VOV4.Êđê - {ri gưl nao c\hưn dla\ng kla\ s^t kơ ala c\ar Mi mơ\ng Khua dla\ng brua\ Đảng Nguyễn Phú Trọng, Việt Nam leh ana\n Mi mâo leh Klei hưn tru\n kơ Hnơ\ng Trah dla\ng mb^t.

      Tu\ ư ho\ng asa\p jak iêo mơ\ng Knu\k kna Khua mil c\hil Mi Barack Obama, Khua dla\ng brua\ Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng mâo leh gưl nao c\hưn h[uê ênuk kơ ala c\ar Mi, gưl nao c\hưn tal êlâo mơ\ng Khua dla\ng brua\ Đảng Cộng sản Việt Nam. Hla\m gưl nao c\hưn, mâo leh klei bi trông plah wah Khua dla\ng brua\ Đảng Nguyễn Phú Trọng ho\ng Khua mil c\hil Mi Barack Obama ti Sang Ko#  hla\m hruê 07/7/2015, Việt Nam leh ana\n Mi trông bi mkla\ leh Klei hưn mtru\n kơ Hnơ\ng trah dla\ng mb^t.

      Việt Nam lehana\n Mi tu\ yap đơ klei đ^ kyar jăk siam lehana\n kla\ mnga] hlăm lu mta brua\ hlăm 20 thu\n êgao yap mơ\ng leh mko\ mjing klei mje\ mgiăm mse\ si aguah tlam, boh nik klei đ^ kyar hlăm brua\ hgu\m duh mkra lehana\n mnia mblei, hgu\m mb^t hlăm brua\ mghaih msir boh mơ\ng klei bi blah, lehana\n klei hgu\m hlăm brua\ kreh knhâo, brua\ sang hra\ m’ar, brua\ mdrao mgu\n, brua\ wa\l hd^p mda, mdrơ\ng ho\ng klei bi mlih yăn adiê, brua\ răng mgang ala ]ar, răng mgang klei êđăp ênang, kơ klei êngiê anak mnuih lehana\n mđ^ h^n klei hgu\m hlăm alu\ wa\l, lehana\n tar ro\ng lăn kơ du\m brua\ hrăm mb^t mâo klei mđing.

Khua g^t gai bruă Đảng Nguyễn Phú Trọng leh ana\n Khua mil ]hil Barack Obama w^t la] klei êmuh mơ\ng phung ]ih klei mrâo.

Việt Nam lehana\n Mi mâo ba w^t leh lu klei tu\ dưn yuôm bhăn yap mơ\ng leh mko\ mjing klei mje\ mgiăm hgu\m mb^t kluôm dhuôm Việt Nam – Mi thu\n 2013. Boh nik, klei duh mkra mnia mblei dua nah lo\ mâo klei đ^ kyar pral; Klei kuôl ka\ mrô “123” kơ brua\ hgu\m ba yua pui kmla\ hạt nhân pioh kơ brua\ êđăp ênang mâo leh klei tu\ dưn; Việt Nam mâo bi kla\ leh Klei m^n mrâo kơ brua\ răng mgang klei êđăp ênang amâo mâo ba yua phao ktuang mdjiê lu mnuih; Mi hlăm lui leh sa kdrê] klei kăm mkhư\ phao ktuang ho\ng Việt Nam; brua\ bi êdah hdră êlan kluôm kơ klei hgu\m brua\ l^ng kahan mâo kuôl ka\, klei hgu\m brua\ hlăm alu\ wa\l, lehana\n lu t^ng mâo hyua\ h^n. Du\m dhar brua\ mơ\ng Đảng Cộng sản Việt Nam, lehana\n du\m anôk brua\ Đảng Cộng hoà, lehana\n Đảng Dân Chủ mơ\ng Mi ăt mâo leh mơh du\m brua\ bi blu\ hrăm, mse\ ho\ng klei ta\ leh hdră hlăm brua\ hgu\m kluôm thu\n 2013.

      Mâo he\ boh tu\ dưn hlăm klei mje\ mgiăm Việt Nam – Mi kyua jih dua nah mâo klei g^r ru\ mdơ\ng k`ăm lăm lui he\ brua\ leh êgao, mghaih msir klei ka thâo bi djo\, lehana\n mđ^ h^n klei tu\ dưn mb^t ]huang nao kơ ana\p.

Klei bi blu\ trông.

       Hnơ\ng trah dla\ng kơ klei bi mje\ Việt Nam – Mi: Nga\ bi êlam h^n klei bi mje\ hgu\m la\ lar.

       Mđing truh kơ klei bi mje\ 2 nah kơ êdei ana\p leh ana\n bi mđ^ lar klei bi mje\ {^ng hgu\m kluôm, 2 ala c\ar bi mkla\ lo\ dơ\ng po\k nga\ klei bi mje\ pro\ng êlam, h’^t kja\p leh ana\n jing s^t êdi hluê ho\ng klei bi mpu\ Hdra\ bhia\n phu\n mơ\ng Liên Hợp Quốc, hdra\ bhia\n Quốc tế leh ana\n knu\k kna brua\ kđi c\ar, hnu\k êngiê, kriê dla\ng mil pô leh ana\n kluôm dhuôm la\n ala hda\ng ga\p. Dua nah bi [ua\n rơ\ng mtru\t mđ^ truh tuc\ hnơ\ng klei tu\ dưn mb^t leh ana\n klei bi hgu\m gưl 2 nah, leh anaưn lu t^ng kyua kơ klei tu\ dưn mơ\ng mnuih [uôn sang 2 ala c\ar, đru mguôp hla\m klei êđa\p ênang, h’^t kja\p, bi hgu\m leh ana\n đ^ kyar mdro\ng sah ti kr^ng wa\l C|âu Á – Thái Bình Dương leh ana\n dlông ro\ng la\n.

      Brua\ bi mđ^ klei bi mje\ brua\ kđi c\ar leh ana\n bi mje\ mgia\m, mđ^ klei bi mje\ êrô gưl dlông leh ana\n po\k mlar brua\ êmuh kc\e\ 2 nah k`a\m lo\ dơng bi mko\ ai đa\o knang leh anaưn bi mđ^ klei bi hgu\m a\t jing bi nga\ tal êlâo ho\ng wa\t Việt Nam leh ana\n Mi, mse\ si brua\ bi mđ^ klei hgu\m hla\m brua\ duh mkra, blei mnia, duh bi liê, nga\ bi êlam h^n klei bi hgu\m hla\m brua\ kreh knhâo leh ana\n hdra\ kdra\p yua mrâo mrang, brua\ sang hra\ m’ar, mtô bi hria\m, brua\ mdrao mgu\n, brua\ kơ la\n êa wa\l hd^p mda leh ana\n hluê nga\ hdra\ bhia\n. Dua ala c\ar tu\ yap klei tu\ jing mơ\ng êpul êya mnuih Việt Nam dôk hd^p ti Mi leh ana\n lu klei đru mguôp mơ\ng digơ\ ho\ng klei đ^ kyar mơ\ng Việt Nam leh ana\n Mi a\t mse\ mơh ho\ng klei bi mje\ dua nah ja\k siam h^n plah wah Việt Nam ho\ng Mi.

      Việt Nam leh ana\n Mi lo\ w^t bi mkla\ klei lo\ dơ\ng bi hgu\m 2 nah hla\m brua\ kriê mgang la\n c\ar leh ana\n kriê mgang klei êđa\p ênang mse\ si lac\ leh hla\m klei Hưn mtru\n Hnơ\ng trah dla\ng mb^t kơ klei bi mje\ brua\ kriê mgang la\n c\ar Việt Nam ho\ng Mi. Dua ala c\ar m`a\ kla\ kơ klei bi [ua\n rơ\ng hgu\m hla\m lu mta brua\, hla\m ana\n mâo brua\ msir mkra du\m klei arưp aram kơ brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang mrâo anei, klei hgu\m brua\ kriê mgang klei êđa\p ênang êlan êa ks^, klei thâo săng hla\m brua\ êlan êa, klei blei mnia hla\m brua\ kriê mgang la\n c\ar leh ana\n bi kah klei hâo hưn, tui duah leh ana\n đru do\ng mnuih mâo klei truh, đru do\ng mnuih knap m`ai, đru do\ng klei truh jhat leh ana\n bi  êmuh hria\m kơ hdra\ kdra\p yua hlam brua\ kriê mgang la\n c\ar. Dua ala c\ar bi mni kơ du\m klei g^r mb^t k`a\m msir mkra du\m klei truh mơ\ng klei bi mblah nga\, mâo brua\ đru mnuih knap m`ai tui duah mnuih luc\ ka thâo [uh hla\m klei bi mblah (MIA), duah hrip ma\ mnơ\ng mtuh ka mtuh ôh, bi rao mdoh drao rua\ Dioxin leh ana\n đru h^n dơ\ng ho\ng du\m klei g^r brua\ đru mnuih knap m`ai anei.

      Việt Nam leh ana\n Mi c\ang hmang klei bi hgu\m tliêr kja\p ho\ng du\m t^ng hluê nga\ klei bi trông mka\n c\ia\ng nga\ bi leh dja\l êdi Klei kuôl ka\ Hgu\m hluh Thái Bình Dương (TPP) kluôm ênu\m. Lu klei c\ang hmang leh ana\n hluê nga\ du\m klei mkra mlih [uh c\ia\ng êdi pioh djo\ ho\ng hnơ\ng c\ua\n pro\ng mơ\ng Klei kuôl ka\ TPP, wa\t  tơdah c\ia\ng ho\ng du\m klei [ua\n rơ\ng djo\ tuôm kơ klei Hưn mtru\n mơ\ng ILO thu\n 1998 kơ Klei bhia\n phu\n leh ana\n Klei dưi ti anôk nga\ brua\. Dua ala c\ar hur har hluê nga\ sa Klei kuôl ka\ TPP tu\ ja\k, bi knar, djo\ ho\ng klei tu\ dưn kơ brua\ bi hgu\m duh mkra leh ana\n blei mnia plah wah Việt Nam ho\ng Mi, mb^t ana\n bi mjing ai mtru\t mrâo kơ klei bi hgu\m brua\ duh mkra kr^ng wa\l leh ana\n đru mguôp hla\m klei bi hgu\m leh ana\n đ^ kyar mdro\ng sah hla\m kr^ng wa\l C|âu Á - Thái Bình Dương. Mi bi mni kơ klei đ^ kyar mơ\ng Việt Nam hla\m klei mkra mlih brua\ duh mkra leh ana\n lo\ w^t bi mkla\ sra\ng lo\ dơ\ng đru sa ai leh ana\n bi mđ^ klei hgu\m ho\ng klei bi mko\ ho\ng Việt Nam, leh ana\n Mi tu\ yap klei mđing dla\ng mơ\ng Việt Nam c\ia\ng dưi mâo klei bhia\n duh mkra êngiê.

      Dua ala c\ar [ua\n rơ\ng lo\ dơ\ng  sai ai ho\ng brua\ mtru\t mđ^ leh ana\n răng klei dưi êngiê mơ\ng anak mnuih leh ana\n đru sa ai dôk kriê klei bi blu\ hra\m ja\k kpa\ leh ana\n bi mko\  klei dưi êngiê anak mnuih k`a\m bi mđ^ klei bi thâo săng hdăng ga\p leh ana\n hrut điêt [ia\ klei bi kpleh mdê. Dua ala c\ar mtru\t mđ^ klei bi hgu\m h^n dơ\ng k`a\m rơ\ng dja\p mnuih, mâo wa\t du\m phung mơ\ng du\m êpul êlưih dja\l kpe\ êka, amâo mâo bi kah êkei mniê, djuê ana, klei đa\o amâo dah klei c\ia\ng kơ êkei mniê leh ana\n mâo wa\t Mnuih amâo mâo ja\k asei mlei, dưi dưn yua jih dja\p du\m klei dưi êngiê anak mnuih. Mi bi mni kơ du\m klei g^r ara\ anei mơ\ng Việt Nam bi kna Hdra\ bhia\n knu\k kna ho\ng Hdra\ bhia\n phu\n ala c\ar thu\n 2013 leh ana\n du\m klei [ua\n rơ\ng quốc tế mơ\ng Việt Nam hluê nga\ k`a\m đ^ kyar kluôm dhuôm la\n c\ar, wa\t hla\m brua\ mtru\t mđ^ leh ana\n răng mgang klei Dưi êngiê anak mnuih leh ana\n du\m klei Dưi êngiê phu\n. Mi bi mni kơ brua\ Việt Nam dla\ng bi mkla\ klei Kuôl ka\ kơ brua\ bi kdơ\ng ho\ng klei C|a\m biêng thiêng knua leh ana\n du\m Hdra\ nga\ amâo dah Bi kmhal Jhat [ai, Amâo lo\ djo\ anak mnuih amâo dah Nga\ bi hê` anak mnuih leh ana\n klei Kuôl ka\ kơ klei Dưi mơ\ng Mnuih amâo mâo ja\k asei mlei, leh ana\n 2 ala c\ar c\ang hmang bi mtru\t mđ^ klei hgu\m kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\ hla\m  brua\ anei.

     Việt Nam leh ana\n Mi c\ang hmang bi mtru\t mđ^ klei hgu\m hla\m brua\ Sang hra\ m’ar, mâo klei hgu\m hluê ho\ng du\m êpul brua\ mse\ si Sang hr\ Địa học Fulbright Việt Nam leh ana\n du\m klei bi mje\ ho\ng brua\ Sang hra\ Đại học mka\n a\t mse\ mơh hla\m klei hgu\m brua\ mtô bi hria\m klei blu\ Anh. Brua\ mđ^ klei bi mje\ mju\k mnuih [uôn sang lo\ dơ\ng mâo klei tu\ yuôm bha\n êdi. Dua ala c\ar c\ang hmang dla\ng bi mkla\ du\m hdra\ msir mjing klei ga\l djo\ kơ thị thực k`a\m mtru\t mđ^ ênoh tuê ênguê hriê c\hưn, hđeh hria\m hra\ leh ana\n phung duh mkra mnia blei hriê kơ jih 2 ala c\ar, mb^t ana\n iêo mthưr du\m knơ\ng brua\ djo\ tuôm mơ\ng Việt Nam leh ana\n Mi dja\l nga\ bi leh sa klei bi tu\ ư kơ brua\ ru\ mdơ\ng anôk brua\ mrâoi mơ\ng du\m Knơ\ng brua\ bi ala, wa\t du\m Anôk brua\ bi ala mơ\ng 2 ala c\ar.

  Mđ^ klei bi hgu\m hla\m dum brua\ kr^ng wa\l elh ana\n kluôm ro\ng la\n.

      Mi m’ak [uh hdră êlan Việt Nam `u\ kma ho\ng ta] êngao ho\ng klei jăk, lehana\n Việt Nam tu\ ư mơh hdră êlan mơ\ng Mi hyua\ h^n klei hgu\m ho\ng alu\ wa\l Châu Á – Thái bình Dương. Dua ala ]ar bi đru hdơ\ng găp ho\ng klei sa ai hlăm hdră êlan kyua klei êđăp ênang, hơ^t kjăp, lehana\n mdro\ng sah hlăm alu\ wa\l, lehana\n dlông ro\ng lăn. Việt Nam lehana\n Mi bi [ua\n rơ\ng mđ^ h^n brua\ hgu\m djăp mta brua\ hlăm alu\ wa\l, lehana\n kơ tar ro\ng lăn dua nah mâo klei tu\ dưn lehana\n hlăk mđing.

Khua g^t gai bruă Đảng Nguyễn Phú Trọng  bi tuôm ho\ng  Khua bi ala kơ bruă mnia blei Mi Michael Froman.

Dua ala ]ar [ua\n rơ\ng mđ^ h^n brua\ hgu\m kơ klei mđ^ kyar kjăp, mghaih msir djăp mta klei amâo mâo h’^t ênang, wa\t hlăm klei yăn adiê ngă, klei bi tle\ ]h^ hlô mnơ\ng dliê, kơ klei răng kriê êa jua, lehana\n răng mgang klei rua\ tưp pro\ng. Dua ala ]ar ăt [ua\n po\k phai klei hgu\m hlăm brua\ răng mgang klei êđăp ênang mb^t, lehana\n mghaih msir klei bi mlih yăn adiê, bi êdah klei mđing truh kơ du\m Klei bi k[^n gưl dlông kơ brua\ răng mgang klei êđăp ênang hạt nhân thu\n 2016, lehana\n ]ang hmăng du\m ala ]ar mâo brua\ ngă ho\ng klei kla\ k`ăm mâo klei êđăp s^t kơ brua\ hạt nhân. Dua ala ]ar [ua\n po\k mlar klei hgu\m kơ brua\ răng mgang klei suaih pral tar ro\ng lăn (GHSA), wa\t ho\ng klei k`ăm truh bi leh ênoh ]ua\n GHSA.

Việt Nam lehana\n Mi [ua\n mđ^ h^n brua\ hgu\m hlăm djăp klei bi trông ]hai hlăm alu\ wa\l, mse\ ho\ng klei bi k[^n hgu\m duh mkra Châu Á – Thái Bình Dương, Klei bi k[^n alu\ wa\l du\m ala ]ar hgu\m Ngo\ Dhu\ng Châu Á (ASEAN), Klei m^n mrâo kơ kr^ng hnoh krông Mekong, lehana\n klei bi k[^n gưl dlông Ngo\ Châu Á, lehana\n ]ih pioh djăp klei yuôm bhăn mơ\ng sa ASEAN bi hgu\m mguôp lehana\n kjăp ktang, brua\ klam mơ\ng ASEAN hlăm klei mko\ brua\ kđi ]ar, klei êđăp ênang alu\ wa\l, lehana\n mje\ mgiăm hgu\m mb^t Mi – ASEAN.

Dua ala ]ar bi êdah klei dôk hyưt kơ klei amâo mâo h’^t giăm anei hlăm kr^ng wa\l êa ks^ Ngo\, ngă lu] klei bi jưh knang, ngă bi jhat klei êđăp ênang, klei êngiê, lehana\n h’^t kjăp. Dua ala ]ar m`a\ jing yuôm mâo klei dưi êngiê hlăm klei êrô êbat hlăm êlan êa ks^, lehana\n êlan hlăm adiê mâo leh quốc tế tu\ yap, amâo mâo kăm gha\ klei mnia mblei djo\ klei bhiăn, kơ klei hnu\k ênang êlan êa ks^, bi hro\ brua\ ngă klei bi ru\ng, rơ\ng kơ djăp mta brua\ ngă bi djo\ guôp ho\ng klei bhiăn quốc tế, bi kdơ\ng ho\ng klei duah kp^ mgo#, arưp aram ]ia\ng ba yua phao ktuang. Dua ala ]ar sa ai mghaih msir klei bi mia\ hluê djo\ ho\ng klei bhiăn quốc tế, wa\t ho\ng mta klei mâo bi êdah leh hlăm klei bhiăn Liên hợp quốc kơ klei bhiăn êa ks^ hruê 10/12/1982 (UNCLOS), lehana\n tu\ yap klei yuôm bhăn mơ\ng brua\ hluê ngă ênu\m ênap klei bi kla\ hdră êlan bi blu\ hrăm lehana\n brua\ ngă hlăm wa\l êa ks^ Ngo\, lehana\n sa ai g^r tui duah klei bhiăn mghaih msir mơ\ng du\m t^ng ti Êa ks^ Ngo\.

    Du\m klei Kuôl ka\ leh ana\n bi Tu\ ư leh mâo hla\m gưl nao c\hưn

Jih jang klei kuôl ka\, lehana\n klei bi tu\ ư ti gu\ anei mâo đru leh kơ brua\ mđ^ kyar klei mje\ mgiăm dua nah Việt Nam – Mi lehana\n mjing tur kjăp kơ klei hgu\m dua nah mgi dih srăng lo\ mko\ mjing, mâo:

-Klei kuôl ka\ plah wah Knu\k kna Việt Nam, lehana\n Knu\k kna Mi kơ klei r^ng jia dua blư\, lehana\n gang mkhư\ klei dê] jia ho\ng djăp mta jia t^ng hlăm hnơ\ng hrui w^t, lehana\n hdră mtru\n mơ\ng klei kuôl ka\.

-Klei ]ih pioh plah wah Phu\n brua\ l^ng kahan Việt Nam lehana\n Phu\n brua\ l^ng kahan Mi kơ klei hgu\m hlăm brua\ răng mgang klei êđăp ênang Liên hợp quốc.

-Klei ]ih pioh plah wah Phu\n brua\ lo\ hma Việt Nam lehana\n Anôk brua\ mđ^ kyar ho\ng ala ta] êngao mơ\ng Mi kơ hdră mghaih msir djăp mta klei amâo mâo jăk mrâo, lehana\n hdră răng mgang klei suaih pral dlông ro\ng lăn.

-Tu\ ư klei bi đru plah wah Anôk brua\ mđ^ kyar lehana\n mnia mblei Mi, lehana\n Knơ\ng brua\ êdeh phiơr yang [uôn Việt Nam.

-Việt Nam mkăp hra\ klei dưi mko\ mjing sang hra\ Đại học Fulbright Việt Nam mrâo.

H’Nga Êban  ho\ng Y – Khem Niê mblang, răk.