VOV4.Êđê - Hla\m jih jang du\m klei kru\ kdơ\ng, bohnik klei kru\ kdơ\ng mtlaih êngiê djuê ana, klei bi mkla\ wưng ga\l djo\ mpra\p mnuih c\ia\ng pai ma\ klei ga\l djo\ jing du\m brua\ yuôm bha\n êdi. Klei kgu\ kru\ kdơ\ng sua ma\ knu\k kna kơ kiê kngan mnuih [uôn sang hla\m Klei kru\ kdơ\ng Mlan 8 thu\n 1945 jing sa klei bi êdah kla\ êdi kơ klei thâo pral hla\m klei [uh bi mkla\ leh ana\n g^t gai pai ma\  wưng ga\l djo\ kgu\ kru\ kdơ\ng mơ\ng Awa Hô leh ana\n Đảng drei.

    Klei kru\ kdơ\ng Mlan 8 jing klei tu\ dưi mơ\ng klei thâo pral mpra\p mnuih, hdra\ mnêc\ thâo mjing wưng ga\l djo\, khut khat nga\ brua\ sua ma\ klei tu\ dưi. Klei Kgu\ kru\ kdơ\ng kluôm thu\n 1945 jing klei mpra\p sui thu\n hla\k Đảng Cộng sản Việt Nam dưi bi mko\ mjing leh ana\n jing pô hlo\ng g^t gai klei kgu\ kru\ kdơ\ng mtlaih êngiê djuê ana. Klei kgu\ kru\ kdơ\ng anei dưi bi mđ^ pral hla\k bluh mâo klei bi blah dlông ro\ng la\n gưl tal 2, bohnik leh khua g^t gai Hồ Chí Minh w^t kơ ala c\ar g^t gai klei kru\ kdơ\ng Việt Nam. Thu\n 1941, Gưl dlông bi mkla\ leh boh klei hla\m ala c\ar mâo klei bi mlih pral leh ana\n kc\ah mtrun hdra\ k`a\m mtlaih êngiê djuê ana jing brua\ tal êlâo. K’ia\ng nai pro\ng, Tiến sĩ Phạm Xanh, Sang hra\ Đại học Khoa học xã hội leh ana\n Nhân văn, Đại học Ala c\ar Hà Nội lac\ snei:

         “ Wưng ga\l djo\ ho\ng Klei kru\ kdơ\ng mlan 8 ana\n jing phát xit Nhật yơr kngan ho\ng {^ng hgu\m. Ana\n jing klei ga\l djo\ mâo klei hma\i djo\ kơ kluôm klei bi mblah ti Thái Bình Dương. Mâo kno\ng đảng Cộng sản Đông Dương pai ma\ yua klei ga\l anei leh ana\n bi mjing klei ga\l ana\n jing mta klei nga\ kơ klei kru\ kdơ\ng mlan 8 tu\ dưi. Pô ktuê hluê dla\ng leh ana\n bi mjhua ma\ yua wưng ga\l ana\n jing Đảng Cộng sản Việt Nam.”

            Ho\ng klei kru\ kdơ\ng Mlan 8, wưng ga\l mâo ma\ kno\ng hla\m wang 20 hruê, mphu\n mơ\ng hla\k Nhật hưn mthâo yơr kngan hla\m hruê 13/8/1945 leh ana\n mjưh rue# leh khan {^ng hgu\m hriê sua ma\ phao ktuang kdra\p yua l^ng khan Nhật ti la\n c\ar drei hruê 5/9/1945. Tơ po\k nga\ klei kgu\ kru\ kdơ\ng kluôm pro\ng sua ma\ knu\k kna hla\m kluôm ala êlâo kơ hruê 13/8 leh ana\n êdei kơ hruê 5/9 jing amâo sra\ng mâo klei tu\ jing ôh, kyua êlâo kơ hruê 13/8 khan Nhật a\t adôk ktang, mnuih [uôn sang drei sra\ng  luc\ liê tuh êrah mc\ah klang lu, bi êdei kơ hruê 5/9 le\ ti la\n c\ar drei mâo lu phung roh. Klei Kru\ kdơ\ng Việt Nam sra\ng luc\ he\ klei pô thâo pral leh ana\n sra\ng tuôm ho\ng lu klei dleh dlan mka\n. Hmư\ tui hluê asa\p iêo mthưr mơ\ng Đảng leh ana\n Awa Hô, êbeh 20 êkla\k c\ô mnuih [uôn sang hla\m kluôm ala bi sa ai kgu\ kru\ kdơ\ng sua ma\ knu\k kna cách mạng. Hla\m wang ka bo\ mơh mkrah mlan, du\m alu\ wa\l hla\m kluôm ala mâo ba w^t leh klei tu\ dưi. Pô nga brua\ kơ h[uê ênuk Dương Trung Quốc brei thâo:

    “ Mơ\ng klei kgu\ kru\ kdơ\ng ti Hà Nội, drei [uh kno\ng hla\m wang sa hruê ka\m truh kơ Huế, Sài Gòn leh ana\n kluôm ala dưi sua ma\ knu\k kna. Dưi bi êdah klei sa ana\n klei m^n, êpul êya mpra\p leh, klei g^t gai pral hla\m kluôm ala ho\ng klei êlan klông brua\ hâo hưn bi mje\ êrô dleh dlan êdimi, [ia\ drei hra\m mb^t bi kgu\ kru\ kdơ\ng. Dưi bi êdah leh klei m^n sa ai mơ\ng mnuih [uôn sang leh ana\n klei g^t gai mơ\ng Êpul Việt Minh.”

Mđ^ lar klei tu\ mơ\ng Klei kru\ kdơ\ng Mlan 8, Đảng leh ana\n mnuih [uôn sang drei hla\k lo\ dơ\ng hdra\ brua\ bi mlih mrâo leh ana\n mao ba w^t leh du\m klei tu\ jing na\ng hưn ktưn êdi. Klei tu\ jing ana\n jing klei tu\ mơ\ng klei m^n mjing mơ\ng Đảng leh ana\n mnuih [uôn sang Việt Nam, jing klei lo\ dơ\ng c\uê ba du\m klei hria\m mơ\ng h[uê ênuk kgu\ kru\ kdơ\ng sua ma\ klei hnu\k êngiê kơ djuê ana leh ana\n mko\ mkra la\n c\ar hla\m 70 thu\n êgao t^ng mơ\ng hruê Klei kru\ kdơ\ng Mlan 8 tu\ dưi. Mơ\ng knhal jih  gưl thu\n 80 ênuk êbâo thu\n tal 20, ho\ng klei ru\ng răng knu\k kna xã hôi chủ nghĩa dlông ro\ng la\n a\t  mse\ mơh klei ru\ng răng kơ brua\ duh mkra yang [uôn hla\m ala c\ar, Đảng Cộng sản Việt Nam jho\ng kmla\n dla\ng kla\  kơ boh s^t leh ana\n bi mkla\ hluê nga\ hdra\ brua\ bi mlih mrâo kluôm la\n c\ar. Hluê si K’ia\ng nai pro\ng, Tiến sĩ Nguỹên Văn Nhật, Sang hra\  Khoa học xã hội, klei tu\ mơ\ng êbeh 30 thu\n hluê nga\ hdra\ brua\ bi mlih mrâo bi êdah leh hdra\ êlan thâo m^n mjing leh ana\n djo\ kpa\ mơ\ng Đảng leh ana\n mnuih [uôn sang Việt Nam:

        “ Ara\ anei drei hla\k ktuê êlan `u kma ho\ng ala tac\ êngao pro\ng êlam ana\n drei c\ia\ng mpra\p dja\p mta klei. Mpra\p ja\k sna\n drei mâo klei tu\ hla\m brua\ `u kma. Ana\n jing klei hria\m mơ\ng Klei kru\ kdơ\ng Mlan 8 leh ba kơ drei. Tal 2 jing hnêc\ pai ma klei sa ai đru mơ\ng ala tac\ êngao c\ia\ng mko\ mkra leh ana\n răng mgang la\n c\ar, [ia\ c\ia\ng bi kriê kja\p klei hnu\k êngiê, nga\ pô phu\n leh ana\n kluôm ênu\m la\n ala. Việt Nam c\ia\ng bi mguôp ai ktang djuê ana ho\ng ai ktang mơ\ng ênuk gưl, hnêc\ ho\ng klei đru mơ\ng du\m ala c\ar tac\ êngao đru mguôp ba Việt Nam đ^ kyar pral leh ana\n h’^t kja\p.”

      Klei kru\ kdơ\ng Mlan 8 thu\n 1945, gru krua\k kna\l hrah mơ\ng djuê ana, boh klei mâo pro\ng hla\m h[uê ênuk Việt Nam adôk hrông sna\n boh tu\ yuôm. Hla\m ana\n, brua\ [uh bi mkla\ thâo pai ma\ leh anan ba yua wưng ga\l djo\ jing klei hria\m a\t dôk  hrông boh yuôm hla\m hdra\ brua\ mko\ mkra leh ana\n bi mlih mrâo la\n c\ar ara\ anei hin.

                                    H’Nga pô ]ih hlo\ng răk.