VOV4.Êđê - Ktuê kr^ng la\n Việt Nam ti dja\p anôk mâo s’a\i du\m gơ\ng hla c\hia\m gru yuôm  kdrưh s^t drei [uh hla\m ai tiê drei `u bluh hriê klei ktưn hưn djuê ana, klei thâo săng kơ klei hnu\k êngiê, êđa\p ênang mơ\ng la\n c\ar. {ri bi hdơr 70 thu\n hruê Kru\ kdơ\ng mlan 8 leh ana\n hruê Mko\ mjing la\n c\ar hruê 2/9, alum kơ mnuih [uôn sang leh ana\n [^ng ga\p drei hra\m mb^t duah mđing du\m klei hâo hưn kơ gơ\ng hla c\hia\m gru Hà Nội, sa hla\m du\m gru hmô bi êdah mơ\ng ai tiê klei m^n Việt Nam jho\ng kmla\n amâo mâo thâo hu\i.

     Mơ\ng hla\k du\m thu\n dôk điêt, lu mnuih hriam ruc\ leh klei duê: “ Gưng hla c\hia\m gru Hà Nội”, bi êdah kơ gru rup jho\ng kmla\n amâo mâo thâo hu\i sia\ suôr ho\ng h[uê ênuk:

     “ Hlei pô tuôm hruiê leh kơ Hà Nội. Êbat nao ti ktuê êlan Điện Biên. S^t dla\ng [uh đ^ kơ dlông adih. Gơ\ng hla c\hia\m gru  i’ia\t kơ dlông adih. Hla c\hia\m gru êa hrah huc\. Ka\ ti dlông gơ\ng msei kja\p ph^t”.

     “ Leh ana\n : “ Dla\ng kơ hla c\hia\m gru la\n c\ar. Dla\ng kơ hla c\hia\m gru [uh mnuih [uôn sang. Ti gu\ hla c\hia\m gru drei jhuang êbat. Hla\m dja\p anôk gia\m kbưi”…….

     Ho\ng mnuih [uôn sang du\m djuê ana Việt Nam dôk ti kbưi phu\n tal êlâo w^t kơ [uôn pro\ng phu\n, amâo dah ho\ng phung tuê ala tac\ êngao, nao mu\t c\hưn dla\ng Gơ\ng hla c\hia\m gru Hà Nội jing sa hla\m du\m anôk hiu c\hưn mâo phung tuê ênguê kha\p c\iang êdi.

     Boh siam mơ\ng Gơ\ng hla c\hia\m gru Hà Nội êlâo adih dưi tria\ng dla\ng mơ\ng kbưi, hla\k pưk sang ara\ng ka bo\, du\m [e\ ana kyâo pro\ng sui thu\n leh mse\ si ara\ anei ka mâo mơh.

      Gơ\ng hla c\hia\m gru Hà Nội dôk ti kdrêc\ la\n  Alu\ Ba Đình, jing knhuah gru h[uê ênuk, dhar kreh hing ang mơ\ng {uôn pro\ng phu\n. Hluê si lu hra\ m’ar h[uê ênuk, hdra\ brua\ anei dưi ru\ mdơ\ng ti kdrêc\ la\n t^ng Dhu\ng mơ\ng Hoàng Thành Thăng Long mơ\ng thu\n 1805 truh kơ thu\n 1812 nga\ mkra rue# leh. Kha\gơ\  knu\k kna mơ\ng Pra\ng kia\ kriê nga\ leh du\m klei bi rai lu hdra\ brua\ ru\ mdơ\ng hla\m wa\l [uôn pro\ng Hà Nội hla\m du\m thu\n 1894 – 1897, [ia\ [rô mơh Gơ\ng ka hla c\hia\m gru Hà Nội amâo mâo di`u bi so# djo\ ôh. Truh kơ ara\ anei, anei jing hdra\ brua\ ru\ mdơ\ng adôk hrông sna\n leh ana\n kdrưh k’a\m êdi hla\m wa\l anôk knhuah gru Hoàng Thành Thăng Long.

      Du\m phung dôk hd^p leh sui thu\n ti Hà Nội a\t adôk hdơr kla\ hruê 10/10/1945, phu\n tal êlâo hla c\hia\m gru hrah mtu\ k`^ - hla c\hia\m gru ala c\ar kđuh phiêr ti dlông êdu\k gơ\ng hla c\hia\m gru Hà Nội. Hdra\ brua\ ru\ mdơ\ng gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru Hà Nội amâo mâo djo\ kno\ng mâo phung ma\ rup ma\ rup đuic\ ôh, [ia\ lo\ mâo [uh hla\m klei duê, klei mmui`, bohnik hla\m brua\ c\ih kac\ rup. Lu phung c\ih kac\ rup bi êdah leh đ^ng adriêk kdrưh k’a\m mơ\ng Gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru. Bihnik, hdra\ brua\ anei lo\ dưi kđa\m mkra jing tem leh ana\n dưi kđam mkra ti Po\k pra\k hla mơ\ng Knơ\ng pra\k Knu\k kna Việt Nam kđa\m mkra phu\n tal êlâo.

      Dôk sia\ ho\ng [uôn pro\ng hđa\p, hla\m ênuk mtao Nguỹên, Gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru Hà Nội lo\ mâo brua\ jing anôk dôk gak răng. Mơ\ng dlông  c\o\ng  Knưng Gơ\ng hla c\hia\m gru dưi tria\ng dla\ng kluôm jih kr^ng pro\ng hla\m leh ana\n êngao wa\l [uôn pro\ng hđa\p.

      Kơ knhuah ru\ mdơ\ng, Gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru Hà Nội mâo du\m klo\ boh tâo da\p dưm bi mđ^ kơ dlông, [rư\ đ^ kơ dlông [rư\ điêt . Da\p dưm bi knar ana\n bi mjing leh du\m êlan [uh kpa\, kja\p. Dôk ti gu\ jơ\ng Gơ\ng hla c\hia\m gru Hà Nội angưr ala\ dla\ng kơ dlông drei [uh klei bi kna djo\  trip plah wah du\m boh ê`an, asei gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru leh ana\n anôk dôk gak răng. Amâo mâo [uh `u ktro\ mlo\ ôh. Ana\n jing klei kreh knhâo mbrua\ mơ\ng pô `u c\ih mkra.

     Tơ gra\p tal, mtih dưi nga\ mkra ho\ng du\m gru grua mdê mdê, kha\gơ\ amâo mâo tliêr kja\p đei ôh, [ia\ [uh `u bi mjing du\m knhuah êpih êđa\p leh ana\n `u mâo boh siam mdê hja\n kơ gra\p tal. Gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru Hà Nôi dlông êbeh 33m, t^ng wa\t Jơ\ng ka\ yuôl hla c\hia\m gru sna\n dlông êbeh 41m, mâo 3 tal, jơ\ng leh ana\n sa asei gơ\ng. Du\m tal  jơ\ng rup đuôn mtah dhar kha\t pat, [rư\ điêt kơ dlông bi mđ^ kơ dlông, riêng gah tiap [r^k. Hluê ana\n, tal 1 gra\p t^ng mdơ\ng mga\n mâo 42 m mkrah, dlông mâo 3 m, mâo 2 ê`an đ^ nao kơ dlông; tal tal 2 dơ\ng ga\n mâo 27m, dlông 3m7 mâo 4 [a\ng bha\; tal tal 3 dơ\ng mga\n mâo 13m, dlông 5m, a\t mâo 4 boh [a\ng bha\ mơh t^ng kơ Ngo\, Yu\, Dhu\ng Dưr. Amâo t^ng ôh [a\ng bha\ t^ng kơ Dưr, du\m [a\ng bha\ mka\n mâo ana\n mdê hja\n. {a\ng bha\ t^ng kơ Ngo\ ti dlông kđa\m  c\ih boh hra\ “ Drông boh mngac\ aguah ưm”, [a\ng bha\ t^ng kơ Yu\ ho\ng “ Boh mngac\  w^t mtrang”, [a\ng bha\ t^ng kơ Dhu\ng ho\ng “mđu\ boh mngac\”. Ti [a\ng bha\ nah Dưr dưi da\p 2 ê`an đ^ nao tac\ ti dlông  t^ng nah hnua\ leh ana\n điâo, gra\p ê`an mâo 14 boh ê`an, mao kngan pioh dja\ krơ\ng. Tac\ ti dlông sang dưi bư\ jum dar ho\ng kyâo mb^t ho\ng mtih mnga mjing rup  6 k’kiêng mâo rup mtah dhar ti krah, nga\ bi  mplua\ mb^t dla\ng mse\ si hruh eh wa\k wai ana\n.

      Bi asei gơ\ng hla c\hia\m gru le\ mâo 8 kkiêng, [rư\ đ^ kơ dlông  [rư\ điêt, dlông 18m2, gra\p kkiêng gu\ tur hla\m brô 2m. Hla\m asei gơ\ng mâo ê`an mdar đ^ nao truh kơ dlông êdu\k gơ\ng. Jih kluôm dưi mtrang mngac\ ho\ng 39 [a\ng rup mnga thị leh ana\n 6 [a\ng  rup mblang  kuat. Kyua mâo du\m [a\ng anei ana\n gơ\ng hla c\hia\m gru mâo boh mngac\ mtrang leh ana\n [uh a\t mngac\ tac\. Anôk êduk ti c\o\ng gơ\ng hla c\hia\m gru jing anôk dôk gak răng dlông 3m3, mâo 8 [a\ng bha\  bi knar ho\ng 8 [o#, dưi mâo dsja\p kơ mơ\ng 5 – 6 c\ô mnuih dôk tria\ng dla\ng. Krah tal jing sa gơ\ng w^l pro\ng 0,4 m, dlông truh kơ c\o\ng adih, jing anôk pioh ka\ hla c\hia\m gru. Kdrêc\ c\uôr mse\ si rup đuôn, nga\ ho\ng [êtông msei, ta\m ho\ng tuil leh ana\n ti krah c\uôr mâo gơ\ng msei mb^t ho\ng ròng rọc pioh mđ^ mtru\n hla c\hia\m gru.{ia\, amâo mâo djo\ tuê ênguê drei dưi đ^ nao dla\ng truh kơ c\o\ng gơ\ng hla c\hia\m gru ôh. Kno\ng hla\m gưl thu\n Sang kriê pioh H[uê ênuk L^ng khan yang [uôn Việt Nam sna\n kơh po\k [a\ng bha\, tuê bi da\p prue# nao mu\t dla\ng.

      Êbeh 200 thu\n êgao, Gơ\ng hla c\hiam gru Hà Nội kđa\m leh gru jơ\ng mơ\ng du\m êkla\k c\ô tuê ênguê ti lu kr^ng kwar mơ\ng la\n c\ar hriê c\hưn dla\ng. Đa, mâo klei ya\l dliê snei: Khua mil c\hil Vênêzuêla Hugo Chavez hla\m sa bliư\ hriê c\hưn kơ Hà Nội hla\k nao ga\n kơ Gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru Hà Nội ana\n brei mdei êdeh leh ana\n akâo c\ia\ng nao mu\t dla\ng. Khua mil c\hil đ^ leh truh kơ dlông c\o\ng gơ\ng hla chia\m gru leh ana\n mgei ai tiê hla\k [uh hdra\ brua\ mdê mdô anei.

      Gra\p knhuang jhuang đ^ nao kơ du\m boh ê`an mơ\ng knưng jia\ kma leh gru kna\l thu\n mlan anei, du\m klei ya\l dliê h[uê ênuk lo\ [rơ\k hdơr, nga\ kơ ara\ng gơ\ [uh c\ia\ng bi jhuang nao dj’dje\ h^n du\m boh ê`an mơ\ng h[uê ênuk. Leh ana\n duh adih, dôk ti  tal dlông mơ\ng Gơ\ng ka\ hla c\hia\m gru Hà Nội, drei ktuê tria\ng dla\ng [uôn pro\ng kha\p h’iêng, dla\ng kơ êpul mnuih êdeh êdâo hla\k ga\n êrô ho\ng êwa ang^n thut hriê mrâo – ang^n mơ\ng yan hla êluh mlan 8.

                                                                                    H’Nga pô ]ih mkra.