VOV4.Êđê - Hlăm klei bi blah kdơ̆ng hŏng Mi, Ia Ko jing krĭng phŭn krŭ kdơ̆ng hlăm kdriêk Čư̆ Sê, čar Gia Lai. Leh mâo klei êngiê, bruă Đảng sang čư êa leh anăn mnuih ƀuôn sang să Ia Ko mđĭ lar ai tiê bi hgŭm, hrăm mbĭt mkŏ mjing ƀuôn sang ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mdrŏng sah jăk siam.

Ia Ko jing să Phung Jhŏng ktang mơ̆ng Êpul lĭng kahan yang ƀuôn hlăm ênuk kdơ̆ng mblah Mi mtlaih ala čar. Mnuih ƀuôn sang Jarai tinei hlăk anăn sa ai tiê hluê Đảng, nao hluê cách mạng, kluôm să jing sa “Kđông’’ anôk dôk mơ̆ng phung knuă druh, kahan mblah dêč, jing alŭ wăl jưh jơ̆ng mơ̆ng êpul lĭng kahan yang ƀuôn, jing anôk jưh čiăng ksŭng mblah phung roh mơ̆ng êlan dơ̆ng prŏng mrô 14 tĭng nah Ngŏ, bi kdơ̆ng hŏng phung roh Mi – kahan Ngụy bi rai mơ̆ng tĭng nah Yŭ – Kđông Plei Me. Mnuih ƀuôn sang jing anôk jưh knang h’ĭt kjăp kơ dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng lu êpul ngă bruă, êpul lĭng kahan, êpul cách mạng djiêu gah, sa ai hŏng cách mạng, mkăp dŭm ton mnơ̆ng ƀơ̆ng huă. Klei ƀăng mur, hrĭ krŏng, bi kdơ̆ng hŏng klei phung roh kih mdoh, roh bi ksĭng plah mă lăn ala, bi klin mnuih ƀuôn sang, mkŏ mjing ƀuôn bi ksŭn sa anôk. Boh nik, mâo dŭm êtuh čô êkei êdam, mniê êra ênuk anăn nao mŭt ngă kahan mkăp kơ hdră kdơ̆ng mblah. Rmah Puih, mnuih djuê ana Jarai, kkiêng thŭn 1944, ti ƀuôn O Bung, să Ia Ko ăt hdơr nik kơ dŭm thŭn mlan mbĭt hŏng lĭng kahan nao mblah phung roh, mtlaih êngiê ala čar, hluh lir lăn čar: “Hmei mbĭt hŏng phung lĭng kahan m’ak êdi, sa ai tiê hgŭm mguôp, bi mjĕ mjuk, bi blŭ hrăm hdơ̆ng găp sŭk suôr, bi mbha mnơ̆ng ƀơ̆ng, êsei huă êa mnăm hlăm mmông dleh dlan. Tĭng kơ phung kahan mâo braih mbha braih, mâo bột ngọt brei bột ngọt. Bi mnuih ƀuôn sang mâo mnŭ, ŭn, êmô kbao čuh ƀơ̆ng bi mbha mơh. Hmei bi đru čiăng kơ lăn čar dưi mtlaih êngiê. Tal dua jing, leh lĭng kahan kbiă đuê̆ mơ̆ng ƀuôn, kyua bruă klam nao kdơ̆ng mblah mtlaih ala, mnuih ƀuôn sang khăp, mnuih ƀuôn sang hnĭng ênguôt lehanăn hia kyua mmông anăn bi ktlah yơh amâo lŏ dôk ti sang, dlăng leh kơ phung kahan msĕ si čô anak, msĕ si ayŏng adei hlăm pưk sang. Ênuk anăn, lĭng kahan lehanăn mnuih ƀuôn sang bi hgŭm kjăp snăk, mơ̆ng klei bi mjĕ mjuk, dôk dơ̆ng ƀơ̆ng huă, mnăm kpiê lehanăn tông čing čhar, kdŏ čhuang m’ak êdi”.

Ia Ko ară anei mâo 5 boh ƀuôn hŏng giăm 1.300 gŏ êsei, hlăm anăn mnuih djuê ana Jarai mâo êbeh 64%. Dŭm thŭn giăm anei, Đảng lehanăn Knŭk kna pŏk ngă leh lu hdră mtrŭn jăk găl mđing uêñ kơ krĭng mnuih djuê ƀiă, boh nik ti krĭng kđông kahan krŭ kgŭ kdơ̆ng êlâo msĕ si Ia Ko. Hlăm hdră mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo, bruă sang čư̆ êa lehanăn anôk bruă djŏ tuôm pŏk ngă leh lu gru hmô, đru kơ mnuih ƀuôn sang djuê ƀiă mđĭ kyar bruă duh mkra pla mjing, mđĭ mlih klei hdĭp mnuih ƀuôn sang. MSĕ si gru hmô “Êpul mnuih ngă lŏ hma Ia Ko’’ jing sa klei tô hmô. Kñăm mjing ai êwa bi mjĕ mjuk, bi êmuh hriăm klei thâo hlăm bruă rông mnơ̆ng, mlan 9 thŭn 2019, êpul hgŭm mnuih ngă lŏ hma Ia Ko dưi mkŏ mjing hŏng 10 čô mnuih hgŭm. Truh ară anei, Êpul hgŭm mâo leh 21 čô hgŭm rông truh 200 drei bê. Mnuih hgŭm hlăm êpul jing mnuih mâo klei gĭr ktưn, hur har kơ bruă, mâo klei thâo, mprăp bi đru čiăng mđĭ kyar bruă rông bê. Kpuih Hmach, mnuih djuê ana Jarai, ti ƀuôn O Rưng brei thâo, gru hmô rông bê đru bi mlih leh klei mĭn, hdră ngă, đru kơ mnuih ƀuôn sang msir klei ư̆ êpa, bi hrŏ klei ƀun knap. Knŏng gŏ sang ñu, hŏng 3 ha ksu, mdiê lehanăn kphê, mguôp hŏng bruă rông mnơ̆ng, hnư hrui wĭt grăp thŭn mâo truh dŭm êtuh êklăk prăk. “Ênuk bi blah dleh dlan, ngă pưk hma amâo djăp huă ƀơ̆ng, kyua anăn ƀơ̆ng hla hbei ƀlang, hbei hlăm dliê yơh. Leh hruê mtlaih êngiê gơ̆ bi mlih lu leh, mâo leh asei huă djam ƀơ̆ng djăp ênŭm hĭn. Lehanăn mâo leh êdeh ph’phŭt, mâo tivi, mâo pui kmlă leh. Pưk sang ăt prŏng siam, amâo lŏ dôk sang hlang msĕ đưm ôh. Knŭk kna mkra brei êlan klông, rŭ mdơ̆ng sang hră m’ar kơ anak aneh nao sang hră djăp ênŭm snăn hmei jăk m’ak mơh.

Khua ƀuôn Kpuih Moh brei thâo, mâo klei mđing dlăng mơ̆ng knŭk kna, ênoh gŏ êsei ƀun mơ̆ng ƀuôn O Rưng hrŏ knŏng adôk ti gŭ 10%. Klei hdĭp ti krĭng taih kbưi anei ƀrư̆ hruê ƀrư̆ bi mlih, mâo leh pui kmlă, êa doh, anôk bruă nah gŭ djăp ênŭm leh. “Êlâo adih djăp mta mnơ̆ng dleh dlan snăk, ară anei dưi mtlaih êngiê jăk m’ak leh, mâo djăp leh mnơ̆ng dhơ̆ng. Ƀuôn O Bung amâo mâo pô hluê đăo anei dih ôh, hluê ngă kjăp hdră êlan mtrŭn mơ̆ng Knŭk kna mkă hŏng dua boh ƀuôn adih. Phung hđeh dưi nao sang hră djăp ênŭm, êlan klông pui kmlă djăp ênŭm, bruă duh ƀơ̆ng h’ĭt kjăp, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang jăk mơh.

Rmah Sơ, Khua anôk bruă sang čư̆ êa să Ia Ko brei thâo, să Ia Ko ară anei mâo leh klei bi mlih lu kyua bi mguôp dŭm hdră kčah, hdră mtrŭn mơ̆ng Knŭk kna čiăng mđing kơ hdră duh bi liê. Mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo, Ia Ko lŏ dơ̆ng mđĭ lar knhuah gru mơ̆ng să jhŏng ktang čiăng jing gru mngač hlăm hdră mđĭ kyar bruă duh mkra krĭng mnuih ƀuôn sang djuê ƀiă: “Să Ia Ko mâo Đảng, Knŭk kna tŭ yap jing să jhŏng ktang hlăm thŭn 1988, klei hdĭp mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ hruê ƀrư̆ trei mđao, djăp ênŭm, pưk sang prŏng siam mkă hŏng 20 thŭn êlâo. Ênuk bi blah mnuih ƀuôn sang amâo lui ƀuôn, lui lăn ala, leh mtlaih êngiê mnuih ƀuôn sang ăt sa ai tiê hluê Đảng, Knŭk kna. Ară anei ti să dôk mâo hdră mtrŭn mkŏ mkra krĭng ƀuôn sang mrâo, bi đru kơ mnuih ƀuôn sang mâo čan prăk đru ba mơ̆ng yang ƀuôn čiăng tlaih kơ ƀun si srăng ngă čiăng truh kơ thŭn 2022 să srăng jing să jhŏng ktang krĭng ƀuôn sang mrâo’’.

46 thŭn leh hruê mtlaih êngiê, să jhŏng ktang Ia Ko, kdriêk Čư̆ Sê, čar Gia Lai ƀrư̆ hruê ƀrư̆ bi mlih. Ară anei klei mtah mda mơ̆ng ana kyâo mtâo, mdiê lŏ, dŭm boh mngač mơ̆ng pui hlăm dŭm boh sang siă knông mbĭt hlăk dôk lăm jih gru êka mơ̆ng klei blah ngă. Klei hdĭp mơ̆ng mnuih ƀuôn sang ƀrư̆ dưi mđĭ mlih lehanăn đĭ kyar./.