VOV4.Êđê - Êdei kơ ana mắc ca, êdak, sa chi, mnuih [uôn sang ngă lo\ hma Gialai lo\ tuôm ho\ng klei dleh dlan kơ boh krue# msa\m hrue# leh bi hgu\m bruă pla mjing ho\ng anôk bruă mnia mblei. Tal anei, kyua k[ah klei thâo săng, du\m klei k[ah hlăm bruă si`ê klei kuôl kă leh ana\n ba klei đăo knang amâo djo\ anôk ngă kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma ]ar Gialai lui] wa\t prăk duh bi liê prăk mnga hla\k pla djo\ djuê mjeh boh krue# msa\m hrue# amâo djăp hnơ\ng ]ua\n. ya nga\, klei duah mplư jhat [ai snei dôk mâo nanao, ngă klei lui] liê kjham kơ mnuih [uôn sang ngă lo\ hma.

Knhal jih thu\n 2016, Đinh Văn Cường, ti [uôn Mung, sa\ Ia Hla, kdriêk }ư\ Pưh mâo klei kuôl ka\ brua\ pla boh krue# msa\m hrue# ho\ng knơ\ng brua\ Tuấn Đại An mâo anôk brua\ ti sang mrô 38 êlan Lý Nam Đế, [uôn pro\ng Pleiku. Ho\ng klei [ua\n jăk siam mơ\ng phung duh mkra kơ brua\ mkăp mjeh, mnơ\ng dlăng kriê wiê ênăk, lehana\n kăp hrui blei jih boh mnga mâo, snăn Cường tuh êyuh bi liê êbeh 1 êklai prăk ]ia\ng pla truh kơ 3 ha đang boh krue# msa\m hrue#.

Truh kơ ara\ anei, leh 7 – 8 mlan ma\ brua\, 1.600 phu\n boh krue# msa\m hrue# đ^ jing, [ia\dah amâo mâo thâo mboh ôh, mâo đa đa phu\n kno\ng mboh ma\ [ia\ knar 1/5 mka\ ho\ng yăng đar. Đinh Văn Cường, ho\ng klei ênguôt yăl dliê:“ Leh nao hlăm anôk bi trông mơ\ng knơ\ng brua\ Tuấn Đại An hưn mdah kơ mjeh ]ê` hrue#, lehana\n mâo lu klei [ua\n, la]dah boh krue# msa\m hrue# djăp ênoh ]ua\n C|âu Âu, boh pro\ng, kl^t kpal, siam, kăp hrui blei jih boh mnga mâo. Kâo hmư\ jăk êdi, dja\ yơh hra\ lăn, hra\ sang nao ]an prăk knơ\ng prăk truh 1 êklai prăk ]ia\ng hrăm mb^t ho\ng knơ\ng brua\ Tuấn Đại An pla ]ê` hrue#. Leh pla mâo 7 – 8 mlan, [ia\dah amâo mâo [uh mboh ôh. Truh kơ ara\ anei yap jing lu] jih”.

Mơ\ng knhal jih thu\n 2016 truh kơ ara\ anei, ênoh ]h^ boh krue# msa\m hrue# mâo klei đ^ yuôm nanao, mơ\ng 30 – 50 êbâo prăk/kg. Anei ăt jing wưng ana tiêu tuôm ho\ng klei djiê ram sa wa ti ]ar Gialai, snăn lu mnuih pla mjing bi kluh pla ]ê` hrue#. {uh klei mse\ snăn, knơ\ng brua\ Tuấn Đại An ]o\ng tui duah mnuih pla mjing, po\k klei bi trông, hưn mdah kơ djuê mjeh, kơ mnơ\ng ngă brua\, hbâo pruê. Jih jang klei bi trông ana\n mâo mko\ mjing ma\ hjăn, amâo mâo djo\ tuôm ho\ng brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n du\m dhar brua\ djo\ tuôm ôh.

Phạm Văn Dũng, ti sa\ Ia Hla, kdriêk }ư\ Pưh, brei thâo, amâo mâo djo\ kno\ng mplư ]h^ mjeh amâo mâo jăk, [ia\dah knơ\ng brua\ lo\ ]h^ kơ mnuih pla mjing hbâo pruê amâo mâo thâo kle\ phu\n agha ôh, mâo đa đa mnơ\ng hiêk he\ ana\n knăl, lehana\n ]h^ ho\ng ênoh yuôm êgâo kơ ênoh s^t truh kơ 20 blư\. Ho\ng go\ sang Dũng, êbeh 400 êklăk prăk duh bi liê pla ana boh krue# msa\m hrue# mâo klei kuôl ka\ ho\ng knơ\ng brua\ Tuấn Đại An ara\ anei lu] hơăi mung mang. Mmông anei Dũng amâo mâo thâo b^t ôh knơ\ng brua\ anei, tui duah anôk di`u ]ih hlăm hra\ mơar, [ia\dah amâo mâo [uh ôh. ~u la] anei jing klei mplư jhat êdi, năng duah lehana\n bi kmhal ktang di`u:“ Ara\ anei mâo lu klei bi knăl kơ knơ\ng brua\ Tuấn Đại An mkăp mjeh amâo mâo djăp ênoh ]ua\n kơ mnuih pla mjing. Mnuih [uôn sang amâo mâo thâo nik ôh kơ mjeh mnơ\ng pla. Kyuana\n, kâo ]ang hmăng kơ du\m dhar brua\ djo\ tuôm mâo klei dưi bi kmhal ktang phung duah mplư, ]h^ mjeh amâo mâo jăk, ngă kơ mnuih [uôn sang le\ hlăm klei lu] liê pro\ng. Kâo ]ang hmăng kơ brua\ sang ]ư\ êa đru kơ mnuih [uôn sang”

Tui si brua\ sang ]ư\ êa, lehana\n dhar brua\ djo\ tuôm ti alu\ wa\l, k[ah klei thâo săng, jing ênưih le\ hlăm klei mplư, snăn mnuih [uôn sang tu\ klei lu]. Bi phung mplư di`u duah ma\ klei găl kơ di`u, mnuih pla mjing dôk nanao hlăm klei lu]. Hlăm du\m anôk bi trông amâo mâo brua\ sang ]ư\ êa mb^t ôh, kăn mâo dhar brua\ djo\ tuôm, [ia\dah si ngă mnuih [uôn sang ăt hmư\ mơh klei phung mplư. Jih jang mnơ\ng di`u ]h^ amâo mâo ana\n knăl, lehana\n ênoh duah hyak ti dlông adiê, [ia\dah mnuih pla mjing ăt tu\ mơh. Mơ\ng leh mâo klei amâo mâo jăk truh kơh, êran nao băng kơ brua\ sang ]ư\ êa, snăn amâo mâo thâo lo\ b^t êlan đru ôh. Anei jing sa klei bi hriăm pro\ng ho\ng mnuih pla mjing.

Nguyễn Đức Tôn, Khua sa\ Ia Hla, kdriêk }ư\ Pưh, ]ar Gialai la]:“ Tơdah djăp êpul êya, du\m knơ\ng brua\ mâo klei kuôl ka\ ma\ brua\ ho\ng phung duh mkra snăn bi ma\ brua\ ho\ng sang ]ư\ êa alu\ wa\l. brua\ sang ]ư\ êa alu\ wa\l srăng k]e\ brei kơ brua\ kuôl ka\ ]ia\ng kơ mnuih [uôn sang đăm le\ hlăm klei lu] mgi dih. Lehana\n, ăt bi ksiêm mkla\ êpul êya mkăp mjeh, hbâo ana\n kơ mnuih [uôn sang”.

Ara\ anei ka mâo ôh ênoh yap nik đơ ênha\ mnuih [uôn sang ngă klei kuôl ka\ ho\ng knơ\ng brua\ Tuấn Đại An, [ia\dah ênoh du\m go\ êsei lu] liê lu h^n êjai mơ\ng du\m kdriêk nah yu\ Dhu\ng mse\ si }ư\ Sê, }ư\ Pưh, hlo\ng truh kơ du\m kdriêk nah ngo\ ]ar Gialai, mâo Măng Yang, Kbang. Êpul ksiêm dlăng mơ\ng knơ\ng brua\ lo\ hma ]ar Gialai ăt tru\n nao ksiêm dlăng, bi kla\ lehana\n yap klei lu] liê. {ia\dah, kah knar grăp ha ]ê` hrue#, mnuih [uôn sang bi liê [ia\ êdi mơ\ng 200 êklăk prăk kơ dlông, snăn dưi [uh klei lu] liê mơ\ng knơ\ng brua\ ana\n mplư jing pro\ng êdi.

Ti ana\p klei mnuih [uôn sang le\ nanao hlăm klei lu] liê, ho\ng du\m klei mplư pro\ng, kbia\ hriê mơ\ng klei kuôl ka\ duh mkra pla mjing ho\ng phung duh mkra. Êjai dôk guôn klei dhar brua\ djo\ tuôm ksiêm dlăng, snăn êlâo h^n, mnuih pla mjing brei mâo klei thâo răng, ]ia\ng đăm le\ hlăm klei lu] liê h’ăi mung mang.