VOV4.Êđê- Hla\m du\m thu\n êgao, kyua ba pla ana sâm Ngọc Linh hlăm ]ư\ Ngọc Linh, du\m êtuh go\ êsei mnuih djuê ana Sedang ti 3 sa\ Măng Ri, Tê Xăng lehana\n Ngọc Lây, kdriêk Tu Mơ Rông, ]ar Kon Tum ara\ anei kpưn đ^ leh kơ mdro\ng. Têt Nguyên đán Tân Sửu 2021, mb^t ho\ng ai êwa hơ\k m’ak, Têt lo\ jing wưng ]ia\ng kơ mnuih [uôn lo\ bi kja\p klei bi hgu\m mguôp hla\m êpul êya, lo\ mđ^ lar klei kha\p mơ\ng mnuih pla sâm hlăm ]ư\ Ngọc Linh.

Thu\n anei, 65 go\ êsei mnuih [uôn sang ti [uôn Pu Tá, să Măng Ri drông Tết mse\ si mơak h^n, kyua [uôn mâo thiăm lu go\ êsei dưi pla sâm Ngọc Linh leh anăn du\m mta ana êa drao mkăn. A Tôn, sa hlăm phung pla sâm Ngọc Linh mbruă h^n [uôn Pu Tá bi mklă: Dưi pla sâm Ngọc Linh jing mdro\ng hơ^t kjăp:

“Mơ\ng leh mnuih [uôn sang thâo mta ana yuôm, mâo ênoh dưi mđ^ kyar bruă duh mkra go\ sang anăn mnuih [uôn sang thâo mpu\, duah hdră pla lu h^n, răng mgang ]iăng dưi mâo klei hd^p mda hơ^t kjăp h^n. Kyua pla sâm mnuih [uôn sang mđ^ kyar klei hd^p, mâo mnơ\ng pioh, dưi blei êdeh, ru\ mdơ\ng sang, blei mprăp djăp ênu\m mnơ\ng dhơ\ng yua hlăm sang, mâo prăk rông anak nao sang hră.”

 Ho\ng ênoh ]h^ kah knar hlăm 1 êtuh êklăk prăk sa kg sâm Ngọc Linh mtah mâo wăt hla mse\ si ara\ anei, lu go\ êsei mnuih [uôn sang Sê dang ti du\m să: Măng Ri, Tê  Xăng leh anăn Ngọc Lây ti kdriêk Tu Mrông jing phung mâo prăk êklai. Khă dah amâo mâo ôh pô ]iăng nao hlăm dliê tle\\ bui] sâm Ngọc Linh tơdah mâo bruă jê] ]ia\ng kơ prăk.

 Grăp ana sâm Ngọc Linh sa thu\n bi mnga sa blư\, kah knar grăp phu\n  mâo mơ\ng  25 truh 30 asăr, mâo đa đa ana mâo truh 50 asăr. Knhal jih thu\n hrui êmiêt sa asăr sâm dưi ]h^ ăt mâo êbeh 1 êtuh êbâo prăk, tơdah pla jing ana êđai mâo ênoh êbeh 3 êtuh êbâo prăk.  Yuôm snăn jing dleh [ia\dah klei mdê êdi ti să Măng Ri, Tê Xăng leh anăn Ngọc Lây jing go\ êsei [un ăt dưi pla sâm Ngọc Linh. Kyua anăn dưi la] ana sâm Ngọc Linh amâo djo\ jing ana mđ^ kyar bruă duh mkra đui] ôh [iă dah lo\ jing ana klei khăp.

 A Sĩ, Khua bruă Đảng să Măng Ri brei thâo, ]iăng kơ lu mnuih dưi  pla ana sâm, mnuih [uôn sang bi brei ]an, leh anăn mbha ana mjeh. A Sĩ pô ăt jing mnuih tal êlâo kriê pioh Sâm Ngọc Linh leh anăn lo\ mbha kơ mnuih [uôn sang.

“Kâo m^n, tơdah mă jih sâm. Mơ\ng anăn, kâo bi lar mjeh hlăm sang, blei thiăm mjeh mnuih [uôn sang mă hlăm dliê ba pla. Kâo pla mơ\ng thu\n 2003, thu\n 2004 ara\ anei kâo mbha mjeh kơ mnuih [uôn sang. Lu mnuih mâo leh lu sâm mơ\ng mjeh kâo đru anăn.”

 Mb^t ho\ng klei mbha hlăm êpul êya, du\m anôk bruă duh mkra pla sâm Ngọc Linh ti kdriêk Tu Mơ Rông ăt mâo du\m hdră đru tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang. Knơ\ng bruă sâm Ngọc Linh Kon Tum jing sa gru hmô jăk êdi. Knơ\ng bruă anei jum hlăm brô 3 êtuh go\ êsei mnuih [uôn sang Sê Dăng pla sâm, mkăp ]hum ao ma\ brua\, rông êsei djam leh anăn grăp mlan tla mơ\ng 3 truh 5 êklăk prăk mlan. }iăng kơ mnuih [uôn sang siă suôr h^n ho\ng anôk bruă duh mkra lo\ mđ^ kyar klei hd^p go\ sang, grăp thu\n knơ\ng bruă anei đru kơ grăp ]ô mnuih 100 ana sâm mjeh pioh pla hjăn mjing prăk bi liê. Mb^t anăn lo\ ktrâo la] hdră mnê] ngă bruă, kriê dlăng kơ mnuih [uôn sang. A Phú, Khua alu\ Long Láy brei thâo, ana sâm Ngọc Linh amâo djo\ kno\ng jing yuôm kơ ênoh ôh [ia\ dah lo\ jing ana klei khăp, jing tu\ dưn h^n lu mta ana êa drao anei ba kơ mnuih [uôn sang.

“Dưi pla ana sâm mnuih [uôn sang mâo prăk hrui w^t, mâo sang dôk, anak ]ô mâo klei găl hriăm hră. }iăng dưi pla sâm mnuih [uôn sang brei dưi kriê pioh dliê anăn amâo dưi bi rai dliê ngă hma ôh. Mâo Knơ\ng bruă đru jih hnơ\ng, ktrâo la] jih ai tiê hmei thâo hdră pla sâm leh anăn hluê ngă. Mnuih [uôn sang bi la] g^r pla sâm, amâo mă sâm mgưt, amâo mă mjeh hlăm kr^ng mkăn ba pla leh anăn hrăm mb^t răng mgang dliê.”

 Yap truh knhal jih thu\n 2020 ]ar Kon Tum mâo ênhă sâm Ngọc Linh hlăm brô 630 ha, hlăm anăn du\m pluh ha jing mơ\ng mnuih Sê Dang ti 3 să Măng ri, Tê Xăng leh anăn Ngọc Lây ti kdriêk Tu Mrông. Kyua mđ^ lar ai tiê bi đru thâo bi khăp hlăm êpul êya mnuih [uôn sang leh anăn bruă klam ho\ng êpul êya ngă bruă duh mkra anăn ênhă sâm Ngọc Ling ti alu\ wa\l anei hlăk amâo mdei po\k mlar. Têt Nguyên đán Tân Sửu 2021 ti kr^ng pla sâm Ngọc Linh Tu Mrông mse\ si mơak h^n kyua sâm Ngọc Linh amâo djo\ kno\ng hlăk ba ênoh yuôm bruă klei tu\ dưn kơ mnuih [uôn sang ôh [iă dah lo\ jing klei bi knăl mơ\ng ai tiê kyua êpul êya đ^ kyar.

Pô mblang:  H'Zawut {uôn Yă