\p lê`, tông hgơr, ur driâo kkuh drông thu\n bhang mrâo. Kna\m m’ak ]ô ko\ hla\m knhal jih thu\n anei amâo djo\ kno\ng kơ phung amai adei mniê [ia\ jih jang mnuih nao hgu\m s’a^, mơ\ng mduôn truh kơ hđeh, êkei, mniê. Kyua hluê si klei m^n mo\ng mnuih [uôn sang hla\m [uôn, ]ô ko\ jing brei đung đue# he\ jih klei amâo mâo ja\k, klei rua\ asei mlei./. 

     11/  Kna\m m’ak bh^r boh tâo ti Phú Thọ: Kna\m m’ak anei mâo mnuih [uôn sang [uôn Vân Luông bi mtluk mtlak kkuh drông.  Mnuih pô phu\n mơ\ng kna\m m’ak anei mâo 3 c\ô, hla\m ana\n mâo sa c\ô êkei tu\ dôk gu\ kơ dja\p mnuih bh^r boh tâo. {ia\, hla\m du\m thu\n gia\m anei c\ia\ng đa\m mâo klei truh hu\i hyưt, mnuih [uôn sang bi hrô klei bh^r boh tâo ho\ng bh^r kdhô mnal hla\m lam dưm c\uah.

                                                      H’Nê] – H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k